Əli Xamenei

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Seyyid Əli Xameneyi səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
Seyid Əli Hüseyni Xamenei
fars. سید علی حسینی خامنه‌ای
Seyid Əli Hüseyni Xamenei
Bayraq
İran İslam İnqilabının 2-ci Ali Rəhbəri
Bayraq
4 iyun 1989 — h.h.
Baş nazir: Mir Hüseyn Musəvi
Prezident: Haşimi Rəfsəncani
Məhəmməd Xatəmi
Mahmud Əhmədinecad
Həsən Ruhani
Sələfi: Xomeyni
Bayraq
İran İslam Respublikasının 3-cü prezidenti
Bayraq
13 oktyabr 1981 — 3 avqust 1989
Sələfi: Məhəmmədəli Rəcai
Xələfi: Əkbər Haşemi Rəfsəncani
Bayraq
İslam Respublikası Partiyasının lideri
Bayraq
15 iyul 1981 — 15 may 1987
Sələfi: Məhəmməd Cavad Bahonar
Xələfi: partiya ləğv edilib
Bayraq
İranın müdafiə naziri
Bayraq
 1980
Sələfi: Mustafa Çamran
Xələfi: Cavad Fəxuri
 
Partiya: İslam Respublikası Partiyası (1979-1987)
Təhsili: Nəcəf Elmi Hövzəsi
Qum Elmi Hövzəsi
Elmi dərəcəsi: Ayətullah əl-üzma
İxtisası: İlahiyyat
Fəaliyyəti: Siyasətçi, İlahiyyatçı
Milliyəti: azərbaycanlı
Dini: Şiə, İslam
Təvəllüdü: 17 iyul 1939 (1939-07-17) (77 yaş)
Flag of Iran.svg İran, Məşhəd
Atası: Seyid Cavad Hüseyni Xamneyi
Həyat yoldaşı: Xocastə Bağırzadə
Uşaqları: Müctəba
Mustafa
Məsud
Meysəm
Xuda
Büşra
 
Saytı: www.khamenei.ir
 
Elmi fəaliyyəti
Elm sahəsi: İslam
Tanınır: Siyasətçi, İlahiyyatçı
 
İmzası: İmzası

Əli Xamenei (tam adı:fars. سید علی حسینی خامنه‌ای‎, azərb. سید علی حسینی خامنه‌ای/Seyid Əli Hüseyni Xamenei) — 17 iyul 1939, Məşhəd, İran) — İranın 2-ci Ali Rəhbəri (4 iyun 1989 — h.h.); İran İslam Respublikasının 3-cü prezidenti (13 oktyabr 19813 avqust 1989); İslam Respublikası Partiyasının lideri (15 iyul 198115 may 1987). azərbaycanlı ilahiyyatçı alim; Seyid; Ayətullah əl-üzma.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Əli Xamenei 17 iyul 1939-cu ildə (H.Ş. 24.04.1318; H.Q. 28.02.1358) İranın Məşhəd şəhərində atası Höccətül-İslam vəl-müslimin Seyid Cavad Xamneyinin evində anadan olmuşdur.[1] Mənbələr onun etnik Azərbaycan türkü olmasıyla bağlı həmfikirdir.[2][3][4][5]

Əli Xameneinin öz dediyinə görə uşaqlığı yoxsul keçmişdir:

“Atamın məşhur ruhani olmasına baxmayaraq, sadə və yoxsul yaşayırdıq. Bəzən evimizdə şam yeməyi olmadığından anam bizə kişmişlə çörək yedizdirərdi”.[1]

Əli Xamenei doğulduğu ev haqqında isə belə demişdir:

“Doğulduğum ev Məşhədin yoxsul bir məhəlləsində yerləşirdi. Ev 60-70 metrlik bir otaq və qaranlıq bir zirzəmidən ibarət idi. Atamın yanına qonaqlar gələrkən (atam ruhani və məhəlləmizin mərcəyi-təqlidi olduğu üçün adətən, evimiz gediş-gəlişli olardı) onlar gedənə kimi hamımız zirzəmidə qalardıq. Atama rəğbəti olan bir neçə nəfər evimizin kənarında kiçik bir yer alaraq evimizə əlavə etdilər. Bununla da evimiz genişlənərək üçotaqlı oldu[1]

Təhsili[redaktə | əsas redaktə]

Əli Xamenei 4 yaşında ikən qardaşı Məhəmmədlə birlikdə Quran və əlifba öyrənmişdir.[1]

İbtidai təhsilini qardaşı Məhəmmədlə "Darut-təlime diyanəti" dini mədrəsəsində almışdır.[1]

Əli Xamenei orta məktəbdə oxuduğu vaxtlardan “Camiul-muqəddəmat” kitabını, sərf və nəhv (ərəb dilinin qramatikası) elmini öyrənməyə başlamışdır. Sonralar hövzəyə qəbul olub, atasından və başqa din ustadlarından ərəb dilini öyrənmişdir. O, elmiyyə hövzəsinə daxil olmağının və ruhaniyyət yolunu seçməyinin əsas hədəfini belə açıqlayır: “Bu nurani yolu seçməyimin səbəbi atamın ruhani olması idi. Anam da məni buna təşviq etmiş və həvəsləndirmişdir”.[1]

Əli Xamrnei ərəb dilini atasının nəzarəti altında (14 yaşında) “Süleyman xan” və “Nəvvab” mədrəsələrinin müəllimləri yanında “Camiul-muqəddəmat”, “Siyuti”, “Muğni” və s. kitablardan öyrənmişdir. “Kitabu məalim”i də həmin vaxtlarda oxumuşdur. 16 yaşından etibarən Ayətullahul-üzma Milaninin xaric dərslərində iştirak etməyə başlayır. Sonra “Şərayiul-İslam” və “Şərhe Lumə”ni atasının yanında, bu kitabların bir hissəsini Ağa Mirzə Mudərris Yəzdinin yanında, “Rəsail” və “Məkasib”i Şeyx Haşim Qəzvinidən, fiqh və üsul dərslərinin qalan bəhslərini atasından öyrənmişdir. Əli Xamneyi ruhani təhsilinin ilk mərhələlərini beş il yarım müddətində başa vurmuşdur. Əli Xamneyi məntiq və fəlsəfə elmlərini “Mənzumeye Səbzevari”dən əvvəlcə Ayətullah Mirzə Cavad Tehraninin yanında, sonra isə Şeyx Rzadan öyrənmişdir.Daha sonra Nəcəf şəhərinə yollanmış və burada iki il böyük ustadların yanında elm öyrənmişdir.Lakin atasının razılığı olmadığından geri qayıtmış və həmin il Qum elmi hövzəsinə yollanmış,burada 6 il islam elmlərini öyrənmişdir.Müxtəlif vaxtlarda İmam Xomeyninin ali fiqh(xaric) və üsul dərslərinə,habelə Ayətullah Burucerdinin və Əllamə Təbətəbainin fəlsəfə dərslərinə qatılmışdır.Ayətullah əl üzma Şəhrudi və Ayətullah əl üzma Burucərdidən içtihad təsdiqnaməsi almışdır.

Diplomatik fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

  • 1.İnqilab şurasının üzvü
  • 2.Sistan və Bluçestan məmurluğu
  • 3.İslam İnqilab ordusunun rəhbəri
  • 4.Tehranın İmam Cüməsi (Ayətullahul-Üzma Taliqani (r.ə) vəfat etdikdən sonra İmam Xomeyni (r.ə) tərəfindən Tehranın İmam Cüməsi təyin olundu)
  • 5.İmam Xomeynin (r.ə) ali müdafiə şurasındakı müşaviri
  • 6.Ölkə Prezidentliyi.

Seyyid Əli Hüseyni Xamenei 1981-ci ildə Əbuzər adına məsciddə çıxış edən zaman münafiqlər və düşmənlər tərəfindən ağır yaralandı. Bu hadisədən sonra Imam Xomeyni (r.ə) onun barəsində belə buyurdu: "...Mən əziz Xameneiyə təbrik deyirəm ki, müharibə meydanında hərbi geyimdə, arxa cəbhədə isə ruhani geyimdə bu məzlum millətə xidmətə edir. Allahdan sizin üçün sağlamlıq istəyirəm ki, islam və müsəlmanlarına xidmətinizi davam etdirəsiniz."

İslam inqilabının banisi Imam Xomeyninin 1989-cu ildə vəfatından sonra "Xübrəqan" məclisi (Xübrəqan-müctəhidlərdən ibarət alimlər məclisidir) tərəfindən Əli Xamneyi islam inqilabının rəhbəri seçildi.

Daxili siyasəti[redaktə | əsas redaktə]

Xarici siyasət[redaktə | əsas redaktə]

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

  • 1. İmam Həsən Müctəbanın (ə) Sülhü
  • 2. İmam Səccadın (ə) həyatı barədə təhqiqat
  • 3. İmam Rza (ə)
  • 4. İmam Rzanın (ə) siyasi şəxsiyyəti
  • 5. İslamda hökümət
  • 6. Nəhcül-Bəlağədən dərslər
  • 7. Vilayət Nurları
  • 8. Əxlaq dərsi
  • 9. İslamı düzgün anlamaq
  • 10. Şəhadət ətri
  • 11. Məzlumiyyət fəryadı
  • 12. Əcvibətül İstiftaat və s.

== Şəxsi həyatı == m

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 "Ayətullah Xameneinin tərcümeyi-halı" (az). leader.ir. http://www.leader.ir/langs/az/index.php?p=bio. İstifadə tarixi: 2014-04-20.
  2. Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East – Facts on File, Incorporated, 2009, p.79
  3. "Iran and the Caucasus: The Triumph of Pragmatism over Ideology – Centre for World Dialogue". Worlddialogue.org. http://www.worlddialogue.org/content.php?id=150. İstifadə tarixi: 1 January 2014.
  4. "Azeris unhappy at being the butt of national jokes". IRIN. UN Office for the Coordination of Humanitarian Affairs. 25 May 2006. Arxivləşdirilib: [1] saytından 14 August 2007 tarixində. https://web.archive.org/web/20070814165654/www.irinnews.org/report.aspx?reportid=26910. İstifadə tarixi: 19 June 2009.
  5. "Iran at sea over Azerbaijan". Asia Times Online. 28 September 2004. Arxivləşdirilib: 18 June 2009 tarixində. http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/FI28Ak01.html. İstifadə tarixi: 19 June 2009. Indeed, Iran's leader Ali Khamenei is an ethnic Azeri and so is Rahim Safavi, the overall commander of the Islamic Revolutionary Guards Corps (IRGC) and the most important military-security official in the country.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

VikiAnbarda Əli Xamenei ilə əlaqəli mediafayllar var.

Vikisitatda Əli Xamenei ilə əlaqəli məlumatlar var.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]