Triton (peyk)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Triton
Triton moon mosaic Voyager 2 (large).jpg
Voyager 2-nin çəkdiyi şəkil
Digər adları Neptun I
Kəşf
Kəşf edən Uilyam Lassel
Kəşf tarixi 10 oktyabr 1846 (172 il əvvəl) (1846-10-10)
Orbital xarakteristikaları
Orbitinin ekssentrisiteti (e)0.000016
Orbital sürəti (v)4.39 km/s
Nəyin peykidirNeptun
Fiziki xarakteristikaları
Orta radiusu1353.4±0.9 km
Səthinin sahəsi (S)23018000 km2
Həcmi (V)10384000000 km3
Kütləsi (m)2.14×1022 kq
Orta sıxlığı (ρ)2.061 q/sm3
Ekvatorda sərbəstdüşmə təcili (g)1.455 km/s
Şimal qütbünün meyllənməsi (δ)129.812°
Albedo0,76
Hərarət
Səthində38 K
-1,2 K +13,47 K
Atmosfer
Atmosfer təzyiqi1,4-1,9 Pa
Tərkibi:

azot, metan qazı.

Triton və ya Neptun IGünəş sistemində yerləşən Neptun planetinin ən böyük təbii peyki.

Kəşfi[redaktə | əsas redaktə]

1846-cı ildə astronom Uilyam Lassel yeni kəşf edilmiş Neptun planetini öyrənirdi. Neptunun halqaları olduğu haqqında fərziyyələri sübut etməyə çalışarkən daha maraqlı bir şey kəşf etmişdir. Neptunun bir peyki vardı. Neptunun Yohan Qatfird Qalle tərəfindən kəşf edilməsindən cəmi 17 gün sonra — 10 oktyabr 1846-cı ildə Lassel Neptunun peykini kəşf etmişdir.

Adı[redaktə | əsas redaktə]

Triton adını Roma mifologiyasında Neptunun oğlu və dəniz tanrısı Tritondan götürmüşdür. Bu ad ilk dəfə 1880-ci ildə Kamill Flammarion tərəfindən təklif edilmişdir.

Xarakteristikası[redaktə | əsas redaktə]

Neptuno y Tritón (Voyager2).jpg

Triton peyki Neptunun 14 peyki arasında ən böyüyü və ilk kəşf olunanıdır. Günəş sistemində isə ən böyük 7-ci təbii peykdir.[1]

Uranın üç xarici peyki və Yupiter-Saturn planetlərinin xarici peyklərinin böyük qismində olduğu kimi Triton peyki tərs orbitə sahibdir. Ancaq xarici peyklər çox kiçikdir. Ən böyüyü Feba olub Tritonun diametrinin sadəcə 8 %-i və kütləsinin 0,03 %-i qədərdir. Tərs orbitə sahib olmalarının əsas səbəbi uzaqda yerləşdiklərindən belə peyklərin digər göy cisimləri ilə toqquşması ola bilər. Tritonun necə əmələ gəlməsi tam bilinmir. Böyük ehtimalla Triton əvvəllər Günəş sistemində təkbaşına gəzən göy cismi olmuş, daha sonra Neptunun cazibə qüvvəsinə qapılıb onun peykinə çevrilmişdir.

2706 km-lik radiusa sahib Tritonun səthi buzla örtülüdür. Bununla əlaqədar şəkilləri 1989-cu ildə peykin yanından keçən yeganə süni peyk Voyager 2 çəkmişdir. Səthində kraterlərin sayı azdır.

Temperatur[redaktə | əsas redaktə]

Triton peyki Yupiterin İo peykindən sonra Günəş sistemində ən aktiv peykdir. Altda su, üstdə azot buzu ilə örtülü buzun altında maye azotdan ibarət dənizin olması ehtimaldır. Səthində xeyli qeyzer və buz vulkanı vardır. Maye azot bəzən buzun altından fışqıra bilir və bu cür fışqırmanın hündürlüyü 15 km-ə çata bilir.[2] Peykin iç hissələrində temperatur daha yüksəkdir. Voyager 2 həmçinin Lasselin iddia etdiyi Neptunun görünməz halqalarını sübut etmişdir.

Tritonun səth temperaturu -235 °C-dir və Günəş sistemin ən soyuq göy cismidir. Bunun əsas səbəbi Yerə düşən Günəş işığının 1/900-i qədər işıq qəbul etməsi və gələn işığın 70 %-ni əks etdirməsidir. Voyager 2-dən əvvəl peykin buludlarla örtülü olması ehtimal olunsa da, bu fərziyyə səhv çıxmışdır. Tritonun incə və sıxlığı az olan atmosferi vardır. Atmosfer səthə çox az təzyiq göstərməkdədir.

Spiral orbitinə görə Triton Neptun planetinə getdikcə yaxınlaşmaqdadır, 100 milyon il sonra Roçe limitini keçəçək və parçalanacaqdır.[3]

Qalereya[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Triton (peyk) ilə əlaqəli mediafayllar var.