Məzmuna keç

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası

Vikipediya, azad ensiklopediya
(Təhlükəsizlik Şurası səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası
UNSC, 国連安保理, 안보리, CSNU, Weltsicherheitsrat, CSNU, СБ ООН, 安理会, 安理會, РБ ООН, СС на ООН, СБ ААН, BMGK, RB ONZ, V-Raad, BMT TŞ, BR OSN, CSNU, RB OSN, VNVR
Loqonun şəkli
Yaranma tarixi 24 oktyabr 1945
Baş ofisin yerləşməsi
un.org/securitycouncil
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası (BMT TŞ və ya Təhlükəsizlik Şurası) Birləşmiş Millətlər Təşkilatının[1] altı əsas orqanından biridir və beynəlxalq sülhün və təhlükəsizliyin qorunmasına əsas məsuliyyət daşıyır[2]. Onun səlahiyyətləri, BMT Nizamnaməsində göstərildiyi kimi, sülhməramlı əməliyyatların yaradılması, hərbi əməliyyatlara icazə verilməsi və beynəlxalq sanksiyaların tətbiqini əhatə edir. BMT Nizamnaməsinin VII fəslinə əsasən, Şura beynəlxalq sülhə təhdidləri müəyyən edə, sülhün pozulmasını təsbit edə və güc tətbiqi də daxil olmaqla cavab tədbirlərinə icazə verə bilər. O, bütün üzv dövlətlər üçün məcburi olan qətnamələr qəbul etmək səlahiyyətinə malik yeganə BMT orqanıdır[2]. Şura həmçinin yeni üzv dövlətlərin BMT Baş Assambleyasına qəbulunu tövsiyə edir[3] və Nizamnaməyə dəyişiklikləri təsdiqləyir[4].

Təhlükəsizlik Şurası 15 üzvdən ibarətdir: beş daimi üzv — Rusiya, Çin, ABŞ, Böyük Britaniya və Fransa — və Baş Assambleya tərəfindən ikiillik müddətə seçilən on qeyri-daimi üzv[5]. İkinci Dünya müharibəsi müttəfiqləri arasında böyük dövlətlər olmuş və ya onların tanınmış varis dövlətləri sayılan bu beş daimi üzvün hər biri əsas qətnamələr üzrə veto hüququna malikdir və bu, digər üzvlər arasında dəstəyin səviyyəsindən asılı olmayaraq, onlardan hər hansı birinə qətnamə layihəsinin qəbulunu bloklamağa imkan verir. Bu veto hüququ Baş Assambleyada tətbiq edilmir və oradakı səsvermələr məcburi xarakter daşımır. Sədr vəzifəsi ingilis əlifbası sırasına uyğun olaraq hər ay bütün on beş üzv arasında növbəli şəkildə dəyişir.

1945-ci ildə İkinci Dünya müharibəsindən sonra beynəlxalq nizamı qorumaq məqsədilə[6] Millətlər Liqasının yerinə yaradılan Şura ilk iclasını 17 yanvar 1946-cı ildə Londonda, Vestminsterdə yerləşən Church House-da keçirmişdir. Soyuq müharibə dövründə o, əsasən ABŞ və Sovet İttifaqı arasındakı rəqabət səbəbindən fəaliyyətsiz qalmış, lakin Koreya müharibəsinə və Konqo böhranına müdaxilələrə icazə vermiş və Kipr ilə Sinay yarımadasına sülhməramlı qüvvələr yerləşdirmişdir. 1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılmasından sonra sülhməramlı fəaliyyət əhəmiyyətli dərəcədə genişlənmişdir: Şura Küveyt, Namibiya, Kamboca, Bosniya və Somali daxil olmaqla bir sıra ölkələrdə böyük əməliyyatlara icazə vermişdir. 2020-ci illərdə Şura yenidən dalana dirənmə ilə üzləşmiş, Ukraynadakı müharibə ilə bağlı Rusiyanın və Qəzzadakı müharibə ilə bağlı ABŞ-ın təkrar veto qərarları struktur islahatları ilə bağlı yeni çağırışlara səbəb olmuşdur.

Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələri qismən üzv dövlətlər tərəfindən könüllü şəkildə təqdim olunan hərbi, polis və mülki personaldan ibarət BMT sülhməramlı missiyaları vasitəsilə həyata keçirilir. 2024-cü ilin dekabr ayına olan məlumata görə, 120-dən çox ölkənin iştirak etdiyi təxminən 70.000 personaldan ibarət 11 aktiv sülhməramlı missiya mövcud idi və onların maliyyələşdirilməsi üçün illik təxminən 5,6 milyard ABŞ dolları həcmində büdcə təsdiqlənmişdir[7].

Həmçinin bax

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. ↑ "Article 7 (1) of Charter of the United Nations". United Nations. 10 aprel 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 sentyabr 2017.
  2. 1 2 "Article 24 (1) of Charter of the United Nations". United Nations. 10 aprel 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 sentyabr 2017.
  3. ↑ "Article 4 (2) of Charter of the United Nations". United Nations. 10 aprel 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 sentyabr 2017.
  4. ↑ "Article 108 of Charter of the United Nations". United Nations. 10 aprel 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 sentyabr 2017.
  5. ↑ "Article 23 (1) of the Charter of the United Nations". www.un.org (ingilis). United Nations. 26 iyun 1945. 10 aprel 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 dekabr 2018.
  6. ↑ McNeill, J. R.; Pomeranz, Kenneth, eds. (2015). Production, Destruction and Connection, 1750–Present, Part 1, Structures, Spaces, and Boundary Making. The Cambridge World History. Vol. 7. p. 324. Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9781139196079. ISBN 978-1-108-40775-5.
  7. ↑ "Fifth Committee Approves $5.59 Billion Budget for 14 Peacekeeping Operations". United Nations. İstifadə tarixi: 15 fevral 2026.
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Birləşmiş_Millətlər_Təşkilatının_Təhlükəsizlik_Şurası&oldid=8839479"