Şeyx Tusi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Şeyx Tusi
Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Həsən ət-Tusi
Shaykh Tusi.png
Doğum tarixi
Doğum yeri Tus, İran
Vəfat tarixi (72 yaşında)
Vəfat yeri Məscidi Tusi, Nəcəf, İraq
Dəfn yeri
Vətəndaşlığı
Milliyyəti Fars
Elm sahəsi İslam
Elmi rəhbəri Nəcəf elmi mərkəzi
Tanınmış yetirmələri İshaq b. Bəbaveyh-i Qumi
Əbu Səlah-i Xələbi
öz oğlu Əbu Əli Tusi və b.
Tanınır Şeyx Tusi
Allah1.png
İslamda iman
Firuiddin
İslamda xüsusi günlər
Quran
İslam tarixi
Portal     Kateqoriya     Vikilüğət     Vikisitat     Vikimənbə     Vikixəbər     Commons

Şeyx Tusi (fars. شیخ توسی) (tam adı: Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Həsən ət-Tusi (fars. ابوجعفر محمد بن حسن توسی; d.  HQ. Ramazan 385/ M. Oktyabr 995, Tus, İranö.  HQ. 22 Məhərrəm 460/ M. 7 dekabr 1067, Nəcəf, İraq) — fars əsilli islam alimi. HQ. V əsrin Şiə-Cəfəri məzhəbinin məşhur ilahiyyatçı alimi.

Həyatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Həsən ət-Tusi oktyabr 995-ci ildə Tus şəhərində kasıb bir ailədə dünyaya gəlmişdir. 1017/1018-ci ilə qədər bu şəhərdə yaşamışdır. 7 dekabr 1067-ci ildə Nəcəf şəhərində vəfat etmiş və vəsiyyətinə əsasən bu şəhərdəki evində dəfn olunmuşdur. Dəfn olunduğu ev sonradan Tusi məscidi'nə çevrilmişdir.

Təhsili[redaktə | mənbəni redaktə et]

Tus şəhərində yaşadığı 995–1017/1018-ci illərdə müqəddimə elmlərindən dərs demişdir.[1] Təhsilini davam etdirmək məqsədilə 1017/1018-ci illərdə Bağdada köçmüşdür.[2] 1017/1018–1022/1023-cü illərdə Şeyx Müfiddən dərs alır və müctəhidlik dərəcəsinə çatır. Sonra müəllimi Şeyx Müfidin məsləhəti ilə "Təhzibul Əhkam" əsərini yazır.[3] Bu əsər sonradan Şiə məzhəbinin ən məşhur dörd əsərindən birinə çevrilir.

Müəllimləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Şeyx Müfid
  2. Seyyid Mürtəza

Tələbələri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bir çox tələbələr yetişdirmişdir. Onlardan bəziləri:

  1. İshaq ibn Bəbaveyhi Qumi
  2. Əbu Salehi Xələbi
  3. oğlu, Əbu Əli Tusi
  4. Şəhraşubi Mazandarani
  5. Əbdülcabbar ibn Abdullah əl-Qəməri Razi
  6. Məhəmməd ibn Həsən Fətal
  7. Kəraçi
  8. Hüseyn ibn Fəthi Cürcani
  9. Cəfər ibn Əli Hüseyni
  10. Nasir ibn Rza Ələvi və b.

[4]

Dini fəaliyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

1055-ci ildə Səlcuq sultanı Toğrul bəy Bağdada hücum etmişdir. Hücum zamanı bir çox şiə məhəllələri yağmalanmışdır. Şahbur ibn Ərdəşir'in kitabxanası yandırılmışdır. Talan 1059/1060-cı ilərə kimi davam etmişdir. Bu hadisələr zamanı bir neçə dəfə Şeyx Tusinin yazdığı kitablar və kitabxanası şəhər meyanına daşınaraq yandırılmışdır. 1057/1058-ci ildə Tusinin evi də yağmalanmış və bütün əsərləri yandırılmışdır. Bütün bu hadisələrdən sonra Şeyx Tusi Bağdad şəhərindən köçmək qərarına gəlmişdir. 1056/1057-ci ildə Nəcəf şəhərinə köçmüşdür. Nəcəfdə ömrünün qalanını İslamı tədris etməklə keçirmiş və burada hələ də mövcud olan böyük şiə tədris müəssisəsinin əsasını qoymuşdur. [5]

Əsərləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Şeyx Tusi 51-ə yaxın əsər yazmışdır.

Təfsir[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "ət-Tibyan'u fit-Təfsiri'l Quran"
  2. "əl-Məsailu'd-Dimeşqiyyə fit-Təfsiri'l Quran"

Hədis[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Təhzib əl Əhkam"
  2. "İstibsar"

Fiqhi[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "ən-Nihayə"
  2. "əl-Məbsut"
  3. "əl-İcaz fil Fəraiz"
  4. "əl-Məsailu'l Xələbiyə fil Fiqh"
  5. "əl-Məsailu'l Xairiyyə fil Fiqh"

Üsul[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Hücciyətu'l Əxbar"

Kəlam[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Təlxisu'l Şafi"
  2. "Təmhidu'l Üsul"
  3. "əl-İqtisad"
  4. "əl-Firaq beynən-Nəbi vəl İmam"

Rical[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Kitabu'l Ənvar" ("Rical-i Şeyx Tusi")
  2. "İxtiyaru Marifəti'l Rical"
  3. "əl-Fihrist"

Tarix[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Maqtəlu'l-Hüseyn"
  2. "Müxtəsaru Əxbar-i Muxtar ibn Əbu Ubeyd əl-Saqafi"

Dua[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Misbahu'l Mütəhəccid"
  2. "Müxtasaru'l Misbah"

[6]

Haqqında deyilənlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Əli Dəvaniqi, "Həzareyi Şeyx Tusi, səh. 4
  2. Seyyid Möhsün Əmin Amuli, "Əyan əş-Şiə, c. 9, səh. 159
  3. "əz-Zaria", c. 4, səh. 504
  4. Ağa Buzurgi Tehrani, "ət-Tibyan", c. 1, Ön söz
  5. "əz-Zəria", c. 5, səh. 220
  6. "əz-Zaria", c. 5, səh. 220

Mənbə[redaktə | mənbəni redaktə et]

Həmçinin bax[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]