Taciklər

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Tacik səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Taciklər
tac. Тоҷик, dari تاجيک
Children in Tajikistan 25042007.jpg
Ümumi sayı: 16 mln (2013)[1]
Yaşadıqları ərazi
Dili Tacik dili, Fars dili
Dini SünniŞiə
Daxildir İrandilli xalqlar
Qohum xalqlar İrandilli xalqlar

Taciklər (tac. Тоҷик, dari تاجيک) — Tacikistanda, İranda, ƏfqanıstandaÖzbəkistanda kompakt halda yaşayan xalq. Tərkibinə 10 etnik qrup daxildir və sayları təxminən 16 milyon nəfərdir.

Məskunlaşma və sayları[redaktə | əsas redaktə]

Əfqanıstanda[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Əfqanıstan əhalisi

5 iyun - 5 iyul 1979 – cu il ümumölkə əhali siyahıyaalınmasına əsasən Əfqanıstan əhalisi 15.6 milyon[2] nəfər olmuş, onun 3.5 milyon[3] nəfərini taciklər təşkil etmişdir.

MKİ-nin 2012-ci ilin iyul ayına olan məlumatına əsasən 30.419.928 nəfərlik Əfqanıstan əhalisinin 27 %-i, yəni təxminən 8.213 milyon nəfəri etnik taciklərdən ibarətdir.[4] Britannika Ensiklopediyasına əsasən taciklər Əfqanıstan əhalisinin 20 %-ni təşkil edirlər.[5] Əfqanıstan İslam Respublikasının Mərkəzi Statistika Təşkilatının məlumatlarına əsasən 2012 – ci ilin əvvəlinə ölkə əhalisinin cəmi sayının 25.500.100 nəfər olduğu ehtimal edilir.[6] MKİ-nin və Britannika Ensiklopediyasının Əfqanıstanda taciklərin ümumi əhali içərisindəki nisbətinə dair verdiyi məlumatlar və Əfqanıstan İslam Respublikasının Mərkəzi Statistika Təşkilatının 2012-ci ilin əvvəlinə olan Əfqanıstanın ümumi əhalisi haqqında verdiyi məlumatlar nəzərə alınarsa, bu ölkədə ən az 5.1 milyon nəfər, ən çoxu isə 6.885 milyon nəfər tacik yaşadığı ehtimal olunur.

Tacikistanda[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Tacikistan əhalisi

21-30 sentyabr 2010-cu il ümumtacikistan əhali siyahıyaalınmasına əsasən 7.564.502 nəfər olan ölkə əhalisinin 6.373.834 nəfəri və ya 84.26 %-i etnik taciklərdən ibarətdir.[7] Tacikistan Respublikasının Prezidenti yanında Tacikistan Statistika Agentliyinin təqdim etdiyi rəsmi məlumatlara əsasən Tacikistan əhalisi 1 yanvar 2012-ci il tarixinə 7.800.500[8], 5 fevral 2013-cü il tarixinə isə 8 milyon nəfərdir.[9] Taciklərin Tacikistan əhalisi içərisindəki 2010-ci il siyahıyaalınması zamanı müəyyən edilmiş nisbəti əsas götürülərsə 2013-cü ilin fevral ayına Tacikistanda 6.74 milyon tacik yaşamaqdadır.

Özbəkistanda[redaktə | əsas redaktə]

Özbəkistanda Taciklər
Əsas məqalə: Özbəkistan əhalisi

"Açıq cəmiyyət" İnstitutu nun (ing. Open Society Foundations) maliyyə dəstəyi ilə hazırlanmış və 2002-ci ildə çap olunmuş, 2000-ci ilə aid məlumatları əks etdirən 452 səhifəlik "Özbəkistanın etnik atlası" kitabının Taciklər kiçik başlığında (səhifə 195-202) verilən məlumata əsasən 24.430.192 nəfərlik Özbəkistan əhalisinin 1.165.713 nəfəri və ya 4.77 %-i taciklərdən ibarətdir. 1 yanvar 2013-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən Özbəkistan Respublikasının əhalisi 29994.6 min nəfər olmuşdur.[10][11] Əgər taciklərin ümumi ölkə əhalisi içərisindəki nisbəti 2000-ci ildəki vəziyyətinə uyğun qəbul edilərsə 2013-cü ilin əvvəlinə Özbəkistanda təxminən 1.431 milyon tacik əsilli əhali yaşamaqdadır.

İranda[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: İran əhalisi

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali Komissarı (ing. United Nations High Commissioner for Refugees - UNHCR) yanında Əcnəbilər və Xarici İmmiqrantlarla İşlər Bürosunun (ing. Bureau for Aliens and Foreign Immigrant Affairs - BAFIA) məlumatlarına əsasən 2006-cı il ümumiran əhali siyahıyaalınmasının yekunlarına görə İranda yaşayan və rəsmən qeydiyyatda olan Əfqanıstan vətəndaşı qaçqınların ümumi sayı 1.211.171 nəfər olmuş, onların 39 %-ni etnik həzaralar, 22 %-ni etnik taciklər, 9 %-ni etnik puştunlar, 10 %-ni isə digər (əsasən türkmənlərə, özbəklərəbəluclara) etnik qruplara mənsub insanlar təşkil etmişdir.[12]

Rusiyada[redaktə | əsas redaktə]

14 - 25 oktyabr 2010-cu il əhali siyahıyaalınmasına əsasən Rusiya FR-da 200.303 nəfər etnik tacik yaşamaqdadır.[13]

Qırğızıstanda[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Qırğızıstan əhalisi

1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən Qırğızıstannın 5.551.888 nəfər əhalisinin 48.033 nəfəri etnik taciklərdən ibarətdir.[14]

Almaniyada[redaktə | əsas redaktə]

Almaniya Federativ Respublikası İqtisadi əməkdaşlıq və İnkişaf Nazirliyinin (alm. Bundesministerium für wirtschaftliche Zusammenarbeit und Entwicklung‎) 2005-ci ilin əvvəlinə olan məlumatlarına əsasən AFR-da təxminən 100 min nəfər Əfqanıstan kökənli əhali yaşayır. Onlar ƏfqanıstanAFR vətəndaşlarıdır. Almaniya Federal Statistika Ofisinin (alm. Statistisches Bundesamt‎, qısa: alm. Destatis‎) 31 dekabr 2004-cü il tarixinə olan məlumatlara əsasən AFR-də yaşayan Əfqanıstan vətəndaşlarının sayı 57.933 nəfərdir (31.321 nəfəri kişilər, 26.612 nəfəri qadınlar).[15] Onlardan 7.476 nəfəri AFR-də, 50.457 nəfəri isə digər ölkələrdə doğulmuşdur.[15]

Ukraynada[redaktə | əsas redaktə]

5 - 14 dekabr 2001-c il siyahıyaalınmasına əsasən Ukraynanın 48.240.902 nəfərlik əhalisinin 4.255 nəfərini etnik taciklər təşkil edir.[16]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 8,776 mln+7,234 mln
  2. Afghanistan's Web Site: Afghanistan (The last official census in Afghanistan was in 1979, when the population registered at 15,551,358.)
  3. Minority Rights Group International (MRG): Afghanistan: Minorities, Conflict and the Search for Peace
  4. Central Intelligence Agency - CİA - The World Factbook: South Asia :: Afghanistan
  5. Tajik (people) — Britannica Online Encyclopedia
  6. Central Statistics Organization of Afghanistan (CSO) :Settled Population of Afghanistan by Civil Division, Urban, Rural and Sex 2012-13
  7. Сайти расмии Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон: Ҷилди 3. Ҳайати миллӣ ва донистани забонҳо, шаҳрвандии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон
  8. Сайти расмии Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон: Шумораи аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳолати 1 январи соли 2012
  9. Сайти расмии Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон: Навигарӣ: Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон корҳои бозҳисокунии аҳолиро оид ба муайян намудани санаи таваллуди 8 миллионаи аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ба анҷом расонид
  10. Uluslararası "TÜRKEL" Gazetesi: Численность постоянного населения составила 29,994 млн. человек---yayınlanma tarihi: 22 şubat 2013
  11. Посольство Республики Узбекистан в Кыргызстане: Численность постоянного населения составила 29,994 млн. человек Источник: газета UzDaily: Численность постоянного населения составила 29,994 млн. человек
  12. Encyclopædia Iranica :AFGHANISTAN xiv. AFGHAN REFUGEES IN IRAN
  13. Портал "Всероссийская перепись населения 2010 года" - Окончательные итоги Всероссийской переписи населения 2010 года :Национальный состав населения Российской Федерации
  14. Национальный статистический комитет Кыргызской Республики: 5.01.00.03 Национальный состав населения
  15. 15,0 15,1 Deutsche Gesellschaft für Technische Zusammenarbeit (Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit): Egyptian, Afghan, and Serbian diaspora communities in Germany: How do they contribute to their country of origin?
  16. Population statistics of Eastern Europe: Ethnic composition of Ukraine 2001