Lavaş

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Lavaş
Lavash azerbaijani.jpg
Orta Asiya
Lazımi komponentlər
Buğda unu, su, duz
Kulinariya kitabından resept
Kulinariya kitabı Lavaş
Vikianbar şəkilləri
  Vikianbar şəkilləri  Təsvirlər
tərkibi: Adi
b·m·r

Lavaş — su, un və duzla emal edilən çörək növü. Kövrək çörəkdən qalın, pidedən nazikdir. Dürmək üçün də istifadə edilir. Türkiyə, Azərbaycan, Ermənistan, Gürcüstanİranda geniş şəkildə yeyilir.

Dilçinin sözlərinə görə, "lavaş" sözünün mənşəyi iki hissədən ibarətdir: "lav" və ya "lay" "qat" deməkdir, "aş" isə bütün türk dillərində "qida" anlamı verir. Beləliklə, "lavaş" "qat-qat qida" anlamına gəlir.

Lavaş çörəyinin bəzi növlərini quru halda həftələrlə, aylarla saxlamaq mümkündür. Hərbi yürüşlər, səyahət zamanı o cümlədən qışlaq-yaylaq təsərrüfat həyatı sürən çobanlar üçün yola belə çörəyi götürmək əlverişli idi. Quru lavaşı azca nəm etməklə yeməyə hazır vəziyyətə gətirmək olur. Ona bükülmüş pendiri, şoru, qaymağı, yağı atdan enmədən rahatlıqla yemək mümkündür. İçərisi bu cür doldurulmuş lavaş dürmək (dürüm) adlanır. Bu sözə qədim türk mətnlərində rast gəlinir və o, dür/tür — çevirmək, fırlatmaq, eşmək, bükmək türk feli əsası ilə bağlıdır[1].

Hazırlanması[redaktə | əsas redaktə]

Un, su, duz qatışıqlı xəmir əl ilə yoğrulduqdan sonra ondan kişik kündələr düzəldilir. Sonra kündələrdən xəmir taxtası və ya yuxa taxtası adlanan xüsusi dairəvi kiçik masa üzərində oxlov vasitəsilə 2 millimetrlik naziklikdə bəzən isə bundan daha nazik yayılaraq açılır. Aşılmış yuxa həm sac üzərində həmdə təndirdə yapma üsulu ilə bişirilə bilinir. Sac qlxana bənzəyən çuğundan hazırlanmış qabarıq və çökək səthlərə malik dairəvi bir çanaq olub daş və ya kərpic üzərində qabarıq səthi yuxarı şəkildə yerləçdirilərək altında od qalanır. Lavaş onun qabarıq səthində, əks çökək səthində isə ət, əlavə məhsullar qızardılır. Belə ki, qızmış sacın üzərinə hazırlanmış lavaş yuxası sərilərək bişirilir. Lavaş yuxası həmçinin təndir divarına yapılaraq da bişirilir. Bişirilmə texnikasına gırə lavaş sacüstü və təndir yuxası adlanır.

Lavaşın bişirilmə üsulları

Azerbaijani tendir.JPG
Təndir
Saj lavash azerbaijani.jpg
Sacüstü lavaş
Azerbaijan-Pomegranate Festival, making lavash bread (e-citizen).jpg
Nar bayramı, sacüstü lavaş

Təcrübəli Azərbaycan evdar qadınları lavaşın şəffaflaşacaq dərəcədə nazik olmasının vacibliyini bildirirlər. Bundan başqa, Azərbaycan kulinariya mədəniyyətində regionlara görə, lavaşın şəkli dəyişir. Məsələn, Naxçıvanda lavaş o qədər də nazik olmur. O, dairəvi və uzunsov olur, xəmirinə maya qatılır, sacda və təndirdə bişirilir.

Lavaşlar bişdikdən sonra sulanır deyə 3 gün, uzaq başı 4 günə xarab olmalıdır. Əgər xarab olmursa, demək xəmirinə vitamin deyilən dərman vurulub. Dərmanlı çörək gec xarab olur. Sulanmamış lavaşı 4-5 ay saxlamaq olur. Sulanmış lavaşlar 4-4 olmaqla bir dənəlik sellofan paketlərə qoyulub, ağzı bağlanır.

Aforizmlərdə[redaktə | əsas redaktə]

  • “Elə bilir yuxa arasında halva var”
  • “İt də yuxa yeyər, durməyini/dürmələməyi bilse..”

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. «Lavaş» sözünün etimologiyası barədə (hissə 1)

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]