Yeni media jurnalistikası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Yeni media jurnalistikası — inkişaf edən kompüter, internet və mobil texnologiyası ilə ortaya çıxan, istifadəçilərin zamandan və məkandan asılı olmayaraq azad bir şəkildə interaktiv olaraq ünsiyyətdə olduqları bir media ortamıdır.[1]

Yeni media anlayışı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Yeni media anlayışının müxtəlif cür izahları vardır. Bu izahlar texnikanın inkişafı və ümumilikdə insanların yaradıcılıq bacarıqları ilə izah olunur. Həmçinin bu anlayış hər ölkədə fərqli cür təzahür edilir. Bunun səbəbi də mədəniyyətlərin müxtəlifliyidir. Yeni media anlayışını tam qavramaq üçün bəzi xarakterik xüsusiyyətləri bilmək lazımdır.

  • Texnologiyadan yaxşı baş çıxartmaq
  • Rəqəmsallıq
  • İnteraktivlik
  • Zamansızlıq və məkansızlıq

Bundan əlavə Yeni media anlayışını Terry Flew isə başqa cür izah etmişdir. Terry Flew bu anlayışa "3K" deyir. 3K (Kompüter / İT+ Kommunikasiya şəbəkələri + Kontent). Müasir dövrdə bu üç anlayış bir-birinə o qədər yaxınlaşıb ki, artıq bunların birləşdiyi zaman konvergensiyadan danışılır.

Yeni media jurnalistikası və internet[redaktə | mənbəni redaktə et]

Yeni media dedikdə ilk ağıla gələn bu kommunikasiya ortamının məhz İnternet üzərində var olmasıdır. Ancaq Yeni media böyük anlayışdır və İnternet məkanı xaricində də offline gerçəkləşə bilir. Yeni media jurnalistikası da sadəcə İnternet, onlayn jurnalistikası deyil.

Jurnalistikada yeni formatlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

Vebsaytlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

Yeni mediada yeni formatlar dedikdə ilk ağılan gələn Vebsaytlardır. Vebsaytlar Yeni media jurnalistikasının "ikinci baharı" adlandırılır. Vebsaytın texniki tərifi isə domeyn altında səhifələr yığını deməkdir. Hər gün biznes-korporativ və onlayn dükan, hökumət və qeyri-hökumət qurumları, akademik öyrədici, əyləncə-oyun, musiqi, mesajlaşma, email, sosial şəbəkələr, məlumat yayan və saxlayan, xəbər paylaşan saytlardan istifadə edilir. Bu saytların iki növü vardır.

  • Statik sayt
  • Dinamik sayt

Statik sayt[redaktə | mənbəni redaktə et]

Statik saytlar yalnızca informasiya xarakterlidir. Əsasən, həyatdan köçmüş yazıçı, şair və ya dahi şəxsiyyətlərin həyatı barədə və ya çox gec-gec yenilənməyə ehtiyacı olan məlumatlarla zəngin veb saytıdır. Statik saytlar pul qazanmağa yönəlik olmur, informativ səciyyə daşıyır.

Dinamik sayt[redaktə | mənbəni redaktə et]

Dinamik saytlar rəhbərlər və istifadəçilər arasında əlaqə yaratmağa imkan verən veb saytıdır. Statik saytdan fərqli olaraq buranın əsasında maliyyə əldə etmək dayanır. Daha çox trafik daha çox maliyyə prinsipi ilə işləyən bu saytlarda bəzən çoxluğun marağına səbəb olacaq gizli reklam yazıları çap edilir.

Dinamik saytlar onlayn jurnalistikanın yaranmasına səbəb olmuşdur.[2]

Onlayn jurnalistika[redaktə | mənbəni redaktə et]

Onlayn jurnalistika İnternetdən istifadə etməklə xəbərlərin hazırlanıb yayılmasıdır. Həmçinin buna "İnetnert reporting"də (İnternet xəbərləmə) deyilir. İlk onlayn jurnalistika saytı 1990-cı illərdə təqdim edilib. O, ABŞ-da Şimali Karolina ştatında "The News & Observer" qəzetinin bazasında Nando saytı işə başlayıb. 1995-ci ildə isə Salon.com və Slate.com adlı yalnız onlayn xəbərləmə edən sayt istifadəyə verilmişdir.

2008-ci ilə kimi onlayn jurnalistika KİV-in əlavəsi olmuşdur. Ancaq 2008-ci ildən sonra onlayn reklamın inkişafı yeni biznes modellərinin yaranması ilə artıq müstəqil şəkildə fəaliyyət göstərdi.

Saytların təməl prinsipləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Onlayn jurnalistikası digər veb saytları ilə qarışdırılmasının əsas səbəblərindən biri onların ümumi cəhətlərinin eyni olmasıdır. Ümumi cəhətlər bunlardır:

  • Multimedia - Jurnalistikada multimedia hər hansı mövzunu işıqlandırmaq üçün bir vasitədir. Yazı, canlı audio və video, öncədən hazırlanmış audio və video, podkast və vodkast, foto qalerya, audioslaydlar, animasiyalar infoqrafiklər, xəritələr və digər hamısı multimediadır.
  • İnteraktivlik - İnteraktivlik sayəsində xəbəri mühazirə yox, söhbət kimi alırıq. Şərhlər, bizimlə əlaqə, saytlar arasında linklərin-keçidlərin verilməsi o deməkdir ki, daha xəbər və reportajlar təkcə jurnalist deyil, həm də auditoriya tərəfindən hazırlanır.
  • Limitsiz yazı - Onlayn jurnalistikada qəzet, radio və TV jurnalistika kimi mövcud söz limiti yoxdur.

Bloq[redaktə | mənbəni redaktə et]

Yeni media jurnalistikası formatlarının biri kimi qəbul edilən bloq istifadəçilərin texniki bilgi tələb etmədən bəzən gündəlik kimi yazılan paylaşımların edildiyi saytlardır.

Texniki baxımdan, bloqlar hazır platformaların üzərində qurulur, lakin ayrıca domeyn üzərinə qurulan və daha çox saytlaşdırılmış bloqlar da mövcuddur. Bloqlar növlərinə görə ayrılır. Fərdi, tematik, foto, video, korporativ və.s. bloq növləri vardır.

Yeni media jurnalistikasında bloqlardan faydalanmağın 6 yolu vardır.

  1. Şərh
  2. Süzgəc effekti və redaktə
  3. Faktları yoxlama
  4. Reportaj parıltısı

Yeni media jurnalistikası[redaktə | mənbəni redaktə et]

İnformasiya toplama və istehsal etməklə məşğul olan jurnalistikanı informasiya ilə işləyən digər peşələrdən - hüquqşünaslardan, reklamçılardan fərqləndirən ən başlıca xüsusiyyəti peşə prinsipləridir.[3]

Ənənəvi media ilə Yeni media prinsiplərinin birləşməsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Ənənəvi mediada olduğu kimi Yeni mediada da məzmun yaradılmasından bəhs olunur. Ancaq burda hər şey onlayn üzrə qurulur.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Sundar, S. Shyam. "Multimedia Effects on Processing and Perception of Online News: A Study of Picture, Audio, and Video Downloads". Journalism & Mass Communication Quarterly (ingilis). 77 (3). 2016-06-25: 480–499. doi:10.1177/107769900007700302.
  2. Steensen, Steen. "Online Feature Journalism". Journalism Practice. 3 (1). 2009-02-01: 13–29. doi:10.1080/17512780802560716. hdl:10642/356. ISSN 1751-2786.
  3. "Taxonomy of Digital Story Packages - Berkeley Advanced Media Institute". Berkeley Advanced Media Institute (ingilis). 2014-09-29. 2022-06-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-03-14.