Bayan (Oğuz)

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Bayan
41°01′32″ şm. e. 47°26′45″ ş. u.
Ölkə  Azərbaycan
Rayon Oğuz rayonu
Tarixi və coğrafiyası
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi 1.886 nəfər
Rəqəmsal identifikatorlar
Poçt indeksi AZ4812[1]
Xəritəni göstər/gizlə
Bayan xəritədə
Bayan
Bayan

BayanAzərbaycan Respublikasının Oğuz rayonunda kənd, eyniadlı inzibati ərazi vahidinin mərkəzi.

Rayon mərkəzindən 6 kilometr cənubda, Şəki–Qəbələ şose yolunun kənarında, Xalxalçayın (Əlican çayın sağ qolu) sahilində, Alazan-Həftəran vadisindədir. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 450 metrdir.

Toponimikası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bayan kəndinin adı 24 Oğuz qəbiləsindən biri olan bayandurların adı ilə bağlıdır. "Bay"ın "dövlətli, zəngin, varlı", "böyük, ali" mənaları da (Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti) ilkin mənadan törəmişdir. "Bayan" sözündəki "an" cəmlik bildirir.

Oğuz rayonunun Qumlax i.ə.v.-də kənd. Xalxalçayın (Əlican çayının sağ qolu) sahilində, Alazan-Həftəran vadisindədir. 1917-ci ildə Boyan variantında qeydə alınmışdır. Toponimiyada bu söz çox vaxt türk dillərindəki bayan (qadın, xanım; varlı, dövlətli, zəngin) sözü ilə açıqlanılır. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, qədim abidələrin dilində baya (müasir Azərb. dilində bayaq") sözü də işlənmişdir ki, bu da əvvəlki, keçmiş, yaxın keçmiş" mənasını ifadə etmişdir. Bundan başqa, həmin sözün bayın variantı da işlənməkdədir. Qədim lüğətlərdə bayın "al qırmızı gül növü" kimi izah edilir. Tədqiqatçıların əksəriyyəti bu fikirdədir ki, bayan komponentli toponimlər qaraqalpaq, uyğur və qırğız xalqlarının tərkibindəki bayan adlanan türk qəbiləsinin adı ilə bağlıdır. Monqolustanda Bayan-Tümen, Bayan-Uleqey, Bayan-Xara, Bayan-Xonqor, Cənubi Azərbaycanda Bayan, Bayandaş Buryat toponimiyasında Bayanqol və s. coğrafi adlar qeydə alınmışdır.[2]

Mədəniyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kənddə orta məktəb, uşaq bağçası, texniki-peşə məktəbi, klub, kitabxana, poçt, 200 yerlik ATS, feldşer-mama məntəqəsi, XIX əsrin əvvəllərində tikilmiş məscid, ticarət və iaşə obyektləri var. Kəndin ərazisində turizm-istirahət obyektləri yaradılmışdır.

Əhalisi[redaktə | mənbəni redaktə et]

1842-ci il Şəki qəzasının Xaçmaz sahəsinin kameral təsvirinə əsasən Bayan kəndində 26 təsərrüfatda 146 nəfər əhali yaşayırdı ki, onların da 74 nəfərini kişilər, 72 nəfərini isə qadınlar təşkil edirdi.[3]

1863-cü il Şəki qəzasının Xaçmaz sahəsinin kameral təsvirinə əsasən Bayan kəndində 32 təsərrüfatda 133 nəfər əhali yaşayırdı ki, onların da 75 nəfərini kişilər, 58 nəfərini qadınlar təşkil edirdi.[4] 1873-cü ilə dair Şəki kameral təsvirinə əsasən isə Bayan kəndində 38 təsərrüfatda 171 nəfər əhali yaşayırdı ki, onların da 94 nəfəri kişilərdən, 58 nəfəri qadınlardan ibarət idi.[5]

2017-ci il 01 yanvar siyahıyaalınmasına görə Bayan kəndinin əhalisi 1886 nəfərdir.

İqtisadiyyatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kənd əhalisi əsasən əkinçilik, heyvandarlıq, tərəvəzçilikbağçılıqla məşğul olur.

Din[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kənddə Bayan kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir[6].

Tanınmış şəxsiyyətləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Mehdi Tacı oğlu Kərimov — 1974-cü il dekabr ayının 10-da Oğuz rayonunun Bayan kəndində anadan olmuşdur. Hərbi xidmətdə sonuncu döyüşləri Kəlbəcərin kəndləri uğrunda olub. 28 Yanvar 1992-ci ildə qəhrəmancasına şəhid olmuş.

Həmçinin bax[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Azərpoçt. "İndekslər" (az.). www.azerpost.az. 2016-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-19.
  2. Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427
  3. Z.Cavadova. Şimal-Qərbi Azərbaycanın əhali tarixi və tarixi demoqrafiyası (XIX əsrin əvvəlləri - 70-ci illəri) Bakı,2002, səh.71
  4. Z.Cavadova. Şimal-Qərbi Azərbaycanın əhali tarixi və tarixi demoqrafiyası (XIX əsrin əvvəlləri - 70-ci illəri) Bakı,2002, səh.81
  5. Z.Cavadova. Şimal-Qərbi Azərbaycanın əhali tarixi və tarixi demoqrafiyası (XIX əsrin əvvəlləri - 70-ci illəri) Bakı,2002, səh.86
  6. MÜSƏLMAN DİNİ İCMALAR - 2016-cı ildə qeydiyyatdan keçənlər. scwra.gov.az  (az.)