Səkinə Əliyeva

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Səkinə Əliyeva
Əliyeva Səkinə Abbas qızı
Səkinə Əliyeva.png
bayraqNaxçıvan MSSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Sədribayraq
1963 — 1990
bayraqAzərbaycan KP Naxçıvan Vilayət Komitəsinin katibibayraq
1961 — 1963
bayraqNaxçıvan MSSR maarif naziribayraq
1958 — 1961
Şəxsi məlumatlar
Partiya КПСС.svg Kommunist partiyası
Doğum tarixi 15 aprel 1925(1925-04-15)
Doğum yeri Naxçıvan, Azərbaycan SSR
Vəfat tarixi 7 avqust 2010 (85 yaşında)
Vəfat yeri Azərbaycan Azərbaycan, Bakı
Milliyyəti Azərbaycanlı
Atası Abbas Əliyev
Anası Almaz Əliyev
Elmi fəaliyyəti
İş yeri

Səkinə Abbas qızı Əliyeva (d. 1925 15 aprel, Naxçıvan şəhəri, Naxçıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası, Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasıö. 2010. Bakı, Azərbaycan Respublikası ) - dövlət xadimi və siyasətçisi. O, Naxçıvan MSSR maarif naziri, Azərbaycan KP Naxçıvan Vilayət Komitəsinin katibi, Naxçıvan MSSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Sədri vəzifələrində çalışmışdır.[1][2]

Naxçıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının SSRİ-dən ayrılması haqqında fövqəladə sessiyannı çağırılmasına nail olmuş və onun imzalamışdır.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Səkinə Abbas qızı Əliyeva 1925-ci ilin aprel ayının 15-də Naxçıvan şəhərində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. Atasının adı Abbas, anasının adı isə Almaz olmuşdur.

Təhsili[redaktə | əsas redaktə]

1945-ci ildə Naxçıvan Müəllimlər İnistitutunda təhsilini başa vurmuşdur. Bundan 1951-1958-ci illərdə sonra isə Azərbaycan Dövlət Universitetində Filologiya fakültəsində təhsil almışdır. Buradakı təhsilini başa vurduqdan sonra bir müddət Babək rayonunun Qahab kəndində müəllim kimi işləmişdir.

Səkinə Əliyeva həmçinin, Ali Partiya Məktəbini də bitirmişdir.

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

1945-ci ildə ÜİK(b)P[1] üzvlüyünə qəbul edilmişdir. 1945-ci ildən 1951-ci ilə qədər Statistika Komitəsində çalışmış və burada Sovet sistemini öyrənmişdir. 1951-ci ildə vəzifəsi yüksəldilərək 1951-1958-ci illərdə Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsin təbliğat-təşviqat şöbəsində, əvvəlcə təlimatçı, sonra müdir vəzifələrində, daha sonra mühazirəçilər qrupunun rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır.

1958-1961-ci illərdə Naxçıvan MSSR maarif naziri vəzifəsində işləmişdir.[3]

1961-ci ildə vəzifəsi daha yüksəlmiş və Azərbaycan KP Naxçıvan Vilayət Komitəsinin katibi vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1963-cü ilə qədər bu vəzifədə qalmışdır.[3]

Dəfələrlə, 1958-ci ildən başlayaraq Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin deputatı, 1963-cü ildən 1990-cı ilin mart ayınadək Naxçıvan MSSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Sədri, eyni zamanda Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyəti Sədrinin müavini vəzifələrində işləmişdir.[3]

Azərbaycan KP Naxçıvan Vilayət Komitəsinin katibi vəzifəsində çalışarkən muxtar respublikada əhalinin rifah şəraitinin yüksəldilməsi üçün xüsusi dövlət proqramları həyata keçirmişdir.

Qadınların ölkənin siyasi həyatında aktiv iştirak etməsi üçün xeyli çalışmışdır.

Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin fövqəladə sessiyasının qərarı[redaktə | əsas redaktə]

Səkinə Əliyevanı bütün SSRİ-də. o cümlədən də, bütün dünyada məşhurlaşdıran hadisə isə onun Naxçıvan MSSR-in SSRİ-dən çıxması barədə qərar verən Ali Sovetin fövqəladə sessiyasını toplaması hadisəsi olmuşdur. Ona bu işdə Sülhəddin Əkbərov, Əli Şamilov da köməklik göstərmişdir.[1]

Arxa plan[redaktə | əsas redaktə]

SSRİ-də Qorbaçov hakimiyyətə gəldikdən sonra İttifaqın müxtəlif regionlarında etnik toqquşmalar və separatçı hərəkatlar baş qaldırmağa başladı. Separatçı hərəkatın baş qaldırdığı regionlardan biri də Azərbaycan idi. Dağlıq Qarabağda erməni separatizminə qarşı SSRİ tərəfindən lazimi tədbirlər görülmədiyindən ermənilər artıq Naxçıvana da hücum etməyə başlamışdı.[4]

Azərbaycan SSR-nin I katibi Əbdürrəhman VəzirovSSRİ-nin yüksək vəzifəli şəxslərinin Naxçıvana səfərindən sonra da yaxşıya doğru heç nə düzəlmədi. Həmçinin, 1990-cı ildə Naxçıvanın Kərki kəndinin SSRİ əsgərlərinin yardımı ilə erməni terrorçu qrupları tərəfindən işğalından sonra Səkinə Əliyeva tərəfindən Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin fövqəladə sessiyasının çaöırılması qərara alındı.

Qərarın qəbulu[redaktə | əsas redaktə]

Sessiyanın başlama vaxtından keçməsinə baxmayaraq, deputatların bir çoxu hələ də gəlməmişdi. Sessiyanın qanuni olması üçün deputatların ən az yarısınan çoxu, yəni 50% + 1 lazım idi. Amma deputatlara rayon partiya komitələri deməsəydi, kimsə kənddən Naxçıvana, sessiyaya gəlməzdi. Raykom katibləri isə yuxarının tapşırığı olmadan bunu deməzdilər. Lakin, cəbhəçilərin köməyi ilə kvorum çətinliklə də olsa, alındı.[1]

Uzun müzakirələrdən sonra Ali Sovetin fövqəladə sessiyası qərar qəbul etdi:[1]

" SSRİ-nin Əsas Qanununun (Konstitusiyasının) 81-ci maddəsinə əsasən Azərbaycan SSR, o cümlədən Naxçıvan MSSR-in suverenliyi və ərazi btövlüyü müdafiə edilmədiyindən;

Azərbaycan SSRNaxçıvan MSSR Ali Qanunvericilik orqanlarının İttifaq orqanlarına dəfələrlə edilən müraciətləri nəticəsiz qaldığından;

Ermənistan SSR tərəfindənedilən təcavüz nəticəsində muxtar respublikanın ərazi bütövlüyü pozulduğundan, vətəndaşlarının həyatı təhlükə altında qaldığından;

TürkiyəAzərbaycan SSR, Ermənistan SSR, Gürcüstan SSR arasında RSFSR-in iştirakı ilə bağlanmış müqavilənin şərtləri kobud şəkildə pozulduğundan:

Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin fövqəladə sessiyası qərara alır:

1) Naxçıvan MSSR SSRİ-nin tərkibindən çıxaraq özünü müstəqil respublika elan edir.

2) Qars müqaviləsinin şərtlərinə uyğun olaraq Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazi bütövlüyünü qorumaq və kütləvi insan qırğınının qarşısını almaq məqsədi ilə Türkiyə respublikasına müraciət edilsin.

3) Yaranmış vəziyyətlə əlaqədar olaraq Birləşmiş Millətlər Təşkilatına, İran İslam Respublikasına, dünyanın bütün dövlətlərinə kömək məqsədi ilə müraciət olunsun.

4) Naxçıvan MSSR ərazisində olan SSRİ qoşun hissələri respublikadan çıarılsın.

5) SSRİ Ali Sovetindən tələb edilsin ki, Naxçıvan Respublikasına edilən təcavüzə son qoyulsun.

6) Sessiyanın qərarı Azərbaycan SSRSSRİ respublikalarının nəzərinə çatdırılsın.

Naxçıvan MSSR Ali Soveti

Rəyasət Heyətinin Sədri:                                                           S.Əliyeva.                                          

Naxçıvan MSSR Ali Soveti

Rəyasət Heyətinin Katibi:                                                         H.Xəlilov.                              

Naxçıvan şəhəri, 19 yanvar 1990-cı il.

"

Səkinə Əliyeva Naxçıvanda erməni təcavüzünə qarşı xalq mübarizəsinin təşkilatçılarından biri olmuşdur. Bütün bunların nəticəsində Sovet hakimiyyətinə qarşı gəldiyinə görə 1990-cı ilin mart ayında vəzifəsindən kənarlaşdırılmışdır. O, 1990-cı ildən sonra siyasətlə məşğul olmamışdır.

Xarici mətbuatda[redaktə | əsas redaktə]

Ölümü[redaktə | əsas redaktə]

2010-cu ildə Bakı şəhərində 85 yaşında vəfat etmişdir.

Mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

"Oktyabr İnqilabı" və "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordenləri ilə mükafatlandırılmışdır. Həmçinin dəfələrlə Naxçıvan MSSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanları ilə təltif edilmişdir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 3 4 Nazim Əkbərov. "Nazim Əkbərov Səkinə xanım Əliyeva haqqında" (Azərbaycan dili). aqra.az. 2013 30 dekabr tarixində |archive-url= requires |url= (kömək) arxivləşdirilib. Check date values in: |archivedate= (kömək); Çatışmayan parametr: |url= (kömək); |access-date= requires |url= (kömək)
  2. Tahir Tahiroviç (2017 4 mart). "SSRİ-ni dağıdan RƏHBƏR - Səkinə Əliyeva" (Azərbaycan dili). publika.az. İstifadə tarixi: 2018-12-18. Check date values in: |date= (kömək)
  3. 1 2 3 Sara Əzimova (2015 16 aprel). "Tanınmış ictimai xadim Səkinə Əliyevanın 90 illik yubileyi qeyd olunub" (Azərbaycan dili). Şərq qapısı. 2018-12-18 tarixində |archive-url= requires |url= (kömək) arxivləşdirilib. Check date values in: |date= (kömək); Çatışmayan parametr: |url= (kömək); |access-date= requires |url= (kömək)
  4. [Suha] (2013). Azerbaijan: A Political History. Check |author-link1= value (kömək)
  5. "Woman Red in Top Post". Daily News. 13 aprel 1963. Check date values in: |date= (kömək); |access-date= requires |url= (kömək)