Talış-Muğan Muxtar Respublikası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Toлъш-Mоғонә Mоxтaрә Рeспубликә
Talış-Muğan Muxtar Respublikası
21 iyun, 199323 avqust, 1993
Talış-Muğan Muxtar Respublikası bayrağı
Dövlətin iddia etdiyi ərazilər
Dövlətin iddia etdiyi ərazilər
StatusuTanınmayan dövlət
Paytaxtı
və ən böyük şəhəri
Lənkəran
Rəsmi dilləritalışca, azərbaycanca
Dini
İslam
İdarəetmə formasıMuxtar Respublika
• Prezidenti
Ələkrəm Hümbətov
Tarixi 
• Yaranması
21 iyun, 1993
• Süqutu
23 avqust, 1993
Ərazisi
• Ümumi
4659
Sələfi
Xələfi
Azərbaycan
Azərbaycan

Talış-Muğan Respublikası[1] və ya Talış-Muğan Muxtar Respublikası — Azərbaycanın tərkibində yaradılmış qondarma muxtar respublika, 1993-cü ilin iyununda ölkənin cənubundakı yeddi rayonun ərazisində yaradılmış, qərargahı Lənkəran şəhərində yerləşən hərbi briqada tərəfindən nəzarət edilirdi. Faktiki olaraq 1993-cü ilin avqustunda süqut etdi.

Talış-Muğan Respublikasının yaradılmasının ilk təşəbbüskarı Azərbaycan Xalqlarının Bərabərlik Partiyası olmuşdur. Həmin partiyanın ilk əvvəl Talış Milli Partiyası kimi yaradılmışdır. Tomas de Vaalın fikrincə Ələkrəm Hümbətovun bu addımında məqsəd Ayaz Mütəllibovu hakimiyyətə yenidən qaytarmaq idi.[2] Buna baxmayaraq Lənkəran, Astara, Masallı, Lerik, Yardımlı, Cəlilabad və Biləsuvar rayonlarının əhalisi Ələkrəm Hümmətovun, eləcə də onun azsaylı tərəfdarlarının niyyətlərini rədd edirlər.[3]

Talış-Muğan Muxtar Respublikasının bayrağı və müasir Talış bayrağı mavi dəniz üzərində yüksələn günəşin mərkəzi olan qırmızı, ağ və yaşıl rəngli şaquli trikolordur[4].

Erkən hadisələr[redaktə | əsas redaktə]

SSRİ-də Yenidənqurma illəri dəyişikliklər barədə illüziyaya səbəb oldu. Talışların yenidən öz qəzetləri peyda oldu, "Avesta" mədəni cəmiyyəti yarandı və Talış muxtariyyətini bərpa etmək məqsədi daşıyan Talış Milli Partiyası yaradıldı. 1980-ci illərin ikinci yarısında talışlar dəfələrlə Sov. İKP MK-ya müraciət edərək onlara muxtariyyət verilməsini xahiş etmişdilər. SSRİ-nin dağılmasından sonra AXC-nin Lənkəran bölməsinin liderləri polkovnik Ələkrəm Hümbətov və şair Əli Nasir AXC-nin proqramına Talış Muxtar Respublikasının elan edilməsi tələbini daxil etdilər.[5] Bu haqda kitab yazan Sultan Məmmədov kitabında Talış Muğan Respublikasının yaradılmasının bir başa Moskva ilə əlaqəsi olduğunu təsdiq edirdi.Sultan Məmmədov həmin dövrlərdə Astara rayonunda Raykom Katibi vəzifəsində çalışırdı.O yazır ki :"Əlikram Hümbətov 600 nəfərlik gənc peşə məktəbi şagirdi ilə Astaraya gələrək mitinq keçirirdi.Astara əhalisi bu mitinqi Qarabağa dəstək olmaq üçün olduğunu düşünürdü.Lakin Əlikram Hümbətov və dəstəsi Astaradakı hakimiyyəti devirmək üçün gəlmişdi.Onun məqsədini başa düşən Katib bir-başa buranın milis və sərhəd qüvvələrinin komandiri Kronenkoya zəng edir,və ondan bu vəziyyətin dayandırmasını istiyir.Amma Kronenko Moskovadan dəqiq əmr aldığını və onlara toxunulmayacağını söyləyir.Bu səfər Katib Qorbaçovla əlaqə saxlayır.Qorbaçovda Katibə təslim ol əmrini verir.Gərginliyə baxmayaraq katib Astaradaki Talış əhalisini gerçəklərdən xəbərdar edir.Astara talışları Əlikram və dəstəsini silah gücünə rayondan çıxarır.Sonraki hadisələrdədə Astara silahlı üsyan qaldıraraq Talış -Muğan Respublikasının tərkibindən çıxır,və özünü azad şəhər elan edir.Əlikram Hümbətov ANS kanalına verdiyi müsahibədə Astara Talışlarını terrorçu adlandırır.Sultan Məmmədov Talış dövlətinin yaradılmasını əslində Masson Qarbaçov və havadarlarının SSRİ -ni dağıtmağın ilk mərhələsi hesab edir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]