Həzaralar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Xəzərilər
Həzaralar
fars هزاره
Faiz Mohd Katib.jpgSarabi 140x190.jpg
Faiz Məhəmməd Qatib Həzara · Sultan Əli Kəştmand · Həbibə Sarabi
Ümumi sayı
5,8 milyon (2010)
Yaşadığı ərazilər
Flag of Afghanistan.svg Əfqanıstan 4.798.700 – 2.159.400 (2009) [1]
Flag of Pakistan.svg Pakistan 545 000 [2][3]
Flag of Iran.svg İran 283 000
(Qiymətləndirmə 1993)
[2]
Dili

Fars dili (Həzara dialekti)

Dini

İslam

Qohum xalqlar

Uyğurlar, Qazaxlar

Hazara icma kiçik qız
Hazara icma kiçik qız

Həzaralar və ya Xəzərilər (fars هزاره) — Əfqanıstan əhalisinin 18%[4]-9%-ni təşkil edən, farsdilli, türk-monqol əsilli xalq.[5] Əfqanıstan İslam Respublikasında kompakt halda, az sayda Pakistanda, İranda, Tacikistanda və digər ölkələrdə yaşayırlar. Sayları təxminən 2,913 milyon[6] nəfərdən – 5,828 milyon[7] nəfərə qədərdir .

Dinləri islam, məzhəbləri islam dininin şiə məzhəbidir. Öz dillərini unutduqları üçün dari dilində danışırlar. Kabil-Herat-Həzaracat bölgələrində yaşayırlar. Qismən Qəndəhar, NəngərharBədəxşan bölgələrində də yayılmışlar.

Tayfaları[redaktə | əsas redaktə]

  • Şeyxəli, tirələri:(əlicam,kəriməli, qara, dövlətbəy, türkmən, parsa, mənsur, şadiuşağı, aşxoca,pəncqavl)
  • Besut, tirələri: (çoban, abdal, pəhləvan, dövlətbay, qənbərəli, xaliqdad, poladi, mart, paxlun, dehqan,dehmərdəqan, sekpa, demarda, dərbəli, dərviş)
  • Dayzəngi
  • Dayzeynət
  • Daykundi, tirələri: (dövlətbəy, rövşənbəy, heydərbəy, qauş, barat)
  • Qavi
  • Caquri
  • Dayçoban
  • Daymirdad
  • Çura
  • Uruzqan
  • Poladi
  • Daya
  • Zavali
  • Mirodina
  • Sultanəhməd
Azərbaycanca adı Həzaraca adı Tayfa quruluşu Kökəni
Alchin Eljigin?
Attarwala
Bacha Ghulam
Bakhrin Baarin
Barlas Barlaslar
Baymaut Bayatlar (monqollar)
Besut (Həzara tayfası) بهسود Besud
Bolaghichi Buryatlar
Borjigai[8] Borucigin
Chiljiut Saljiud?
Dahla
Dai-Berka Berh:Mongolian name[9] (hard); Berhe:in Middle Mongol language; (Berke-khagan of Golden Horde)
Dai Çoban دای چوپان Uruzgani Çobanilər sülaləsi
Dai Khitai Uruzgani Xitaylar
Daikundi دای کندی
Dai Mirak دای میرک
Dai Mirdad دای میرداد
Daizangi دای زنگی
Daizinyat
Dala Pas Kindi داله
Gurlat
Jaghori [10] جاغوری
Jalair Cəlayır eli
Cəmşidi جمشیدی
Jeed Ujeed?
Jirghai
Kerait Kereitlər
Khalaut
Kalougi
Kirigu Daizangi (Mongol name?): Khar Khiruge — Oirat general of Genghis Khan[11]
Merket Merkitlər
Maska مسکه
Muhammad Khwaja محمد خواجه
Navi بابه
Naiman Naymanlar
Nekpai نیک پای
Nikudari نیکوداری Neguder
Ongut Onqutlar
Poladha پولادا
Pashi پشی
Qalandar قلندر
Qarabaghi قرباغی
Qara Baator قره باتور Mongolian: Khar baatar:Black hero (warrior)
Qarluk Uruzgani Qarluqlar
Qarqin Kharchin
Qataghan قطغن Khatagin
Qazak Qazaxlar
Qipchak Qıpçaqlar
Qirghiz Qırğızlar
Qul Bars Qul: Mongol or Turkic word; Bars: leopard (Mongolian and Turkic language)
Shebartoo
Sheikh Ali
Shibargi
Sheerdagh
Tamaki تمکی
Tanoli
Tatar Tatarlar
Taymani Hazara[12]
Telew Telelər
Tulai Khaan Hazara Tului
Tumai
Turkmani Hazara Oğuz türkləri
Uruzgani اروزگانی
Uighur Uyğurlar
Uishun Uushin?
Uirat Oyratlar
Voqi اوقی
Yamood Yamaat clan?

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Islamic Republic of Afghanistan Central Statistics Organization Əfqanıstan İslam Respublikasının Mərkəzi Statistika Komitəsinin məlumatlarına əsasən 2009 – cu ildə ölkə əhalisinin cəmi sayı 23993.5 min nəfərdir
  2. 2,0 2,1 Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue|Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version: http://www.ethnologue.com/.
  3. Census of Afghans in Pakistan, United Nations High Commissioner for Refugees Statistical Summary Report (retrieved December 27, 2007)
  4. Library of Congress Country Studies-"Ethnic Groups of Afghanistan"In 1996, approximately 40 percent of Afghans were Pashtun, 11.4 of whom are of the Durrani tribal group and 13.8 percent of the Ghilzai group. Tajiks make up the second largest ethnic group with 25.3 percent of the population, followed by Hazaras, 18 percent; Uzbeks, 6.3 percent; Turkmen, 2.5 percent; Qizilbash, 1.0 percent; 6.9 percent other .
  5. Hazara home: Who are the Hazara?...The Hazara are of predominantly turkic ethnic stock. They look like turks and East Asians, but they share a cultural heritage with many of the Turkic peoples of Central Asia. Some scholars speculate that the Hazara are descendants of the warriors that flooded into Central Asia under the command of the infamous and brilliant leader, Ghengis Khan.Most Hazara speak Hazaragi, a variant of the more widely used trade langauge, Dari.
  6. Joshua Project – Unreached Peoples of the World: Hazara
  7. peoplegroups.org : Hazaragi
  8. Muhammad Owtadoiajam, A SOCIOLOGICAL STUDY OF THE HAZARA TRIBE IN BALUCHISTAN (AN ANALYSIS OF SOCIO-CULTURAL CHANGE), 1976
  9. Ishaq Mohammadi, A Short History of Hazaras in Iran http://www.hazara.net/downloads/docs/hazaras_in_iran.pdf
  10. Elizabeth E. Bacon. "History of Hazaras". http://boozers.fortunecity.com/jerusalem/47/History/history.html. İstifadə tarixi: 2010-12-13.
  11. The Secret History of the Mongols, chapter V
  12. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; Brice adlı istinad üçün mətn göstərilməyib

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]