Xırxatala

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Xırxatala
40°57′56″ şm. e. 47°45′20″ ş. u.
Ölkə  Azərbaycan
Rayon Qəbələ rayonu
Tarixi və coğrafiyası
Mərkəzin hündürlüyü 594 m
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi 1482 (2009) nəfər
Xırxatala xəritədə

XırxatalaAzərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Tarixi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Azərbaycanda qədim kəndlərdən biridir. Aparılmış tədqiqatlara görə kəndin təxminən 500 ildən artıq yaşı var. Bunu həm də kənddə müəyyən cərgə ilə əkilmiş, yaşı 500 ildən artıq olan şabalıd ağacları da təsdiq edir. Böyük Qafqaz dağlarının ətəklərində yerləşən səfalı Xırxatala kəndinin adı qədim türk sözlərindən meydana gəlmişdir. Xırxatala sözünün mənası: ərəb "xirqə" (qolsuz paltar, əba) və qədim türk "tala" (meşənin içərisindəki açıqlıq) sözlərinin birləşməsindən yaranıb, "xirqəyə bənzəyən tala" anlamı verir. Kəndin tarixi kəndin yetirməsi Ədalət Tahirzadənin "Xırxatala kəndinin tarixi və uruqlarının soyağacı" kitabında (Bakı: Sabah, 1996) geniş verilib.Kitabda kəndin qurucularından olan 3 nəsilə də yer verilib:Alı nəsli,Məhəmmədyusifli nəsli,Molla Mətin nəsli.

Toponimikası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xırxatala oyk, mür. Qəbələ r-nunun Həmzəli i.ə.v.-də kənd. Qul çayı sahilində, Alazan-Əyriçay çökəkliyindədir. Oykonim Yerli əhalinin dilindəki xırxa/xırxıra (çayın iki dağ arasından axıb düzənliyə çıxdığı yer) və tala komponentlərindən düzəlib, Qul çayının coğrafi mövqeyini bildirir.[1]

Coğrafiyası və iqlimi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Böyük Qafqaz sıra dağlarının cənub ətəklərində, Qəbələ şəhərindən Qərb istiqamətində, Zarağan–Nic yolunun şimal tərəfində əlverişli mövqedə yerləşir. İqlimi əsasən mülayimdir.

Əhalisi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Azərbaycan türklərindən ibarətdir. Əsasən maldarlıqla, əkinçiliklə məşğuldurlar. Sovet dönəmində baramaçılıqtütünçülük də geniş inkişaf etmişdi. 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1482 nəfər əhali yaşayır.[2]

Təhsilin vəziyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xırxatala kəndində hələ 1840-cı illərdə Molla İsmayıl Molla Alışan oğlunun evində mədrəsə fəaliyyət göstərirdi. Ondan sonra bir sıra mollalar da öz evində dərs verib. Xırxatalada ilk məscid 1850-ci illərdən qabaq tikilib və onu Molla Abdulla əfəndi tikdirib, burada da şagirdlərə savad verilib. Azərbaycan Cümhuriyyəti dönəmində–1919-cu ildə kəndin bəyi Mehralı bəy Şıxəli bəy oğlu öz evinin yanında (vəfat etmiş qardaşı Ağası bəyin torpağında) öz xərcinə yeni məscid tikdirib. Həmin ilin sonlrında Xırxatalada ilk dünyəvi ibtidai məktəb açılıb. Onun ilk müəllimləri Molla Çərkəz əfəndi və Molla Umud (Mehrəliyev) olublar. Sovet dönəmində yeni məktəb 15 yanvar 1921-ci ildə açılıb. "Azərbaycan" İctima Şura Cümhuriyyəti Xalq Maarif Komissarlığı Nuxa Qəza Xalq Maarif Şöbəsinin 1-ci dərəcəli Xırxatala Şura Zəhmət Məktəbi" adlanan sovet məktəbinin ilk direktoru Umud müəllim idi. Bütün dərslər məscidin darısqal hücrəsində keçirilirdi. Umud müəllim 1 sentyabr 1932-ci ilədək həmin məktəbə müdirlik edib. 1940-ci ildə Bum Kənd Sovetinin sədri, xırxatalalı Misir Zöhrabovun köməyi ilə 4 illik məktəb 7 illiyə çevrilib və Mikayıl İbrahimov onun ilk direktoru təyin edilib. Əhmədiyyə Məmmədovun 21 illik (1962-1983) direktorluğu dövründə 7 illik məktəb orta məktəbə çevrildi, məktəb üçün 2 mərtəbəli bina tikildi. Bu gün Xırxatala kəndində təhsildə uğurlar vardır. Hər il kənd məktəbini bitirən bir çox şagirdlər ali və orta ixtisas məktəblərinə qəbul olunur. Kənddə 1 orta məktəb, uşaq bağçası vardır. Məktəb göstəricilərinə görə Qəbələ rayon məktəbləri arasında öncül yerlərdən birini tutur.

Mədəniyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kənddə bir mədəniyyət klubu, bir kitabxana vardır. Bundan başqa kənddə bir çox sakinlərdə tarixə aid bir nümunələr vardır. Xırxatala. Bərəkətli bağları, qapıları mal-qaralı, süfrəsi zəngin olan məkanlardan biri də bu kənddir. Rayonun digər ərazi vahidləri kimi burada da əhalinin tələbatına cavab verən infrastruktur yaradılıb. Fasiləsiz enerji verilir, elektron ATS-dən istifadə edilir. Kəndin səhiyyəsi, təhsili də yüksək səviyyədədir.[3]

Abidələri[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Arxeoloji abidələlərlə elə də zəngin olmasa da yazılı abidələri kifayət qədərdir(əsasən XIX əsrə aid).

Şəkilləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Mənbə[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Ədalət Tahirzadə. "Xırxatala kəndinin tarixi və uruqlarının soyağacı" (Bakı: "Sabah", 1996).

Həmçinin bax[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427
  2. Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629
  3. Şəlalə Məhyəddinqızı, "Qəbələ Qafqazın incisi", Bakı, "Oğuz Eli", 2009.