Əhli-Beyt

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
İslam haqda məlumat
Əhli beyt

ON İKİ İMAM

Əli ibn Əbu Talib
علی ایبن ابیطالیب المورتاضا

Həsən ibn Əli
حسن ایبن علی الموجتابا

Hüseyn ibn Əli
حوسئین ایبن علی الشهید

Əli ibn Hüseyn
علی ایبن حوسئین السججاد

Məhəmməd ibn Əli
محممد ایبن علی الباقیر

Cəfər ibn Məhəmməd
جعفر ایبن محممد الصادیق

Musa ibn Cəfər
موسا ایبن جعفر الکاظیم

Əli ibn Musa
علی ایبن موسا الریضا

Məhəmməd ibn Əli
محممد ایبن علی الجاواد

Əli ibn Məhəmməd
علی ایبن محممد الهادی

Həsən ibn Əli
حسن ایبن علی العسکری

Məhəmməd ibn Həsən
محممد ایبن حسن المئهدی

Əhli-beyt sözü lüğətdə "ev əhli" mənası verir.

Quranda[redaktə]

Əhli Beyt sözü müsəlmanların müqəddəs kitabı olan Quranda 2 yerdə işlədilmişdir.[1][2]

Əhli-Beyt sünni nəzərində[redaktə]

Sünnilərin ən mötəbər hesab etdikləri altı kitabdan biri olan "Səhihi-Müslim"də Peyğəmbərin zövcəsi Ayişədən nəql olunur:

"Bir gün Peyğəmbər kürəyində əba ilə evdən çıxdı. Onu görən Həsən yanına getdi, Peyğəmbər ona əbasının altına girməsini söylədi. Sonra Hüseyn gəldi, Peyğəmbər onu da əbasının altına aldı. Daha sonra Həzrəti Fatimə gəldi, Peyğəmbər onu da əbasının altına aldı. Daha sonra Əli gəldi, Peyğəmbər onu da əbasının altına aldı. Sonra peyğəmbər "Ey əhli-beyt! Allah sizdən çirkinliyi (günahı) yox etmək və sizi tərtəmiz (pak) etmək istər!"[3] ayəsini oxudu[4] Buradan aydın olur ki, Peyğəmbərin Əhli-Beyti Əli, Fatimə, HəsənHüseyndir.

Əhli-sünnənin digər rəvayətlərində Əhli beyt anlayışı Məhəmməd peyğəmbərin (s) zövcələri anlamında başa düşülür. Belə ki, Məhəmməd peyğəmbər (s) kimlərin onun Əhli-beytindən olduğunu öz hədislərində bildirib. Buxari Ənəs bin Malikə istinadən peyğəmbərin (s) Zeynəb bint Cəhş ilə evlənməsi hadisəsini rəvayət edib. Həmin hədisdə peyğəmbərin (s) Aişənin otağına gəlib:

"Ey Əhli-beyt! Allahın rəhməti və salamı sizə olsun!" – dediyi və Aişənin ona: "Sənə də Allahın rəhməti və salamı olsun! Əhlin necədir? Allah mübarək etsin!" – deyə cavab verdiyi, sonra peyğəmbərin (s) bütün zövcələrinin otaqlarını gəzərək onlara eyni sözlərlə müracəit etdiyi və Aişənin verdiyi cavabı təkrar etmələri qeyd olunur.[5]

Bir başqa hədisdə Peyğəmbərimiz (s) belə buyurur :

"Mən sizin aranızda iki ağır, dəyərli əmanət qoyub gedirəm. Biri Allahın kitabı Quran, digəri isə Əhli-beytimdir.[6][7][8][9][10] Bunlar "Kövsər” hovzunda mənim yanıma gəlib çatana qədər heç vaxt biri-birindən ayrılmayacaqlar.” ([11][12]


İsa ibni Əbdüllah ibni Malik ikinci xəlifə Ömər ibn Xəttabdan belə nəql edir:

"Peyğəmbərin belə buyurduğunu eşitdim... Ey camaat, mən yaxın zamanlarda sizin aranızdan gedəcəyəm. Qiyamətdə siz də gəlib mənə qovuşacaqsınız. (Burada Peyğəmbər onlara Quran və Əhli-beytin hüquqlarına riayət etmək barədə çoxlu tövsiyələr etdi). Ömər deyir... Mən - ey Allahın Rəsulu, sənin Əhli-beytin kimlərdir? - deyə soruşdum. Həzrət buyurdu... "Mənim Əhli-beytim Əli, Fatimə, onun iki övladı (Həsən və Hüseyn) və Hüseynin nəslindən olan doqquz nəfər əməlisaleh imamlardır. Onlar mənim itrətim, ətim və qanımdır."[13][14]

Əhli-Beyt şiə nəzərində[redaktə]

Əhli-beyt istilahi mənada İslam Peyğəmbərinin ailəsi, övladları məfhumunu daşıyır və yalnız xüsusi şəxslərə aid edilir. Bu şəxslərin kim olması Peyğəmbərin özündən nəql olunan onlarca rəvayətdə açıq-aşkar bəyan edilmişdir. Bu rəvayətlərdə yalnız Əli, Fatimə, Həsən, Hüseyn və Hüseynin nəslindən olan və Peyğəmbərin vəfatından sonra dünyaya gələn doqquz nəfər o Həzrətin Əhli-beyti kimi təqdim edilmişdir. O rəvayətlərdən bir neçəsini bunlardır:

  • 1.Şeybənin qızı Səfiyyə Ayişədən nəql edir ki,

bir gün Peyğəmbər əbasını çiyninə salıb evdən çıxdı. Bu zaman Həsən o həzrətin yanına gəldi. Peyğəmbər onu əbasının altına çəkdi. Sonra Hüseyn, daha sonra Fatimə, ondan sonra da Əli gəldi. Peyğəmbər hamısını əbasının altına toplayıb bu ayəni tilavət etdi... "Ey əhli-beyt! Allah sizdən çirkinliyi (günahı) yox etmək və sizi tərtəmiz (pak) etmək istər!." [15][16][17][18]

  • 2. Amir ibni Səd ibni Əbi Vəqqas öz atasından nəql edir ki,

Vəhy nazil olan zaman Peyğəmbər Əli, Fatimə və onun iki oğlunu Həsən və Hüseyni əbasının altına çəkib dedi... "Pərvərdigara, bunlar mənim Əhli-beytimdir."[19][20][21][22][23]

"Peyğəmbərin belə buyurduğunu eşitdim... Ey camaat, mən yaxın zamanlarda sizin aranızdan gedəcəyəm. Qiyamətdə siz də gəlib mənə qovuşacaqsınız. (Burada Peyğəmbər onlara Quran və Əhli-beytin hüquqlarına riayət etmək barədə çoxlu tövsiyələr etdi). Ömər deyir... Mən - ey Allahın Rəsulu, sənin Əhli-beytin kimlərdir? - deyə soruşdum. Həzrət buyurdu... "Mənim Əhli-beytim Əli, Fatimə, onun iki övladı (HəsənHüseyn) və Hüseynin nəslindən olan doqquz nəfər əməlisaleh imamlardır. Onlar mənim itrətim, ətim və qanımdır."[24][25]

"Peyğəmbər (s) buyurdu... "Mən asimanam, Əhli-beytimdən olan imamlar isə onun bürcləridir. Onlar on iki nəfərdir.""[26]

Bəziləri Quranın Azərbaycan dilində tərcüməsini oxuyub iddia edirlər ki, Əhzab surəsinin 33-cü ayəsinin Əhli-beyt barəsində olan hissəsində əvvəl və sonra Peyğəmbərin (s) zövcələrindən söhbət gedir, deməli, Əhli-beyt Peyğəmbərin zövcələridir. Lakin ayəyə ərəb dilində ("İnnəma yuridullahi li yuzhibə ənkum-ur-ricsə əhləl-beyti və yutahhirakum təthira") diqqət yetirdikdə görərik ki, əgər Əhli-beyt Peyğəmbərin zövcələri olsa idi onda ərəb dilinin qrammatikasına görə, ayədə "ənkum" (kişi cinsi) deyil, "ənkunnə" (qadın cinsi) olmalı idi. Deməli, həmin iddianın heç bir əsası yoxdur.

Peyğəmbərin (s) Əhli-Beyti[redaktə]

Həzrət Peyğəmbərin (s) pak Əhli-beytini ilahi rəhbərlik üçün qəbul edənlər şiə adlanırlar. Onlar peyğəmbərin (s) vəfatından sonra başqa şəxslərin deyil, yalnız Əhli-beytin rəhbər olmasının tərəfdarıdırlar.

Əhli-beyt əleyhimus-salam Allahın seçilmiş bəndələri olub, hər növ günah və çirkinlikdən pak olmuş dahi şəxslərdir. Necə ki, Qur'ani-Kərimin Əhzab surəsində oxuyuruq:

"Şübhəsiz Allah istəyir ki, Hər cür çirkinliyi siz Əhli-beytdən kənar etsin və sizi Hər bir eybdən pak və uzaq qərar versin."

Nəql olunmuş mö'təbər hədislərə əsasən, bu ayə Həzrət Peyğəmbərin (s) həyat yoldaşları deyil, yalnız Əhli-beyti barədə nazil olmuşdur. Belə hədisləri aşağıda adları sadalanan sünnişiə hədis kitablarında mülahizə etmək olar:

1-"Musnədi İbni Əhməd", 1/708 və s..

2-"Xəsaisul-İmam Əmirul-mö'minin", 23/70

3-"Tarixu Dəməşq", 1/184, 249

4-"Şəvahidut-tənzil", 2/50, 670

5-"Təfsirut-Təbəri", 12/7

6-"Əd-Durrul-mənsur", 6/403

7-"Kənzul-ummal", 13/645

8-"Yənabiul-məvəddət" 1/329

9-"Əl-mənaqib, Xarəzmi", səh-60

10-"Kəşful-ğummə", 1/40

11-"Ehqaqul-həqq", 2-501/562

12-"Əmali" (Səduq), səh-124

13-"Əmali" (Tusi), səh-352,727

14-"Biharul-ənvar" (Məclisi), 35\260 və s...

Qurani Kərimdə buyurulur:

"Bu Quran çox böyük və uca kitabdır (ki) pak əllər [və pak düşüncələrdən] savayı heç bir kəs ona əl vurmaz (və dərk edə bilməz)." [27]

İbni Abbasın (r.ə) Həzrət Peyğəmbərdən (s) nəql etdiyi hədisə əsasən, ayədə buyurulmuş "paklar"-dan məqsəd, Allahın müqərrəb və yaxın bəndələridir.

Elə buna görə də, Qurani-kərim və digər dini maarifin izahını öz şəxsi düşüncəmiz, başqa və kənar şəxslərdən deyil, yalnız Allahın bütün çirkinliklərdən pak etdiyi müqərrəb bəndələri olan Əhli-beyt əleyhimus-salamdan almalı və dinləməliyik.

İstinadlar[redaktə]

  1. Hud surəsi, 73-cü ayə
  2. Əhzab surəsi, 33-cü ayə
  3. Əhzab surəsi, 33-cü ayə
  4. Səhihi Müslim, c.4, s.1883, hadis.2424 (Kitab-ı Fezâili’l-Sahabe, bab-ı fezâil-i Ehl-i Beyt, 44500).
  5. "Səhihi Buxari", cild-3, səhifə.177.
  6. "Sünəni Tirmizi”, kitabul-mənaqib, mənaqibu Əhli-beytin-Nəbi babı, 5-ci cild, Beyrut çapı, səh.662, 3786-cı hədis
  7. Əhməd ibn Hənbəl. "Müsnəd”, 5-ci cüz, səh. 182 və 189
  8. "Kənzul-ummal”, 1-ci cüz, "əl-etisamu bil-kitabi vəs-sünnə” babı, səh.44
  9. "Sünəni Tirmizi”, kitabul-mənaqib, mənaqibu Əhli-beytin-Nəbi babı, 5-ci cild, Beyrut çapı, səh.663, hədis:3788
  10. "Səhihi Müslim”, 7-ci cild, (Misir çapı) səh.122, 123
  11. Hakim. "Müstədrək”, 3-cü cüz, səh. 148
  12. "Əs-səvariqul-mühriqə”, 11-ci bab, 1-ci fəsil, səh.149
  13. "Kifayətül Əsər", s. 91
  14. "Təfsiri-burhan", c. 1, s. 9
  15. "Səhihi Müslim", 4-cü cild, səh.1885, 2424-cü hədis
  16. "Təfsiri-Təbəri", 12-ci cild, səh.6, 22-ci hissə.
  17. "Əl-Müstədrəku ələs-səhiheyn", 3-cü cild, səh.159, 4707-ci hədis
  18. "Əs-sünənul-kubra", 2-ci cild, səh.212, 2858-ci hədis.
  19. "Səhihi Müslim", 4-cü cild, səh.1871, 32-ci hədis
  20. Əhməd ibn Hənbəl."Müsnəd", 1-ci cild, səh.391, 1608-ci hədis
  21. "Əs-sünənül-kubra", 7-ci cild, səh.101, 13392-ci hədis
  22. "Sünəni Tirmizi", 5-ci cild, səh.225, 2999-cu hədis
  23. Hakim. "Əl-Müstədrəku ələs-səhiheyn", 3-cü cild, səh.163, 4719-cu hədis.
  24. "Kifayətül-əsər", səh.91
  25. "Təfsiri-burhan", 1-ci cild, səh.9
  26. "Yənabiul-məvəddət", 3-cü cild, səh.253, 59-cu hədis.
  27. Vaqiə surəsi, 77-79: (Sizə oxunan) bu (kəlam) çox qiymətli Qurandır. (O, Allah dərgahında) qorunub saxlanılan bir Kitabdadır (lövhi-məhfuzdadır, yaxud lülələnib bükülmüş kağızlardadır). Ona yalnız pak olanlar toxuna bilər!

Ədəbiyyat[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici kecidlər[redaktə]