Şeymas Hini

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Şeymas Hini
ing. Seamus Heaney
Seamus Heaney.jpg
Doğum tarixi 13 aprel 1939 (1939-04-13) (75 yaş)
Doğum yeri Şimali İrlandiya
Mükafatları Nobel prize medal.svg Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı (1995)

Şeymas Hini (ing. Seamus Heaney) — irland yazıçı

Şeymus Castin Hini 1939-cu il, aprelin 13-də Şimali İrlandiyada, Kastldousonda anadan olmuşdur. 1961-ci ildə Belfastda Krallıq universitetini bitirmişdir. 1976-1982-ci illərdə Dublindəki Kerisfort kollecində dərs demiş, 1982-ci ildə Harvard universitetində müəllim, 1984-cü ildən isə professuru olmuşdur. 1984-1994-cü illərdə isə Oksford universitetində işləmişdir. 1965-ci ildə o, Meri Devlinlə evlənir və üç oğlu dünyaya gəlir. Hininin ilk üç şeir topluları olan "Naturalistin ölümü"( 1966), "Zülmətə qapı"(1969) və "Qışın sonu"(1972) onun poeziyasını müşaiyət edən motivi aşkarca nəzərə çarpdırır- ölüm və torpaq. Torpaq- taleyin rəmzi, hər şeyin əsası və başlanğıcı, özündə yaranışı və məhvi, özündətəzahürü və özündəbitməni birləşdirəndir. İnsan şəxsiyyətinə olan zorakılıq metaforasını hini İrlandiyanın bataqlıqlarındakı və Şimali Avropa ölkələrindəki arxeoloji qazıntılar zamanı aşkara çıxan dəhşətli mənzərələrdə tapır. 1969-cu ildə Hini arxeoloq P.V. Qlobun yazdığı "Bataqlıq xalqı" kitabını oxuyur. Hininin "bataqlıq şeirləri"ndən birincisi onun "Zülmətə qapı" kitabında çıxsa da, sonradan bu tip şeirlərdən onun "Şimal" (1975) şeirlər toplusunda daha çox peyda oldu və elə həmin ildə də bu şeirlərin səkkizi "Bataqlıq şeirləri" adı altında ayrıca kitabça şəklində nəşr olundu.

Bir çox tənqidçilər "Şimal" kitabını Hininin ən yaxşı şeirlər toplusu hesab edirlər, zira bu şeirlərdə tarix və mifologiya insana qarşı zorakılıq və əzabın universallığını təsdiq edən motiv kimi verilmişdir. "Tarla işləri" (1979) kitabı da geniş əks-səda doğurdu və bu kitabdakı bir çox sevgi şeirləri, züsusən də " Məhsul yığımı" şeiri tənqidçilər tərəfindən yüksək qiymətləndirildi. Cəmi on şeirdən ibarət olan "Qlenmor sonetləri" kitabçasında Hini İrlandiyanın çiçəklənən təbiətindən bəhs etmişdir. Hini poeziyasının əsasını qədim kelt mədəniyyətindən bəhs edən mövzular təşkil edir. İngilislərin gətirdiyi mədəniyyətdə ərimiş bu qədim mədəniyyətin və katolisizmin daxildən yediyi az-çox savadlı əyalət insanının gülünc halı, əyalət ədəbi məktəbi və bu məktəbin kontinental ədəbi məktəblə toqquşduğu məqamlar "Tövbələr adası" (1984)poemasında öz əksini çox gözəl tapır. Bu poemanın daxil olduğu eyni adlı kitabın "Divanə Suini" bölməsi Hininin içindəki həqiqəti bizə çatdıra bilir. "Yemişan fənəri" (1987) kitabından sonra onun " Əşyaların xəyalı" (1991) kitabı çıxır və biz burada şairin keçmişə yönəlmiş vizioner axtarışlarınıın yenidən xəyalında canlandırmaq istəyini aydınca görürük. "Əşyaların xəyalı" kitabında real həqiqətlər etik problematikayla birləşərək Şimali İrlandiyanın vəziyyəti üçün həyəcanı qabardır. Amma məhz elə bu kitabından sonra da bir çox tənqidçilər Hininin timsalında sırf milli vətənpərvər şair görməkdən imtina etdilər.. Sosiumdakı fiziki, mənəvi və siyasi tarazlığın pozulması mövzusu həmişə Hininin bir şair kimi diqqət mərkəzində olmuşdur. Elə buna görəydi ki, "Əvəzödəyən poeziya" kitabında Hininin Oksfordda oxuduğu mühazirələr toplanmışdı. Bu mühazirələrdə əsas tezis poeziyanın mənəvi tarazlığı bərpa edə bilməsindən, dünyanın bütün antiinsan elementlərinə və zülmətlərinə qarşı dayanmasından bəhs edilir. Esseist kimi Şeymus Hini özünün "Üstünlük" (1980) və "Nitqin vahid rəhbərliyi" yazılarıyla tanınmışdır. 1995-ci ildə Hini " poeziyanın ən adi həyatın heyrətamizliyini və keçmişi canlandırmasının lirik gözəlliyinə və etik dərinliyinə görə" Nobel ədəbiyyat mükafatına layiq görülmüşdür.

"Ruhun həddi" (1996) kitabı şairin Nobeldən sonrakı ilk kitabı oldu. Poeziyaya və ayrı-ayrı şairlərə həsr olunmuş esseləri isə "Qayğılar: Seçilmiş proza" (1980) kitabında işıq üzü gördü. 1991-ci ildə "Seçilmiş şeirlər" in ikinci cildi və 1998-ci ildə "Açıq torpaq: Seçilmiş şeirlər" kitabı nəşr olundu. Hininin tərcümə etdiyi orta əsrlər ingilis-sakson "Beovulf" eposu 2000-ci ildə İngiltərədə və ABŞ-da bestsellerlər siyahısına daxil olmuşdu. 2001-ci ildə nəşr olunmuş "Elektrik işığı" şeirlər kitabı isə "böyük ustadın öz həyatının və sənətinin qaçılmaz finalını dərk edərək yekun vurması" kimi adlandırılmışdı.