Piruz Dilənçi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox auteur.png
Piruz Dilənçi
Fotoqrafiya
İlk adı Əli Baratəli oğlu İsmayılfiruz
Təxəllüsü Piruz Sümərinli, Piruz Dilənçi
Doğum tarixi 16 may 1965 (1965-05-16) (53 yaş)
Doğum yeri Tehran, Flag of Iran.svg İran
Atası Baratəli
Anası Gülçöhrə
Uşaqları Şəhriyar, Atilla
Vətəndaşlıq Flag of Iran.svg İran , Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan, Flag of Canada.svg Kanada
PeşələriŞair, tərcüməçi, Siyasi xadim
MilliyyətiAzərbaycanlı
İxtisası İnşaat mühəndisi
TəhsiliAli
FəaliyyətiSouthAzerbaijanFlag.gif CAMAH lideri
Karyera1991 - 2002
Əsərlərinin diliFars dili, Azərbaycan türkcəsi
http://www.piruzdilanchi.com


İsmayılfiruz Əli Baratəli oğlu — şair, tərcüməçi, Siyasi xadim.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Piruz Dilənçi (fars پيروز ديلنچی‎, ing. Piruz Dilenchi) 1965-ci il mayın 16-da İranda, Tehran şəhərində anadan olmuşdur. Burada "Hatif" məktəbində ibtidai təhsil almışdır. 1983-cü ildə İsfəndiyar orta məktəbini bitirmişdir. 1983-1988-ci illərdə Tehran Texnologiya İnstitutunun yol və inşaat fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir.

Ədəbi fəaliyyətə erkən başlamışdır. 14 yaşında ikən ilk kitabı Tehranda fars dilində kütləvi tirajla buraxılmışdır. Doğulduğu şəhərdə yaşadığı illərdə 7 kitabı fars və Azərbaycan dillərində işıq üzü görmüşdür.[1] İranın KeyhanEttelaat kimi dünya səviyyəli mətbuat orqanlarında onlarla elmi, ədəbi, ictimai və siyasi məqalələri dərc edilmişdir. 17 yaşında ümumiran gəncləri arasında keçirilən ədəbi yarışda birinci yeri tutmaqla İranın nümunəvi gənci adına layiq görünmüşdür. Bir neçə il "Varlıq" jurnalı ilə əməkdaşlıq etmişdir. Ustad Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın şagirdlərindən biri kimi tanınır.[2]

Dahi Azərbaycan şairi ustad Şəhriyar və Piruz Dilənçi - Təbriz 1988


İran, TürkiyəAzərbaycanda onun sözlərinə mahnılar bəstələnmişdir. Əvvəllər sol təmayüllü siyasi təşkilatların tərkibində, sonralar isə milli azadlıq uğrunda apardığı siyasi mübarizələr nəticəsində dəfələrlə totalitar molla rejimi tərəfindən həbs edilərək ağır işgəncələrə məruz qalmışdır. Təqib və təzyiqlərdən yaxa qurtarmaq üçün 1990-cı ilin yanvar ayında Azərbaycanına pənah gətirmişdir. O vaxtkı Sovet Azərbaycanında yaşamasına icazə verilməsə də, Anar, Nəriman Həsənzadə, Məmməd ArazNəbi Xəzri kimi görkəmli ziyalıların rəsmi və yazılı ərizə, müraciət və zəmanətlərini nəzərə alan DTK, nəhayət ki, 1991-ci ildə onu "vətəndaşlığı olmayan şəxs" kimi Azərbaycanda qeydiyyata almışdır. Burada "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində əməkdaşlıq etmiş, orada bir ilə yaxın "Ədəbi Təbriz" səhifəsi hazırlayıb buraxdırmışdır. Eyni ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü qəbul edilmişdir. Cənubi Azərbaycan Milli Azadlıq Hərəkatının lideri olaraq o, tarixdə ilk dəfə Cənubi Azərbaycanın istiqlalı və İran tərkibindən ayrılması ideyasını yaratmış, dünya siyasəti arenasına çıxarmışdır. Bu ideya həmin dönəmin görkəmli siyasi xadimlərinin, o cümələdən Əbülfəz Elçibəy tərəfindən də dəstəklənərək daha da geniş yayılmışdır. Cənubi Azərbaycanın istiqlalı və İran tərkibindən ayrılması ideyası ilk dəfə olaraq Piruz Dilənçi tərəfindən meydana çıxsa da, uzun illər Azərbaycana rəhbərlik etmiş [Heydər Əliyev] kimi dahi siyasətçi tərəfindən də bəyənilmişdir. Belə ki, Heydər Əliyev Piruz Dilənçi ilə tanışlıqdan sonra, çıxışlarının birində "Mən İran deyəndə Cənubi Azərbaycanı nəzərdə tuturam" -demişdir. Cənubi Azərbaycanın istiqlalı ideyası üzərində artıq bugün İranın daxilində və xarici ölkələrdə bir çox siyasi partiya və təşkilatlar fəaliyyət göstərməkdədir. 2004-cü ildən etibarən isə, [Birləşmiş Millətlər Təşkilatı] da bu ideyanı millətin həqiqətə uyğun tələbi kimi rəsmiyyətə tanımaqdadır.

4 il ərzində Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində "Araz-Cənub ədəbiyyatı toplusu" və "Şəhriyar-Cənub ədəbiyyatı toplusu" adlı silsilə verilişlərin təşkilatçısı və aparıcısı olmuşdur. Onun şeir kitabları ilə yanaşı, dilçiliyə aid əsərləri də nəşr edilmişdir. Nəbi Xəzrinin seçilmiş əsərləri fars dilində onun tərcüməsi ilə Tehranda çap olunmuşdur.

Siyasi fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Heydər Əliyev və Piruz Dilənçi

Piruz Dilənçi ədəbi yaradıcılığı ilə bərabər milli-siyasi hərəkatda da fəaal iştirak etmişdir. Bünövrəsi 1991-ci ildə qoyulmuş CAMAH-ın əsas banilərindən biri olaraq, 1999-cu ilə qədər həmin təşkilata rəhbərlik etmişdir. 1999-cu ildə Təbrizdə milli hərəkatın dalğaları genişləndikdən sonra P.Dilənçi CAMAH Mərkəzi Komitə rəhbərinin birinci müavini, eyni zamanda Bakı Komitəsini sədri təyin edilmişdir.[3] [4] [5]

Piruz Dilənçi 2000-ci ildə 3.000-ə yaxın imza toplayaraq, Azərbaycan Respubliksı Milli Məclicinin növbəti seçkilərində iştirak etmək məqsədi ilə namzədliyini irəli sürmüşdür. Lazımi sənədlərin təqdimindən sonra, onun namzədliyi rəsmən qeydə alınmışdır. Lakin seçkilərə bir neçə gün qalmış Mərkəzi Seçki Komissiyası ciddi əsas göstərmədən onun namizədliyini ləğv etmişdir.

2002-ci il dekabr ayının 5-də Piruz Dilənçi bir qrup naməlum şəxs tərəfindən yaşadığı mənzilin qarşısından oğurlanmışdır. 21 gün məxfi saxlanıldıqdan sonra, mətbuatın təzyiqi nəticəsində, nəhayət ki, Daxili İşlər Nazirinin mətbuat katibi məcbur olaraq Piruz Dilənçinin həbsi ilə bağlı açıqlama vermişdir. Piruz Dilənçi bir həftə yeraltı və soyuq kamerada ağır fiziki və ruhi işgəncə altında saxlanıldıqdan sonra, Şüvəlanda yerləşən təcridxanaya göndərilmişdir. 38 gün həbsdə saxlanıldıqdan sonra, səbəbsiz tutuluğu kimi, səbəbsiz də ev dustağı şəraitində nəzarətdə saxlanılmaq şərti ilə azadlığa buraxılmışdır.

[6] Üç aydan sonra isə ev dustaqlığından da azad edilmişdir.

Hazırda Kanadanın Vankuver şəhərində yaşayır. Göstərdiyi siyasi və ədəbi fəaliyyətlərinə görə, onun ad günü münasibəti ilə 2008-ci ilin may ayında, Kanada dövləti tərəfindən P.Dilənçiyə və ailə üzvlərinə Kanada vətəndaşlığı verilmişdir.[7] [8] [9] Daha sonra Kanadanın dövlət başçısı Stiven Harper özəl bir məktubla Piruz Dilənçini təbrik etmişdir. [10]

Kitabları[redaktə | əsas redaktə]

İranda yaşadığı illər Piruz Sümərinli, daha sonralar isə Piruz Dilənçi təxəllüsü nəşr etdiyi kitablardan bəziləri [11].

Cild Kitabın adı İçindəkilər Şəhər Nəşriyyat İl Səhifə
Sergermi-Piruz Dilanchi.JPG
سرگرمی و اطلاعات عمومی Elmi cədvəl Tehran Xürrəmi 1980 160
Benzer Lugetler-Piruz Dilanchi-Latin.jpg
Azeri Türkcesinde Benzer Sözcükler Sözlük Tehran Dünya 1986 106
Benzer Lugetler-Piruz Dilanchi-Farsi.jpg
فرهنگ لغات متشابه Sözlük Tehran Dünya 1986 106
Qanli neqmeler.jpg
معاصر آذربايجان شاعيرلريندن قانلی نغمه لر Cənubi Azərbaycan şairlərindən seçmələr Tehran İslami Təbliğat Təşkilatı 1987 96
Nebi Xezri-Piruz Dilanchi.jpg
Nəbi Xəzrinin seçilmiş əsərləri Ərəb əlifbasına köçürən Piruz Dilənçi Tehran Dünya 1988 96
Ilk Eserler-Piruz Dilanchi.JPG
İlk əsərlər Şerlər Tehran Qərn 1990 96
Qəribə taleyim var imış mənim.jpg
Qəribə taleyim var imiş mənim Şerlər Bakı Nurlan nəşriyyatı 2001 146

Sənədli film[redaktə | əsas redaktə]

Piruz Dilənçinin 50 illiyinə həsr olunmuş sənədli film.

Çıxış və iştirak edənlər: Xalq şairi Məmməd Araz , Xalq şairi Nəbi Xəzri , Xalq şairi Nəriman Həsənzadə , Xalq şairi, Millət Vəkili Sabir Rüstəmxanlı , AXCP Sədri Əli Kərimli , Doktor Cavad Heyət , Xalq şairi Zəlixan Yaqub , Xalq artisti Eldar Mansurov , Xalq artisti Cavanşir Quliyev , Xalq artisti Teymur Mustafayev , Xalq artisti Brilliant Dadaşova , Xalq artisti Aygün Kazımova , Xalq artisti Flora Kərimova , Xalq artisti Faiq ağayev , Xalq artisti Mübariz Tağıyev , Xalq artisti Səməd Səmdov , Nisə Qasımova , Ruhəngiz Allahverdiyeva , Mətanət İsgəndərli , Azərin və...

Soy ağacı[12][redaktə | əsas redaktə]

Piruz Dilənçi (Əli İsmayılfiruz)

Baratəli (P.Dilənçinin atası)

Rza (P.Dilənçinin babası)

İsmayıl Ərdəbili

Kürd Əhməd

Molla Məhəmməd

Şah Hüseyn


Məşhur mahnıları[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://89.147.202.130:8000/cgi-bin/gw_2010_1_3/chameleon?sessionid=2010101223275403543&skin=azl&lng=az&inst=consortium&host=localhost%2b2222%2bDEFAULT&patronhost=localhost%202222%20DEFAULT&searchid=217&sourcescreen=INITREQ&pos=1&itempos=1&rootsearch=SCAN&function=INITREQ&search=AUTHID&authid=580160&authidu=1003 Müəllif: Əli İsmayıl Firuz Sümərin
  2. http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Signature_and_manuscript_of_Shahriyar.jpg Ustad Şəhriyarın Piruz Dilənçiyə yazdığı əlyazma və imzası
  3. http://www.gunaskam.com/eng/index.php?option=com_content&task=view&id=140&Itemid=44 The Islamic Republic and the Independence of the North - By: Dr. Nissman is an adjunct professor at Georgetown University and the author of "The Soviet Union and Iranian Azerbaijan" (Westview, 1987).
  4. http://www.ecoi.net/local_link/180962/298257_de.html Liberation Army of Azerbaijan (Liberation Army of Southern Azerbaijan) (January 1998 - August 2001) believed to have been formed in 1993 in Iran [IRN37710.E] - IRB - Immigration and Refugee Board of Canada
  5. http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=6197&tx_ttnews%5BbackPid%5D=217 Dr. Nissman
  6. http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Release_the_Pirouz_Dilenchi.jpg Piruz Dilənçinin azadlığa buraxılması barədə Ədliyə Nazirliyinin qərarı
  7. http://www.piruzdilanchi.com/images/House%20of%20Commons%20Canada.gif Rəsmi sənəd
  8. http://www.piruzdilanchi.com/images/Diane%20Finley%20Minister%20of%20Citizenship%20and%20Immigration.gif Rəsmi sənəd
  9. http://www.piruzdilanchi.com/images/Hedy%20Fry%20MP%20Canada.gif Rəsmi sənəd
  10. http://www.piruzdilanchi.com/images/Stephen%20Harper%20-%20Prime%20Minister%20of%20Canada.gif Stiven Harperin Piruz Dilənçiyə göndərdiyi təbrik məktubu
  11. http://turuz.com/en/index/view/77c3bbe0d1fb46027a4b3be39e6c27c978d91470
  12. http://www.piruzdilanchi.com/tanishliq.html