Viruslar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Viruslar
Rotavirus Reconstruction.jpg
Rotavirus
Elmi təsnifat
Aləmi: Viruslar
Latınca adı
Viruses
Dəstələri
Caudovirales (3 fəsilə)

Herpesvirales (3 fəsilə)
Mononegavirales (4 fəsilə)
Nidovirales (3 fəsilə)
Picornavirales (5 fəsilə)

Tymovirales (4 fəsilə)
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ÜTMX   yoxdur
MBMM   10239

Virus (lat. virus "zəhər") – ən bəsit canlı orqanizm. Çox vaxt canlı deyil yarı-canlı orqanizm olaraq qəbul edilir. Virus mövhumu latincadan zəhər deməkdir. Yalnız 1892 ci ildə D.İ.İvanovski sübut etdi ki, bu kiçik hissəciklər asanlıqla kiçik məsamələrdən keçə bilirlər. Ona görə bunlara viruslar və ya süzülən viruslar adı verildi.

Ensefalit, qızılca, quduzluq, tütün mozaikası və s. RNT tərkibli viruslardır.

Tütün mozaikası virusu içərisi boş olan silindr formasında olub, çubuqşəkillidir. Divarları zülal örtüklə örtülüb.

Virusların xaricdən örtən zülal örtüyü kapsid adlanır.

Virusun RNT-si zülal örtüyünün içərisində yerləşir. Viruslar həm prokariot ,həm də eukariot mikroorqanizmlərdən bir sıra əlamətlərinə görə fərqlənirlər ki,bunlar aşağıdakı əlamətlərdir:

  • 1.Viruslar ancaq bir tipli nuklein turşusuna(onlarda ya DNT ya da RNT olur)sahibdirlər.
  • 2.Onlarda hüceyrə quruluşu yoxdur.
  • 3.Böyümə və 2 yə bönlünmə qabiliyyətinə malik deyillər.
  • 4.Xüsusi metabolik sistem yoxdur.
  • 5.Öz tərkib hissəsinin hesabına deyil,sahib hüceyrənin hesabına çoxalır.
  • 6.Xüsusi zülalını sintez etmək üçün sahib hüceyrənin ribosomundan istifadə edir.
  • 7.Genetik parazitdir.

Viruslar ekosistemdə demək olar ki ,hər yerdə mövcuddurlar.Virusları mikrobialogiyanın bir bölməsi olan virusologiya öyrənir.Virusların sahib hüceyrədən kənar forması virionlar kimi adlanır. Virus hissəcikləri adətən 2 yaxud 3 hissədən ibarət olur:

  • 1.Genetik informasiyanı daşıyan DNT yaxud RNT dən təşkil olunmuş genetik material
  • 2.Bəzi hallarda genləri əhatə edən protein qatı
  • 3.Proteinləri əhatə edən lipid təbəqəsi.

Bütün viruslar Vira aləmi altında birləşdirilir.Tərkibində olan nuklein turşusunun tipinə görə 2 yarım aləmə ayrılır:DNT tərkibli viruslar və RNT tərkibli viruslar.Virusları spiralvari və sferik formalardan başlamış müxtəlif mürəkkəb quruluşlara qədər geniş miqyasda dəyişirlər.Ümumiyyətlə virusların orta ölçüsü bacteriyaların orta ölçüsünün təxminən yüzdə birinə bərabərdir.

Virusların təsnifatı[redaktə]

Bütün viruslar vira aləmi altında birləşdirlir və tərkibində RNT yaxud DNT olmasından asılı olaraq 2 qrupa ayrılır:DNT tərkibli viruslar və RNT tərkibli viruslar.RNT tərkibli viruslar riboviruslar ,DNT tərkibli viruslar isə dezaksiriboviruslar kimi tanınırlar. RNT tərkibli viruslara aşağıdakı qrupları misal göstərmək olar:Ortomyxoviridae (qrip virusları) ,Paramyxoviridae(buraya qızılca,epidemik parotit və digər virusları misal göstərmək olar), Rhabdoviridae (quduzluq ,vezukulyar stomatit vəs) , Retroviridae (QİÇS virusu vəs) ,Picornaviridae (enteroviruslar ,A hepatit virusu vəs) ,Reoviridae (reoviruslar,rotoviruslar ) və digərlərini göstərmək olar. DNT tərkibli viruslara qrupuna isə Poxviridae (məs :təbii çiçək virusu, çiçək vaksini virusu və b. ) , Herpesviridae qrupu (sadə herpes,su çiçəyi ,sitomeqaliya virusları və s) , Hepadnoviridae ( insanın B hepatit virusu ) ,Adenoviridae ( insanın adenovirusları) ,Parvoviridae (adenoassosiyalaşmış viruslar) və digər qruplar daxildir.