Atakama

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Atakama
isp. Desierto de Atacama
Atacama.png
Yerləşdiyi yer Cənubi Amerika
Ölkə Flag of Chile.svg Çili
Sahəsi 105.000 km²
Yanvarda orta t. 19-14  °C
İyulda orta t. 19-20  °C
İllik yağıntı təxminən 50  mm
Atakama (Çili)
Cənubi Amerikanın ərazisində Atakama səhrasının yerləşməsi. Sarı rəngdə qeyd edilmiş hissə - Atakama səhrası, narıncı rəngdə qeyd edilmiş hissə - Atakama səhrasına daxil edilən quraq rayonlardır.
Cənubi Amerikanın ərazisində Atakama səhrasının yerləşməsi. Sarı rəngdə qeyd edilmiş hissə - Atakama səhrası, narıncı rəngdə qeyd edilmiş hissə - Atakama səhrasına daxil edilən quraq rayonlardır.
Commons-logo.svg Atakama Commonsda


Atakama səhrası (isp. Desierto de Atacama) — Cənubi Amerikanın qərb sahilində, Çilinin ərazisində yerləşən (22° və 27° c.e. arasında) səhra. İkinci Sakit okean müharibəsinə (18791883) qədər Boliviyaya aid idi.

Peru cərəyanı, atmosferin aşağı qatlarını soyudur və atmosfer çöküntülərinin düşməsinə (ildə 50 mm-dən də az) mane olan temperatur inversiyasını yaradır. Elə buna görə də, bu səhra Yer kürəsinin ən quraq yeri hesab olunur. Atakama səhrası orta hündürlüyü 610 metrə çatan dağlıq və təpəlik ərazilərdən ibarətdir. Daşlı, qumlu səhradır. Səhranın uzunluğu 960 km-ə çatır.

Sahilində yanvar ayının orta temperaturu — 19 - 20 °C, iyul ayında isə 13 - 14 °C təşkil edir. Səhranın bəzi regionlarında qış aylarında sıx dumanlar müşahidə olunur. Nadir bitkiləri yoxdur: əsas bitkiləri kaktuslar (məsələn, Rod Kopyapoa) və kollar təşkil edir. Fauna aləmi xeyli azdır. Sahilboyu qayalarda balıq ilə qidalanan quşlar yaşayır. Atakama səhrası mis, qalay, qızıl, yod, duzvə s. ehtiyatlarla zəngindir.

Sakit okeanın sahilində, səhra ilə sərhəddə Çilinin böyük portları olan Arik və İkike portları yerləşir.

Ən quru səhra[redaktə]

Atakama səhrası Yer kürəsinin ən quru səhrası hesab edilir. Atakama Çilinin şimalında, Cənubi Amerika materikində yerləşir. Qərbdə Sakit okean, şimalda Peru və cənubda BoliviyaArgentina ilə həmsərhəddir.

Səhranın bəzi yerlərində yağıntı on ildə bir dəfə düşür. Çilinin Antofaqasta regionunda orta yağıntı miqdarı ildə 1 mm təşkil edir. Hətta tarixboyu bəzi dövrlərdə Atakamada bəzi meteostansiyalar yağış qeydə almayıb. Məsələn, 1570-ci ildən 1971-ci ilə qədər Atakamada əhəmiyyətli yağıntı qeydə alınmayıb[1]. Bu səhrada ən aşağı hava rütubətliliyi 0 % təşkil etmişdir[2].

Buradakı dağların (6 885 m-ə qədər hündürlüyə malik) cənub hissəsi (25°-27° c.e) tamamilə buzlaqlarla örtülü deyil. Bütün buzlaqlar dördüncü dövr buzlaqlarından təşkil olunub. Britaniya alimlərinin tədqiqatları nəticəsində burada 120 000 il əvvələ aid çay qollarının izləri tapılmışdır[3].

19 may 2010-cu ildə Atakama səhrasında qeyri-adi hadisə baş vermişdir. Səhraya qar yağıntısı düşmüşdür. Bir neçə rayonu qar tamamilə örtmüşdür[4]. Bu səbəbdən ən böyük rəsədxanalardan biri müvəqqəti olaraq bağlanmış, yol və enerji təchizatı pozulmuşdur.

Qalereya[redaktə]

Mənbə[redaktə]

  • Məktəblinin coğrafiya lüğəti. Bakı,2006. səh.26

İstinadlar[redaktə]

  1. Wright, John W. (ed.); Editors and reporters of The New York Times (2006). The New York Times Almanac, 2007, New York, New York: Penguin Books, 456. ISBN 0-14-303820-6.
  2. Boehm, Richard G.; Editors and writers of The World and Its People (2006). The World and Its People, 2005, Columbus, Ohio: Glencoe, 276. ISBN 0-07-860977-1.
  3. , http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4437153.stm. 
  4. В пустыне Атакама выпал снег