Həzaralar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Xəzərilər
Həzaralar
fars. هزاره
Faiz Mohd Katib.jpgSarabi 140x190.jpg
Faiz Məhəmməd Qatib Həzara · Sultan Əli Kəştmand · Həbibə Sarabi
Ümumi sayı
5,8 milyon (2010)
Yaşadığı ərazilər
Flag of Afghanistan.svg Əfqanıstan 4.798.700 – 2.159.400 (2009) [1]
Flag of Pakistan.svg Pakistan 545 000 [2][3]
Flag of Iran.svg İran 283 000
(Qiymətləndirmə 1993)
[2]
Dili

Fars dili (Həzara dialekti)

Dini

İslam, şiə

Qohum xalqlar

Uyğurlar, Monqollar

Həzaralar və ya Xəzərilər (fars. هزاره‎) — Əfqanıstan əhalisinin 18%[4]-9%-ni təşkil edən, farsdilli, türk-monqol əsilli xalq.[5] Əfqanıstan İslam Respublikasında kompakt halda, az sayda Pakistanda, İranda, Tacikistanda və digər ölkələrdə yaşayırlar. Sayları təxminən 2,913 milyon[6] nəfərdən – 5,828 milyon[7] nəfərə qədərdir .

Dinləri islam, məzhəbləri şiəlikdir. Öz dillərini unutduqları üçün dari dilində danışırlar. Kabil-Herat-Həzaracat bölgələrində yaşayırlar. Qismən Qəndəhar, NəngərharBədəxşan bölgələrində də yayılmışlar.

Tayfaları[redaktə | əsas redaktə]

  • Şeyxəli, tirələri:(əlicam,kəriməli, qara, dövlətbəy, türkmən, parsa, mənsur, şadiuşağı, aşxoca,pəncqavl)
  • Besut, tirələri: (çoban, abdal, pəhləvan, dövlətbay, qənbərəli, xaliqdad, poladi, mart, paxlun, dehqan,dehmərdəqan, sekpa, demarda, dərbəli, dərviş)
  • Dayzəngi
  • Dayzeynət
  • Daykundi, tirələri: (dövlətbəy, rövşənbəy, heydərbəy, qauş, barat)
  • Qavi
  • Caquri
  • Dayçoban
  • Daymirdad
  • Çura
  • Uruzqan
  • Poladi
  • Daya
  • Zavali
  • Mirodina
  • Sultanəhməd
Azərbaycanca adı Həzaraca adı Tayfa quruluşu Kökəni
Alchin Eljigin?
Attarwala
Bacha Ghulam
Bakhrin Baarin
Barlas Barlas
Baymaut Bayads?
Besut (Həzara tayfası) بهسود Besud
Bolaghichi Bulagachin
Borjigai[8] Borjigin
Chiljiut Saljiud?
Dahla
Dai-Berka Berh:Mongolian name[9] (hard); Berhe:in Middle Mongol language; (Berke-khagan of Golden Horde)
Dai Çoban دای چوپان Uruzgani Çobanilər?
Dai Khitai Uruzgani Khitan
Daikundi دای کنڈی
Dai Mirak دای میرک
Dai Mirdad دای میرداد
Daizangi دای زنگی
Daizinyat
Dala Pas Kindi داله
Gurlat
Jaghori [10] جاغوری a.Ilkhanids? (Jauqur-Ilkhanid military commander) b.Uyghurs?
Jalair Cəlayır
Cəmşidi (جمشیدی)
Jeed Ujeed?
Jirghai
Khereid Khereid
Khalaut
Kalougi
Kirigu Daizangi (Mongol name?): Khar Khiruge — Oirat general of Genghis Khan[11]
Merket Mergid
Maska مسکه
Muhammad Khwaja محمد خواجه
Navi بابه
Naiman Naiman
Nekpai نیک پای
Nikudari نیکوداری Neguder
Ongut Ongud
Poladha پولادا
Pashi پشی
Qalandar (قلندر)
Qarabaghi (قرباغی)
Qara Baator (قره باتور) Mongolian: Khar baatar:Black hero (warrior)
Qarluk Uruzgani Karluks
Qarqin Kharchin
Qataghan Khatagin
Qazak Kazakh
Qipchak Kipchak
Qirghiz Kyrgyz
Qul Bars Qul: Mongol or Turkic word; Bars: leopard (Mongolian and Turkic language)
Shebartoo
Sheikh Ali
Shibargi
Sheerdagh
Tamaki (تمکی)
Tanoli
Tatar Tatar
Taymani Hazara[12]
Telew Tiele
Tulai Khaan Hazara Tului
Tumai
Turkmani Hazara Oghuz Turks
Uruzgani (اروزگانی)
Uighur Uyghur
Uishun Uushin?
Uirat Oirad
Voqi (اوقی)
Yamood Yamaat clan?


İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Islamic Republic of Afghanistan Central Statistics Organization Əfqanıstan İslam Respublikasının Mərkəzi Statistika Komitəsinin məlumatlarına əsasən 2009 – cu ildə ölkə əhalisinin cəmi sayı 23993.5 min nəfərdir
  2. 2,0 2,1 Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue|Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version: http://www.ethnologue.com/.
  3. Census of Afghans in Pakistan, United Nations High Commissioner for Refugees Statistical Summary Report (retrieved December 27, 2007)
  4. Library of Congress Country Studies-"Ethnic Groups of Afghanistan"In 1996, approximately 40 percent of Afghans were Pashtun, 11.4 of whom are of the Durrani tribal group and 13.8 percent of the Ghilzai group. Tajiks make up the second largest ethnic group with 25.3 percent of the population, followed by Hazaras, 18 percent; Uzbeks, 6.3 percent; Turkmen, 2.5 percent; Qizilbash, 1.0 percent; 6.9 percent other .
  5. Hazara home: Who are the Hazara?...The Hazara are of predominantly Mongolian ethnic stock. They look like Mongolians and East Asians, but they share a cultural heritage with many of the Turkic peoples of Central Asia. Some scholars speculate that the Hazara are descendants of the warriors that flooded into Central Asia under the command of the infamous and brilliant leader, Ghengis Khan.Most Hazara speak Hazaragi, a variant of the more widely used trade langauge, Dari.
  6. Joshua Project – Unreached Peoples of the World: Hazara
  7. peoplegroups.org : Hazaragi
  8. Muhammad Owtadoiajam, A SOCIOLOGICAL STUDY OF THE HAZARA TRIBE IN BALUCHISTAN (AN ANALYSIS OF SOCIO-CULTURAL CHANGE), 1976
  9. Ishaq Mohammadi, A Short History of Hazaras in Iran http://www.hazara.net/downloads/docs/hazaras_in_iran.pdf
  10. Elizabeth E. Bacon. "History of Hazaras". http://boozers.fortunecity.com/jerusalem/47/History/history.html. İstifadə tarixi: 2010-12-13.
  11. The Secret History of the Mongols, chapter V
  12. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Brice

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]