Zaman (fizika)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Merge-arrows.svg Bu məqalə Zaman (fəlsəfə) məqaləsinə çox yaxındır və hər ikisinin eyni başlıq altında birləşdirilməsi mümkündür.

Qədimdə keçmiş və gələck arasındakı fərqi müəyyən etmək üçün tətbiq edilən qum saatı

Zaman fizikada və başqa təbiət elmlərində bizim kainatın ölçüsü kimi qəbul edilir. O ölçüləbilmə qabliliyyətinə malik olub kainatda baş verən istənilən materiya dəyişikləri ilə əlaqədardır.

Zaman köklü fenomenlərlə izah oluna bilmədiyindən, o ölçmə yolu ilə qiymətləndiirlir. Sİ vahidlər sistemidnə zaman saniyə (s) ilə ölçülür. Bunun əsasında dəqiqə, saat, gün və həftə əmələ gəlir. Təqvimdən asılı olaraq ay, il, əsr və minilliklərdə mövcuddur.

Zamanın ölçülməsi astronomiyanın qədim məsələlərindən biridir. Astronomiyada günəş günü və ulduz günü arasında fərq vardır. Bu fərq il boyu bir gün edir. Ggünəş günü Sİ vahidlər siistemində heç bir vahidə malik deyil. Buradakı fərq keçid saniyəsi ilə təyin edilir. Bu problem müxtəlif zaman şkalalarının yaranmasına gətirib çıxarmışdır:

  • Efemerid zamanı (1960), Yerin fırlanmasındakı qeyri - bərabərliyi tənzimləmək üçün,
  • TDT (Terrestrial Dynamical Time, „Yer-Atom zamanı") dinamik zaman olub 1984-cü ildən tətbqi olunur; o SI- sistemi üçün baza rolunu oynayır;
  • TCB (Barycentric Coordinate Time), günəş sisteminin ağırlıq mərkəzinin məxsusi zamanı.
  • Geocentric Coordinate Time (TCG), yer kürəsinin mərkəzinin məxsusi zamanı.

Bu məqalənin azərbaycan dili əlifbasının ərəb qrafikası ilə qarşılığı vardır. Bax: زامان - فیزیک ده