Qırğızıstanın dövlət quruluşu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Qırğızıstan Respublikası
Кыргыз Республикасы
Kyrgyz Respublikasy
Кыргызская Республика
Kyrgyzskaya Respublika
Qırğızıstan
Qırğızıstan gerbi
Gerbi
Qırğızıstan xəritədə yeri
Paytaxt
və ən böyük şəhər
Bişkek-870 min(2015-ci il)
Rəsmi dillər Qırğız, rus
Etnik qruplar Qırğız 64,86%
Özbək 13,79%
Rus 12,51%
Digər 8,84% (1999 c.)
Hökumət Parlament respublikası[1]
• Prezident
Almazbek Atambayev[1.XII.2011 ~]
• Baş Nazir
Temir Sariyev[1.V.2015 ]
Yaranması
• Müstəqilliyin elan edilməsi
31 avqust 1991
• Müstəqilliyin təsdiq olunması
25 dekabr 1991
Sahəsi
• Ümumi
199,900 km2 (77,200 sq mi) (87-cı)
• Su (%)
3,6%
Əhali
• Təxmini  (2015)
5 720 min[2][3] (111-ci yer)
• Sıxlıq
28/km2 (72.5/sq mi) (176-cı yer)
ÜDM (AQP) 2014 təxmini
• Ümumi
19,1 milyard (143-cü)
• Adambaşına
3 400 (181-ci)
ÜDM (nominal) 2008 təxmini
• Ümumi
$5,05 milyard
• Adambaşına
$950
İİİ (2013)  0.622
orta · 125-cı
Valyuta Som (KGS)
Saat qurşağı Qırğızıstan vaxtı (UTC+6)
Telefon kodu 996
İnternet domeni .kg

Qırğızıstanın dövlət quruluşu - 1995-ci ildə qəbul edilmiş Konstitusiyaya əsasən hüquqi-siyasi, inzibati, iqtisadi və ictimai münasibətlər sistemi.

Dövlət quruluşu[redaktə | əsas redaktə]

Qırğızıstan dualist formada idarəetmə üsuluna malik respublikadır. Milli bayram günü olan müstəqillik günü (1991) 31 avqustda qeyd olunur. Ölkənin yeni Konstitusiyası 27 iyun 2010-cu ildən qüvvədədir.

İnzibati ərazi bölgüsü[redaktə | əsas redaktə]

Qırğızıstan 35 rayondan və 13 vilayət əhəmiyyətli şəhərdən ibarət 7 vilayətə (Batkən, Cəlalabad, İsık Göl, Narin, Çuy, Oş, Talas ) və Respublika tabeliyində olan 2 şəhərə (Bişkek) bölünür.

Qırğızıstan dövlətinin əyalətləri

Dövlət başçısı[redaktə | əsas redaktə]

Qırğızıstan Respublikasının ali vəzifəli şəxsi və dövlət başçısı olan Prezident ümumxalq səsverməsi yolu ilə, ardıcıl bir dəfədən artıq olmamaq şərti ilə, 6 il müddətinə seçilir. Mövcud Konstitusiyaya görə, Prezident Qırğız xalqının birliyinin və dövlət hakimiyyətinin rəmzi, habelə hüquqi dövlətin, Konstitusiyanın, ölkənin milli müstəqilliyinin və təhlükəsizliyinin, ərazi bütövlüyünün, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının təminatçısıdır.

Prezidentin səlahiyyətləri Joqorku Keneşə (Parlamentə) və Baş nazirə (Nazirlər Kabinetinin rəhbəri) nisbətən daha məhduddur.

Qanunverici hakimiyyət[redaktə | əsas redaktə]

Birpalatalı 120 yerlik Joqorku Keneşdir (Parlament). Deputatlar proporsional sistem ilə ümumi seçkilər yolu ilə 5 il müddətinə seçilirlər. Qüvvədə olan Konstitusiyaya görə, ənənəvi qanunvericilik hakimiyyəti ilə yanaşı, Respublika Parlamenti dövlət siyasətinin ən mühüm qərarlarının müəyyən edilməsində və həllində geniş səlahiyyətlərə və prioritetə malikdir. Hökumət, ona etimadsızlıq göstərmək və istefaya göndərmək səlahiyyətinə malik olan Joqorku Keneş qarşısında birbaşa kollektiv məsuliyyət daşıyır.

İcraedici hakimiyyət[redaktə | əsas redaktə]

Yeni Konstitusiyaya görə ölkədə icra hakimiyyəti Baş nazir və onun rəhbərlik etdiyi Nazirlər Kabineti tərəfindən həyata keçirilir. Baş naziriParlament çoxluğunu (seçkilərdə 50%-dən artıq səs toplamış) təmsil edən siyasi partiyanın nümayəndələrindən formalaşmış Nazirlər Kabinetini Prezident təyin və Parlament təsdiq edir. İcra hakimiyyətinin müstəsna və geniş səlahiyyətli orqanı sayılan Hökumət, eyni zamanda qarşısında cavabdehlik daşıdığı Qırğızıstan Parlamenti ilə birlikdə qanunvericilik hakimiyyətini də həyata keçirir.

Məhkəmə hakimiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Müasir məhkəmə-hüquq sistemləri ilə yanaşı, keçmiş Sovetlər Birliyinin hüquq sisteminin müəyyən struktur elementlərini də özündə ehtiva edən Qırğızıstan Respublikasının məhkəmə hakimiyyəti, ölkədə son apelyasiya instansiyası sayılan Ali Məhkəmə, habelə Konstitusiya və Ali Arbitraj məhkəmələri tərəfindən həyata keçirilir.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Qırğızıstanın dövlət quruluşu ilə əlaqəli mediafayllar var.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. APA. Qırğızıstan parlament respublikası oldu
  2. Национальный статистический комитет Кыргызской Республики: Численность постоянного населения Кыргызской Республики, по предварительной оценке, на 1 января 2013 г.
  3. Кыргызское телеграфное агентство — КирТАГ: Численность населения Кыргызстана за 2012 год увеличилась на 2% и составила 5 млн 663 тыс. человек. Дата публикации‎: 2013, Февраль 15