Olqred Kriçinski

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Olqerd Kriçinski səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox character.png
Olqerd Kriçinki
Olqerd Nayman Mirzə Kriçinski Radvan
Fotoqrafiya
Doğum tarixi 22 oktyabr, 1884
Doğum yeri Litva, Vilnus
Vəfat tarixi 2 may, 1942
Vəfat yeri Smolensk, Rusiya
Vəfat səbəbi NKVD tərəfindən güllələnmə
AtasıGeneral-leytenant Konstantin İliciç Kriçinski
AnasıMariya Matveyevna Axmatoviç
VətəndaşlıqRusiya imperiyası, Polşa, Litva, Krım Xalq Respublikası, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
PeşələriHüquqşünas, ictimai xadim, xeyriyyəçi, prokuror
Milliyyətitatar. polyak
İxtisasıHüquqşünas
TəhsiliSankt-Peterburq Universiteti
Fəaliyyətiİctimai xadim
Fəaliyyət illəri1907-1942

Olqerd Kriçinski, Olqerd Nayman Mirzə Kriçinski (polyakca:Olgierd Najman-Mirza-Kryczyński, 22 oktyabr, d. 1884, Vilnüs - ö. 2 iyun, 1941, Smolensk), Polşanın ictimai və siyasi xadimi, Krım Tatar Milli Azadlıq hərəkatının iştirakçısı, Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin Ədliyyə Nazirinin müavini və diplomatı. Vilnüs məhkəməsinin prokuroru, 1932-ci ildən Varşava Ali Məhkəməsinin prokuroru, Polşanın Tatar Mədəniyyət və Təhsil Birliyinin rəhbəri olmuşdur. Məşhur tatar, polyak, Azərbaycan ictimai və dövlət xadimi, tarixçi, jurnalist Aslan bəy Kriçinskinin qardaşıdır.[1]

Nəslin kökü[redaktə | əsas redaktə]

Kriçinskilər Polşa-Litva tatarlarının tarixində xüsusi iz qoymuş, qədim kökə malik bir nəsildir. Məlumatlara görə 1410-1411-ci illərdə Qızıl Ordu xanlığından çıxmış Nayman bəy Litvaya gəlmişdir. Onun oğlu Konrad bəy burada knyaz tituluna qədər yüksəlmiş və özünə bağışlanmış Krıçan kəndinin adını sonradan soyad kimi qəbul etmişdir. Bu soyada malik şəxslərdən xüsusi nailiyyət qazananlardan biri də Olqerd bəy Kriçinskinin atası Konstantin İliç Kriçinski olmuşdur. K. Kriçinski çar ordusunda zabit kimi xidmət etmiş, rus-türk, rus-yapon müharibələrində iştirak etmiş, general-leytenant rütbəsində istefaya çıxaraq Varşavaya köçmüşdür. Onun Mariya Matveyevna Axmatoviçlə nikahından üç oğlan uşağı dünyaya gəlmişdir ki, onların da ikisinin- Olqerd və Aslanın həyatları Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti ilə sıx əlaqəli olmuşdur.

Təhsili[redaktə | əsas redaktə]

1908-ci ildə Sankt-Peterburq Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirdikdən sonra, Vilnüsa gələrək burada məhkəmə orqanlarında çalışmışdır. Tələbəlik dövründə Peterburq Universitetində Müsəlman Tələbələr Birliyini yaradmışdır. 1910-1913-cü illərdə Türküstanda məhkəmə orqanlarında çalışmışdır.

Krım Xalq Respublikası və Olqerd Kriçinski[redaktə | əsas redaktə]

I Dünya Müharibəsindən sonra Rusiyada mərkəzi dövlətin dağılmasından sonra qardaşı Aslan bəy Kriçinski ilə birlikdə Krıma gələrək, burada ictimai həyatda fəal rol oynamışdır. Krım Xalq Respublikasının Məhkəmə Palatasının prokuroru olmuşdur.[1]

Bu iki qardaşın rəhbərlik etdiyi və Krım Xalq Respublikasında mühum yerlərdə çalışan Polşa Tatarlarının respublikadakı rolu barədə doktor Səlim Hacıyeviç yazırdı:

Krım Xalq Respublikasını qoruyub saxlamaq mümkün olacaqsa, bəlkə də bu dövlətin idarəsini Polşa tatarları öz əllərinə keçirəcəklər.[2]

Yarımada ruslar tərəfindən işğal edildikdən sonra qardaşı ilə birlikdə Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinə gəlmişdir.

Azərbaycan Xalq Respublikası və Olqerd Kriçinski[redaktə | əsas redaktə]

1919-cu il, 10 may tarixli qərarla Azərbaycan Məhkəmə Palatasının prokuroru təyin edilmişdir.[3] Daha sonra, 7 iyul tarixli fərmanla Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti Ədliyyə Nazirinin müavini təyin edilmişdir.[4][5] 1920-ci ildə, Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin nümayəndəsi kimi Tiflisdəki Ümümqafqaz konfransında iştirak edib. Buraya Gürcüstan, AzərbaycanErmənistan nümayəndələri dəvət edilmişdi. Olqerd Kriçisnki Qafqaz Birliyi layihəsinin müəllifidir vəa bu konfrans onun layihəsinin əsasında təşkil edilib.[2]

Azərbaycandan getdikdən sonrakı həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti ruslar tərəfindəni işğal edildiyi zaman Tiflisdə konfransda idi. Buradan Osmanlı imperiyasına gedərək, İstanbuldan Polşaya yollandı.1925-ci ildə Polşanın Tatar Mədəniyyət və Təhsil Birliyini təsis etdi və bu birliyin sədri seçildi.[6] Qardaşı Aslan bəy Kriçinskinin nəşr etdirdiyi "Rocznik Tatarski" jurnalı ilə əməkdaşlıq edib.[7]

1932-ci ildə, Polşa Ali Məhkəməsinin prokuroru vəzifəsinə təyin edilmişdir.[8]

Olqred Kriçinski həbsdə

Ölümü[redaktə | əsas redaktə]

1939-cu ildə Polşanın SSRİ tərəfindəni işğal edilməsindən sonra Litvaya köçmüş və Litva vətəndaşlığını qəbul etmişdir. 1941-ci ilin, fevral ayında NKVD tərəfindən həbs edilib. İstintaq materiallardan  məlum olur ki, müstəntiq ona Bakıdakı fəaliyyəti ilə bağlı daha çox suallar vermişdir. Onun istintaq orqanlarına verdiyi ifadələrdən aydın olur ki, Olqerd Kriçinski  iki ay Bakı Məhkəmə Palatasında Prokuror işləmiş, daha sonra  Cümhuriyyət Hökuməti Ədliyyə Nazirinin köməkçisi olmuş, 1920-ci ildə Tiflisdə keçirilən üç ölkənin (Azərbaycan, GürcüstanErmənistan) nümayəndələrinin konfransında Azərbaycan Hökumətinin nümayəndəsi kimi iştirak etmişdir. Müstəntiqin bu konfransda hansı məsələlərə baxılması barədə sualına cavabında o bildirir ki, həmin konfransda Azərbaycan GürcüstanGürcüstan Ermənistan dövlətləri arasında mübahisəli torpaq məsələsi və Qafqaz konfederasiyasının yaradılması məsələlərinə baxılmış, lakin Azərbaycanda baş verən inqilab və milli hökumətin süqutu bu məsələlər barədə yekun qərara qəbul etməyə imkan verməmişdir. Bakıda məhkəmə palatasında işlədiyi dövrdə kommunist və inqilabçı fəhlələrin işinə baxması ilə bağlı sualına isə o, fəaliyyəti dövründə bu tərkibli işlərə baxmadığını bildirmişdi. Bundan başqa müstəntiq ondan Azərbaycanın  görkəmli ictimai siyasi xadimi olmuş Xəlil bəy Xasməmmədovla, Krım tatarlarının lideri Cəfər Saydamit, Əfqanıstan xanı Əmənullah və digər siyasi xadimlərlə əlaqələri, sovet ittifaqına qarşı əksinqilabi fəaliyyəti  haqqında ifadələr almağa çalışmışdır. O. Kriçinski ona qarşı irəli sürülən bütün ittihamları rədd etmişdir. Buna baxmayaraq, SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığının (NKVD-nin) repressiyasəndan xilas ola bilməmişdir.  Ona 2 may 1942-ci ildə XDİK-nın qərarı ilə ölüm hökmü verilmiş və bir aydan sonra  qərar icra olunmuşdur.[9][6]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 Jerzy Marek Minakowski: Olgierd Najman-Mirza-Kryczyński h. Radwan (odm. tatarska) (ID: psb.13920.1) (pol.). W: Genealogia potomków Sejmu Wielkiego [on-line]. Dr Minakowski Publikacje Elektroniczne. [dostęp 2014-10-10
  2. 2,0 2,1 Adam Balcer. Muzułmanie marszałka Piłsudskiego. Ale Historia". 37/2014 (139), s. 5-6, 2014-09-15. Agora SA (п
  3. Азербайджанская Демократическая Республика (1918―1920). Законодательные акты. (Сборник документов). — Баку, 1998, с. 313
  4. Азербайджанская Демократическая Республика (1918―1920). Законодательные акты. (Сборник документов). — Баку, 1998, с. 335
  5. Адрес-календарь Азербайджанской Республики на 1920 г. — Баку, 1920, с. 273
  6. 6,0 6,1 Selim Chazbijewicz: Polska sowietologia okresu międzywojennego (pol.). Debata — Portal Informacyjny Olsztyna, 2009-05-08. [dostęp 2014-10-10] (польск.)
  7. Remigiusz Okraska. Z rodu Tuhaj-beja: Tatarzy polscy (II). «Zakorzenienie». 3/1999 (5). [dostęp 2014-10-10] (польск.)
  8. Sławomir Hordejuk: INNI O TATARACH — TATARZY O SOBIE (pol.). [dostęp 2014-10-10] (польск.)
  9. Aslan bəy Kriçinski  və Xüsusi Komissiyanın fəaliyyəti haqqında