Rəvvadilər dövləti

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Azərbaycan tarixi
Azərbaycan tarixi
ƏN QƏDİM DÖVR
Aratta e.ə.III min.I yar.
Lulubi e.ə.XXIII əsr-e.ə.II min.
Kuti e.ə.III min.əvv.-e.ə.III min. son.
Turukki e.ə.XX–e.ə.XIX əsr
Manna dövləti e.ə.850–e.ə.616
QƏDİM DÖVR
Midiya e.ə.728—e.ə.549
  (İşquz e.ə.652–e.ə.625)
Atropatena e.ə.328—b.e.224
Qafqaz Albaniyası e.ə.IV əsr—b.e.704
Xaçın knyazlığı
Xaçın knyazlığı
Sünik knyazlığı
987 — 1170
ORTA ƏSRLƏR
Əməvi Xilafəti 661–750
Abbasi Xilafəti 750–1258
Pavlikanlar hərəkatı VII-IX əsr.
Xürrəmilər hərəkatı 778–838
Şəki knyazlığı VIII y. sonu/IX y. əvvəli — 1227
Sacilər sülaləsi
879-941
Şirvanşahlar sülaləsi
861 — 1539
Rəvvadilər sülaləsi
981-1054
Şəddadilər dövləti
951–1174
Salarilər sülaləsi
941-981
Böyük Səlcuq İmperiyası 1037–1194
Azərbaycan Atabəylər dövləti 1136-1225
Elxanilər dövləti 1256–1335
Çobanilər sülaləsi
1335–1357
Cəlayırlar sülaləsi
1336–1432
Şəki hökmdarlığı ən geci 1384–1551
Qaraqoyunlular sülaləsi
1406–1468
Ağqoyunlu sülaləsi
1468–1508
ERKƏN MÜASİR DÖVR
Səfəvilər sülaləsi 1501–1736
Əfşarlar sülaləsi 1736–1747
Azərbaycan xanlıqları
1747–1828
Azərbaycan sultanlıqları
XVIəsr–1828
Qacarlar sülaləsi 1796–1925
MÜASİR DÖVR
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 1918–1920
Azadıstan 1920
ASSR 1920 — 1991
Azərbaycan Milli Hökuməti 1945 — 1946
Azərbaycan Respublikası 1991 — bu günədək
Şablon: BaxMüzakirəRedaktə

Rəvvadilər dövləti - 981-1054-ci illərdə cənubi Azərbaycan ərazisində əsası Əbülhica tərəfindən qoyulmuş, paytaxtı əvvəlcə Ərdəbil, sonra isə Təbriz olmuş tarixi dövlət.

Tarixi[redaktə]

Salarilər hakimiyyətinin zəiflədiyi dövrdə qüvvətlənən Təbriz, Marağa və Əhər hakimi Əbülhica 981-ci ildə axırıncı salari hökmdarı İbrahim ibn Mərzbanı (962-981) taxtdan salıb Rəvvadilər dövlətinin əsasını qoydu.

Bu sülalənin soykökü qədim ərəb nəsillərindən birinə bağlanırdı. Xilafət işğalları zamanı Azərbaycanın Güney bölgələrinə də çoxlu ərəb köçürülmüşdü. Ərdəbil, Təbriz, Marağa, Qaradağ və Əhər bölgələrində müxtəlif ərəb nəsilləri yurd salmışdılar. Onlardan biri də əzdilər nəsli idi. Bu nəslin banisi əslən Yəmənli olan ər-Rəvvad əl-Əzdi idi. Azərbaycanda məskən salmış başqa ərəb nəsilləri kimi rəvvadilər də yerli əhali ilə qaynayıb-qarışmışdılar. Hələ VIII yüzilin sonlarında yarımmüstəqil dövlətə çevrilmiş Rəvvadi əmirliyi zaman-zaman tamamilə müstəqilləşir, az qala Azərbaycanın bütün Güney torpaqlarını öz nəzarəti altında saxlayırdı.

Salariləri məğlubiyyətə uğratdıqdan sonra Rəvvadilər Azərbaycanın Güney torqaqlarını qəti olaraq öz hakimiyyətləri altında birləşdirdilər. Bundan başqa Rəvvadilər Muğan hakimi Sipəhbudu məğlub edib özlərindən asılı vəziyyətə saldılar.

Tarixən məlumdur ki, 1028-ci ildə soltan Mahmud Qəznəviyə (998-1030) qarşı qaldırılmış uğursuz qiyamdan sonra təqribən iki min oğuz çadırı (ailəsi) qərbə qaçmışdı. Hökmdar Vəhsudan (1020-1059) oğuzların Rəvvadilər dövlətində sığınacaq tapmış hissəsini dostcasına qarşılamış, onlara torpaq payı vermişdi. Qaçqınları öz təbəəliyinə qəbul edən Vəhsudan onlardan Bizans imperiyasına, eləcə də digər iri feodallara qarşı mübarizədə istifadə etmək niyyətindəydi. Rəvvadi hökmdarları Azərbaycanda ilk dəfə XI əsrin 30-cu illərində görünən səlcuqlardan da bu məqsədlə istifadə etdilər.

1054/55-ci ildə soltan Toğrul bəyin başçılığı altında Azərbaycana yürüş edən səlcuq qoşunları Təbriz şəhərinə yaxınlaşdılar. Rəqibin qüdrəti qarşısında acizliyini dərk edən Rəvvadi hökmdarı Vəhsudan, Toğrul bəyin hakimiyyətini tanıyır, adına xütbə oxunmasını əmr edir, soltana qiymətli hədiyyələr verir. Beləliklə, Rəvvadi hökmdarları da Səlcuqi təbəəliyini qəbul etdilər.

Rəvvadilər ölkənin paytaxtını Ərdəbildən Təbrizə köçürdülər. Bu, mütərəqqi bir addım idi. Çünki Təbriz bütün Azərbaycan torpaqlarının iqtisadi, siyasi və mədəni baxımdan birləşdirilməsi üçün çox əlverişli mövqedə yerləşmişdi. Müxtəlif Şərq ölkələrini Aralıq dənizi və Qara dəniz sahilləri ilə, həmçinin Dərbənd keçidi vasitəsi ilə Volqaboyu və Şərqi Avropa ilə birləşdirən beynəlxalq karvan yollarının qovşağında yerləşən Təbriz Rəvvadilərin hakimiyyəti illərində böyüyüb abadlaşdı.

Təqribən bir əsr hakimiyyətdə qalmış Rəvvadilər sülaləsi Səlcuqilərin əli ilə siyasi fəaliyyətlərinə uzun müddət ara verirlər. Bütün Cənubi Qafqaz bölgəsi Orta Asiyadan Aralıq dənizinə, Qafqazdan Ġran körfəzinədək geniş ərazini tutan Səlcuq dövlətinin tərkibinə daxil olur.

Siyasi hakimiyyətlərini əldən vermiş Rəvvadilər uzun illər öz əski əzəmətlərini qaytara bilmədilər. Yalnız 1107/08-ci il hadisələri ilə əlaqədar mənbələrdə Azərbaycanın cənub-qərb torpaqlarına sahib olan Marağa hakimi Əhmədili ibn İbrahim ibn Vəhsudan ər-Rəvvadinin adı çəkilir. Onun hakimiyyət dövrü tarixə Əhmədililər sülaləsinin hakimiyyəti dövrü kimi daxil olmuşdur. 1111/12-ci ildə Əhmədili Mosul, Diyarbəkr, Xilat və başqa yerlərin hakimləri ilə birlikdə Suriya ərazisində xaçpərəstlərə qarşı aparılan döyüşdə iştirak etmişdir. 1116/17-ci ildə Əhmədili Bağdadda xəlifə sarayında batinilərdən biri tərəfindən öldürülür. Beləliklə, Rəvvadilər sülaləsi siyasi tarix səhnəsindən çıxır.

Yalnız Marağada Əhmədilinin qulamı Ağsunqur hakimiyyəti əlində saxlaya bilir. Rəvvadilərin davamı olan Ağsunquri hakimləri atabəy titulunu daşımış, öz mülklərini monqol işğalınadək əllərində saxlaya bilmişlər

Həmçinin bax[redaktə]