Fotojurnalistika

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
İdman fotojurnalistləri "Indianapolis Motor Speedway" yarışında

Fotojurnalistika — yeni bir xəbər hekayəsini anlatmaq üçün şəkillərdən istifadə edən jurnalistikanın (xəbər materiallarının nəşr və ya yayım üçün toplanması, redaktə və təqdim edilməsi) xüsusi bölməsidir. İndilərdə terminin adətən yalnız hərəkətsiz təsvirlərə istinad etdiyi başa düşülür, lakin bəzi hallarda bu termin həmçinin teleradio jurnalistikasında istifadə olunan videoya da aid edilir. Fotojurnalistika fotoqrafiyanın bu sahəyə yaxın olan digər qollarından (məsələn: sənədli fotoqrafiya, sosial sənədli fotoqrafiya, küçə fotoqrafiyası, məşhurların fotolarının çəkilişi) sərt bir etik çərçivəylə işin dürüst, qərəzsiz olmasını tələb etməsi və hekayəni ciddi jurnalistika şərtləri daxilində anlatması ilə fərqlənir. Fotojurnalistlər xəbər mediasına töhfə verən şəkillər yaradır və cəmiyyətlərin bir-biri ilə əlaqə yaratmalarına kömək edir. Onlar ətraflarında baş verən hadisələrdən daim və tez bir şəkildə xəbərdar olmalıdırlar. Fotojurnalistlər xəbərləri həm dolğun, həm də əyləncəli şəkildə və yaradıcı formatda çatdırırlar.

Doğru zaman seçimi
Təsvirlərin hadisələrin bu yaxınlarda nəşr olunmuş qeydlərinin kontekstində mənası var.
Obyektivlik
Görüntülərin həm məzmunda, həm də tonda təsvir etdikləri hadisələrin ədalətli və dəqiq şəkildə əks olunmasıdır.


Bir yazıçı kimi, fotojurnalist də müxbirdir, ancaq çox vaxt sərt maneələrlə (məsələn: fiziki təhlükə, hava, izdiham, fiziki giriş) üzləşərkən o, ani qərarlar qəbul etməli və foto avadanlıqları daşımalıdır.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Müharibə fotoqrafiyasının yaranması[redaktə | əsas redaktə]

Sen-Mor şəhərində barrikadalar (1848), qəzet hekayəsini təsvir etmək üçün istifadə olunan ilk şəkil

Xəbər hekayələrini fotoşəkillərlə təsvir etmək təcrübəsi 19-cu əsrin ortalarında çap və fotoqrafiyada baş verən yeniliklərlə mümkün oldu. 1806-cı ildə "The Times" qəzetində çap olunmuş Lord Horatsio Nelsonun dəfn mərasimi kimi ilkin təsvirlər qəzetlərdə meydana çıxsa da, ilk həftəlik illustrasiyalı qəzet 1842-ci ildə çap edilmiş “İllustrated London News” ("İllustrasiyalı London Xəbərləri") idi.[1] Burada təsvirlər oyularaq çap edilmişdi.

Bir qəzet hekayəsinin illüstrasiyasında istifadə edilən ilk fotoşəkil, 25 iyun 1848-ci “İyun Günləri” qiyamında çəkilmiş Parisdəki barrikadaların təsviri idi; foto 1–8 İyul 1848 tarixində “L'Ilustration”da oyma vasitəsilə həkk olunaraq mətbuata çıxmışdır.[2]

Rocer Fenton tərəfindən çəkilmiş "Ölüm kölgəsi vadisi" fotoşəklinin versiyaları, top mərmiləri ilə və onlar olmadan
"Ceronimonun düşərgəsi General Kruka təslim olmazdan əvvəl, 27 Mart 1886: Ceronimo və Naçes at belində; Ceronimo'nun oğlu (Periko) isə əlində körpəsini tutur", K. S. Flay tərəfindən
Sürünənlər, London, 1876-1877. Con Tomsonun "Londonda küçə həyatı" adlı sənədli fotoqrafiya albomundan foto

Krım müharibəsi zamanı ILN (Illustrated London News) Rocer Fentonun çəkdiyi müharibə şəkillərini çap edərək erkən fotojurnalistikanın meydana gəlməsinə təşəbbüs göstərdi. Fenton ilk rəsmi müharibə fotoqrafı idi.[3] Onun işinə müharibənin qoşunlar üzərindəki təsirlərini, döyüşlərin baş verdiyi mənzərələrin görüntülərini, hərəkətlərin nümunəvi təsvirlərini və komandirlərin portretlərini sənədləşdirmək daxil idi və bu da müasir fotojurnalistika üçün bünövrə rolunu oynamışdır.[4][5] Müharibənin digər fotoqraflarına Uilyam Simpson və Karol Satmari də daxil idi. Eynilə, Metyu Bredinin Amerika Vətəndaş Müharibəsi zamanı çəkdiyi fotoşəkillər “Harper’s Weekly”də dərc edilməzdən əvvəl həkk olundu. O cümlədən qatar qəzaları və şəhər yanğınlarının da baş verdiyi bu fəlakət elə ilk günlərdə illüstrasiyalı qəzetlər üçün populyar bir mövzu idi.[6]

Genişlənməsi[redaktə | əsas redaktə]

Təsvirlərin qəzetlərdə çap edilməsi bu dövrdə təsadüfən baş verən bir hal olaraq qalırdı. Fotoşəkillər özlüyündə bir məlumat çatdırma vasitəsindən daha çox mətni inkişaf etdirmək üçün istifadə edilirdi. Bu, 1870-ci illərin sonlarında fotojurnalistikanın öncüllərindən biri olan Con Tomsonun əməyi ilə dəyişməyə başladı.[7] O, radikal jurnalist Adolf Smit ilə əməkdaşlıq edərək 1876-1877-ci illərdə Londonda aylıq “Street Life” jurnalını nəşr etməyə başladı. Layihədə Londondakı küçə insanlarının həyatı fotoşəkillərdə və mətnlərdə sənədləşdirilmiş və beləliklə, sosial sənədli fotoqrafiyanın fotojurnalistikanın bir forması kimi əsası qoyulmuşdur.[8] Mətnə əlavə olaraq istifadə edilən görüntülərin əvəzinə, fotoşəkilləri çap olunmuş sözlərlə uğurla birləşdirərək fotoşəkillərin istifadəsini məlumatların yayılması üçün əsas vasitə kimi qabaqcıl etdi.[9]

4 mart 1880-ci ildə Daily Graphic (Nyu-York) ilk dəfə bir xəbər fotoşəkilinin nöqtəli təsviretmənin köməyi ilə (həkk olunmuşun əvəzinə) reproduksiyasını nəşr etdi.

Fotoqraf K. S. Flay 1886-cı ilin mart ayında General Corc Krukun Apaçi lideri Ceronimonun təslim şərtlərini müzakirə edəcəyi barədə xəbər aldıqda avadanlıqlarını götürdü və hərbi kolona qoşuldu. O, burada 15 görüntü qeydə almağı bacardı.[10] Onun 25 və 26 mart tarixlərində çəkdiyi Ceronimo və digər azad Apaçilərin fotoşəkilləri, Amerika hindularının ABŞ ilə müharibə edərkən çəkilən və yeganə bilinən fotoşəkillərdir.[11] Flay kompozisiyasını inkişaf etdirmək üçün subyektlərindən baş və bədənlərini hərəkət etdirərək poz vermələrini istədi. Məşhur jurnal "Harper's Weekly" 1886-cı il aprelin 24-ü üçün olan buraxılışında onun fotoşəkillərindən altısını nəşr etdi.[10]

1887-ci ildə Yakob Riis kimi jurnalistlərə qeyri-rəsmi mövzuları qapalı məkanda çəkməyə imkan verən fləş toz ixtira edildi və bu, böyük diqqət çəkən "Digər yarım necə yaşayır?" əsərinin meydana gəlməsinə səbəb oldu.[12] 1897-ci ilə qədər maksimum sürətiylə işləyən çap mətbəələrində yarımton fotoların artırılması mümkün idi.[13][14]

Fransada Rol, Branger və Chusseau-Flaviens kimi agentliklər (təqribən: 1880–1910) vaxtaşırı yeni illüstrasiyaya olan tələbatı ödəmək üçün dünyanın hər tərəfindən fotoşəkilləri sindikatlaşdırırdı.[15] Bu yeniliklərə baxmayaraq, yenə də bəzi məhdudiyyətlər qalırdı və 1897-1927-ci illərdəki sensasiya doğuran qəzet və jurnal hekayələrinin çoxu oymalarla təsvir olunurdu. 1921-ci ildə fototeleqraf şəkillərin xəbərin özünün səyahət edə biləcəyi qədər tez bir zamanda ötürülməsini mümkün etdi.

Qızıl əsr[redaktə | əsas redaktə]

"Berliner Illustrirte Zeitung" jurnalı modern fotojurnalistikanın əsasını qoydu və başqa jurnallar da bundan ilhamlandılar. Jurnalın 26 avqust, 1936 tarixli nəşrinin örtük şəkli, Fransisko Franko və Mola Emilio

"Fotojurnalistikanın qızıl əsri" əksər hallarda təxminən 1930 - 1950-ci illər hesab olunur.[16] Bu, 1925-ci ildə kompakt ticari 35 mm-lik "Leica" kamerasının inkişafı və 1927-1930-cu illərdə fotojurnalistlərə şəkil çəkməkdə doğru elastikliyə imkan verən ilk fləş lampaların nəticəsində mümkün oldu.

Hekayələr danışmaq üçün mətndən daha çox fotoqrafiyadan istifadə edən yeni bir jurnal və qəzet üslubu meydana gəldi. "Berliner Illustrirte Zeitung" jurnalı illüstrasiyalı xəbər jurnalının formatını ilk dəfə tətbiq edənlərdən biri oldu. 1901-ci ildən başlayaraq jurnal inqilabi bir yenilik edərək fotoşəkilləri jurnalın içərisində çap etməyə başladı. Növbəti onilliklərdə o, müasir xəbər jurnalının prototipinə çevrildi.[17]

Daha sonra jurnal foto-essenin meydana gəlməsinə təkan verdi[17] [18] və o, həmçinin şəkillər üçün ixtisaslaşmış heyətə və istehsal bölməsinə sahib idi. Bundan əlavə jurnal həm də foto-kitabxanasını qoruyub saxlayırdı.[19] O, həmçinin yeni və daha kiçik kameralarla çəkilən səmimi fotoşəkillərin istifadəsini də tanıtdı.[20]

Doroteya Lanc tərəfindən çəkilmiş "Miqrant Ana" adlı fotoşəkildə Böyük böhranın təsirləri təsvir olunur. FTA (Federal Təhlükəsizlik Agentliyi) əlavə bir neçə fotojurnalisti də böhranın fotoşəkillərini çəkmək üçün işə qəbul etmişdi.

Jurnal uzun müddət fotoşəkillərdən istifadə edərək hekayə danışa biləcək müxbirləri - xüsusən, qabaqcıl idman və ilk kadr fotoqraflarından olan Martin Munkaçi[21][22] və fotojurnalistikanın qurucularından biri olan Erix Salomonu - axtardı və nəhayət, tapmağı bacardı.[23]

Cənubi Uels, Pant-y-Waen şəhərində daşla pianonu qırmağa çalışan balaca oğlan (1961), Filip Cons Qriffits tərəfindən
İdman fotojurnalistləri "Indianapolis Motor Speedway" yarışında

Eranın başqa jurnallarına "Arbeiter-Illustrierte-Zeitung" (Berlin), "Vu" (Fransa), "Life" (ABŞ), "Look" (ABŞ), "Picture Post" (London) və s. daxil idi. Qəzetlərinə isə "The Daily Mirror" (London) və "The New York Daily News" (Nyu-York) qəzetlərini misal göstərmək olar. Bunlardan əlavə, eranın məşhur fotoqraflarına Robert Kapa, Alfred Eyzenştadt, Marqaret Burk Uayt, Uilyam Onegin Smit və başqaları aiddir.

Anri Kartye-Bresson bəzi insanlar tərəfindən müasir fotojurnalistikanın atası hesab edilir.[24] Halbuki bu ləqəb 1930-cu illərdə çəkdiyi siyasi xadimlərin səmimi şəkilləri fotoqrafiyada yenilik yaradan Erix Salomon kimi digər müxtəlif fotoqraflara da şamil edilmişdir.[25]

Məsələn, Aqusti Sentellesin fotojurnalistikası 1930-cu illərin sonlarında İspaniya Vətəndaş Müharibəsində Respublikaçı tərəfin təbliğat səylərində mühüm rol oynadı.[26]

Amerikalı jurnalist Yulien Brayan 1939-cu ilin sentyabrında İkinci Dünya Müharibəsinin başlağıcında Almaniyanın ağır bombardmanına məruz qalan Polşadakı vəziyyətin fotolarını və filmini çəkdi.[27] O, həmçinin rəngli fotoqrafiyada da qabaqcıl işçi idi.

Həmçinin əsgər Toni Vakkaro da II Dünya Müharibəsinin ən öncül fotoqraflarından biri olaraq tanınır. Onun sadə Argus C3 kamerası ilə qeydə aldığı Kapanın ispan əsgərinin vurulması zamanı çəkdiyi fotoşəkilə bənzər görüntülər müharibənin ən dəhşətli anlarını təsvir edirdi. Kapa özü "D günü" əməliyyatında Omaha çimərliyində idi və buna görə də o, qarşıdurmanın ən mühüm görüntülərini çəkməyi bacarmışdı. Vakkaro, həmçinin öz görüntülərini əsgər dəbilqələrində inkişaf etdirməsi və 1944-cü ildə bir kamera mağazasının dağıntılarından tapdığı kimyəvi maddələrdən istifadə etməsi ilə də məşhurdur.[28]

1947-ci ildə bir neçə məşhur fotoqraf "Maqnum Foto" adında beynəlxalq foto kooperativini qurdu. 1989-cu ildə "Corbis Corporation" və 1995-ci ildə "Getty Images" agentliklərinin əsası qoyuldu. Güclü görüntülərə malik bu kitabxanalar hal-hazırda fotoşəkillərə və digər təsvirlərə hüquqlar satır.

Zəifləməsi[redaktə | əsas redaktə]

"Fotojurnalistikanın qızıl əsri" 1970-ci illərdə bir çox foto-jurnalların nəşrini dayandırması ilə sona çatdı. Onlar reklam gəlirləri məsələsində böyük dövriyyə və yüksək xərcləri davam etdirmək üçün digər media ilə rəqabət edə bilmədiklərini müşahidə etdilər. Buna baxmayaraq həmin jurnallar foto-esse məsələsində və təsvirlərin gücü barədə jurnalistikaya çox şey öyrətdi.[29]

Fotojurnalistlər Liverpulda təşkil olunmuş "Əmək Partiyası Konfransı"nda (2016)

Bununla birlikdə, 1970-ci illərin sonlarından bəri fotojurnalistika və sənədli fotoqrafiya sənət qalereyalarında incəsənət fotoqrafiyası ilə yanaşı yer tutur. Luk Delaye, Manuel Rivera-Ortiz və VII Foto Agentliyinin üzvləri qalereyalarda və muzeylərdə müntəzəm olaraq sərgi nümayiş etdirənlər arasındadır.[30]

Professional təşkilatlar[redaktə | əsas redaktə]

Danimarka Mətbuat Fotoqrafları Birliyi (Pressefotografforbundet) dünyada qəzet fotoqrafları üçün ilk milli təşkilat idi. O, 1912-ci ildə Danimarkanın Kopenhagen şəhərində altı mətbuat fotoqrafı tərəfindən təsis edilmişdir[31] və bu gün təşkilatın 800-dən çox üzvü vardır.

Milli Mətbuat Fotoqrafları Birliyi (MMFB) 1946-cı ildə ABŞ-da təsis edilmişdir və təxminən 10.000 üzvü vardır. Dünyadakı digər belə təşkilatlara 1984-cü ildə qurulan, 2003-cü ildə yenidən fəaliyyətə başlayan, hazırda təxminən 450 üzvü olan Britaniyalı Mətbuat Fotoqrafları Birliyi (BMFB)[32], HonKonq Mətbuat Fotoqrafları Birliyi (1989)[33], Şimali İrlandiya Mətbuat Fotoqrafları Birliyi (2000)[34], Pressfotografernas Klubb (İsveç, 1930)[35] və PK - Pressefotografenes Klubb (Norveç)[36] aiddir.

"Maqnum Foto" 1947-ci ildə Robert Kapa, Devid Seymur, Anri Kartye-Bresson, Corc Rocer, Uilyam Vandivert, Rita Vandivert və Mariya Esner tərəfindən qurulmuşdur. Bu, dünyadakı ilk foto kooperativlərdən biri olmaqla yanaşı bütün dünyada öz üzvləri tərəfindən idarə olunması ilə tanınır.

VII Foto Agentliyi 2001-ci ilin sentyabr ayında təsis edilmiş və adını orijinal yeddi qurucudan - Aleksandra Bulat, Ron Haviv, Harri Nayt, Antonin Kratoçvil, Kristofer Morris, Ceyms Naçvey və Con Stanmeyerdən - almışdır. Bu günlərdə agentliyin bir mentor proqramı ilə yanaşı 30 üzvü var.

Xəbər təşkilatları və jurnalistika məktəbləri fotojurnalistlər üçün bir çox müxtəlif mükafatlar hazırlayır. Məsələn, 1968-ci ildən bəri Pulitser mükafatı fotojurnalistikanın müxtəlif kateqoriyalarına əsasən təqdim edilir. Bundan başqa Dünya Mətbuat Fotosu[37], Fotojurnalistikanın Ən Yaxşıları[38], İlin Fotoları[39] və Böyük Britaniyaya xas olan Mətbuat Fotoqrafının İli[40] kimi mükafatlar da vardır.

Qeyri-etik təcrübələr[redaktə | əsas redaktə]

Əksər fotojurnalistlər səhnədən idarə olunan kadrları qeyri-etik hesab edirlər.[41] Fotoqrafların fotojurnalistika tarixində bunu etməklə izləyicilərini məqsədyönlü şəkildə aldatmasına dair bir çox nümunələrə rast gəlinmişdir.

Əvvəl Los-Anceles Tayms qəzetində işləmiş təcrübəli fotoqraf Mayk Midovs 27 Oktyabr 1993-cü ildə Kaliforniyanın cənubunu baş verən çox böyük və dəhşətli yanğını lentə alırdı. Onun Los-Anceles dairəsinin yanğınsöndürəni Mayk Alveşin Altadenada yerləşən hovuzda özünü sərinlətməsi zamanı çəkdiyi fotoşəkil məşhurlaşmışdı və həmçinin "Tayms" və digər yerli qəzetlərdə nəşr olunmuşdu. Fotoşəkili Pulitser Mükafatına təqdim etməzdən əvvəl Midovsun tapşırıq redaktoru Fred Svits yanğınsöndürən ilə əlaqəyə keçdi. Məlum oldu ki, Midovs yanğınsöndürəndən hovuza getməsini və başına su səpməsini istəyib. Midovs "Bunun yaxşı fotoşəkil olacağını söyləməkdə günahkar ola bilərəm, amma xatırladığım qədərilə mən birbaşa ondan bunu etməsini istəmədim. ... Mən artıq neçə illərdir ki, insanlara qaynar xəbərlər təqdim edirəm və həyatımda heç vaxt bir şəkil qurmamışam." Bundan sonra Midovsun bir həftə ərzində ödənişləri dayandırıldı və fotoşəkil bütün mükafat yarışmalarından çıxarıldı. "Tayms" qəzeti bunu "quraşdırma" adlandırdı və fotoşəklin nəşr olunduğu sayın fotoqrafiya direktoru Larri Armstronq deyirdi: "Siz vəziyyəti manipulyasiya edəndə, həmçinin xəbərləri də manipulyasiya etmiş olursunuz."[41][42]

Nyu-York Tayms qəzetinin Pulitser mükafatçısı Eduard Kitinq FTB-nin Əl-Qaidə şöbəsinə basqın etdiyi Orta Şərqdəki bir şəhərin yaxınlığında yerləşən ərzaq mağazasının kənarında əlində oyuncaq silahla bir nöqtəni nişan alan balaca oğlanın şəklini çəkdi. Hadisə yerində olan digər fotoqraflar Kitinqin uşağa silahı hansı tərəfə yönəltməsini və hədəfləməsini öz əli ilə işarə etdiyini iddia edirdilər. "Columbia Journalism Review" hadisəni açıqladıqdan sonra Kitinq mükafatı geri qaytarmaq məcburiyyətində qaldı.[43]

Yeni texnologiyaların təsiri[redaktə | əsas redaktə]

19-cu əsrin ortalarında baş verən Krım müharibəsi zamanı fotoqraflar müharibə zonasındakı Britaniya əsgərlərinin görüntülərini qeyd etmək üçün yeni texnologiyadan - şüşə fotolentlərdən istifadə edirdilər. Nəticədə, onlar nəinki yalnız müharibə şəraiti ilə qarşılaşdılar, həm də şəkilləri çəkmək çox vaxt yüksək dərəcədə sürət tələb etdiyindən foto çəkilməzdən əvvəl lent hazırlamalı və çəkildikdən sonra dərhal təkmilləşdirməli idilər. Məsələn, bu, Rocer Fentonun qaranlıq otaqda uzun müddət gəzməsinə səbəb olmuşdu ki, bu da onu zaman-zaman düşmənin hədəfinə çevirir. Bu texnoloji maneələr baş verənlərin birbaşa görüntülərini əldə edilə bilməməsinə səbəb olurdu.[5]

Fotoşəkillərin xəbərləri çatdırmaq vasitəsi kimi istifadəsi görüntüləri qeydə almaq üçün böyütmək qabiliyyətinə malik olan neqativ fotolentlərdən istifadə edən daha kiçik və portativ kameraların meydana gəlməsinə qədər geniş yayılmadı. 1925-ci ildə 35 mm-lik Leica kamerasının istifadəyə başlanması ilə fotoqrafların hadisələr baş verdikcə çoxsaylı fotoşəkillər çəkmələri və təkcə bu fotoşəkillər vasitəsilə hadisələri anlada bilmələri mümkün oldu.[44]

Leica 1, Kameranın 1925-ci ildəki təqdimatı modern fotojurnalistikanın başlanğıcı sayılır.

1960-cı illərdən bəri elektron fləş, auto-fokus, daha yaxşı linzalar və digər kamera aksessuarlarının istifadəsi şəkil çəkməyi daha da asanlaşdırdı. Yeni rəqəmsal kameraların kəşfi fotojurnalistləri fotolentin məhdudluğu ilə bağlı problemdən azad etdi. Çəkilə biləcək fotoşəkillərin sayının kameranın saxlaya biləcəyi meqapiksellərin miqdarından, çəkiliş rejiminin JPEG və ya xam olmasından və yaxud yaddaş kartının nə qədər tutuma malik olduğundan asılı olmasına baxmayaraq minlərlə görüntünü bir yaddaş kartında saxlamaq mümkündür.[45]

Sosial media dünyada baş verən hadisələri geniş auditoriyaya çatdırmaqda böyük rol oynayır. Dünyada hər hansı bir diqqətəlayiq hadisə baş verdikdə adətən kameralı telefonlara sahib olan insanlar fotoşəkillər çəkməyə və onları müxtəlif sosial şəbəkələrdə paylaşmağa hazırdırlar. Bu cür rahatlıq Birləşmiş Mətbuat və digər agentliklərə fotoların sahibi olan vətəndaş jurnalistlərlə əlaqə saxlamağa və həmin şəkilləri xəbər yerlərində istifadə etmək üçün icazə almağa imkan verir.[46]

Rocer Fentonun foto üçün olan kurqonu, 1855, əvvəlki şərab tacirinin arabası; əyləşən Rocerin köməkçisidir.

Xəbərlər üçün istifadə edildikdə şəkillərin məzmunu onun keyfiyyətindən daha böyük önəm daşıyır. 18 Fevral 2004-cü ildə Nyu-York Tayms qəzeti ön səhifəsində AT&T şirkətinin baş icraçı direktoru Con Zeglisin telefon kamerası ilə çəkilmiş şəklini dərc etdi.[47] Məzmun fotojurnalistikanın hələ də ən vacib elementi olaraq qalır, lakin şəkillərin sürətli bir şəkildə toplanması və redaktə edilməsi ilə sərhədləri genişləndirmə qabiliyyəti bu sahədə əhəmiyyətli dəyişikliklərə yol açdı.

Hal-hazırda xəbər fotoqraflarının fotojurnalistika barədə bir çox narahatlıqları vardır. Onlar deyirlər ki, şəkil çəkmə texnologiyası təbii olaraq inkişaf etdiyi kimi fotojurnalistika peşəsi də ağlasığmaz dərədə dərəcədə dəyişə bilər.[48] 2010-cu illərdə kadr fotojurnalistika işlərinin azalması davam edir və ABŞ-ın bəzi ən böyük xəbər KİV-ləri sərbəst işçilərə ehtiyaclarının əksəriyyəti üçün etibar edir.[49] Məsələn, 2016-cı ildə Nyu-York Tayms 52 foto redaktoru işə götürdü və sərbəst işçilərə isə onları üçün 50 faiz və ya daha çox görüntü ilə təmin etmək tapşırığı verdi; Wall Street jurnalı 24 foto redaktoru işə götürdü və onlara ümumi görüntülərin 66, xəbərlər üçün olan görüntülərinin isə 33 faizinin çatdırılması üçün sərbəst işçilərə etibar etdi; Washington Post 19 foto redaktoru işə götürdü və beynəlxalq xəbər görüntülərinin 80 faizi, siyasi xəbər görüntülərinin 50 faizi və milli xəbər görüntülərinin yüzdə 60 ilə 80 faizi üçün sərbəst şəkildə işləyən fotoqraflara etibar etdi.

Vətəndaş jurnalistlərin dövrü və həvəskar müşahidəçilərin xəbər fotolarını təqdim etməsi fotojurnalistika sənətinə öz töhfəsini verdi. Pol Levinson bu inkişafı "hər kəsin potensial qavramasına vizual reallıqdan bir parça qoyan" sözləri ilə ilk ucuz və əlçatan foto texnologiyalardan biri olan Kodak kamerasında nümayiş etdirdi.[50] İnternetin yüksək inkişafı ilə müəyyən səlahiyyət əldə etmiş xəbər auditoriyası ənənəvi çıxışlardan asılı olmayaraq bloqların, podkastların, onlayn xəbərlərin yaradılmasına səbəb oldu və "tariximizdə ilk dəfə olaraq xəbərlər getdikcə daha çox jurnalistikadan kənar şirkətlər tərəfindən istehsal olunur".[51] "The Guardian""Reuters"in keçmiş fotojurnalisti Dan Çanq inanır ki, peşəkar fotojurnalistlər pul qazanmaq üçün daha çox videoya uyğunlaşmalı olacaqlar.[52]

Telefon jurnalistikası[redaktə | əsas redaktə]

Telefon jurnalistikası peşəkar və ya qeyri-peşəkar fotoqraflar tərəfindən çəkilmiş və redaktə edilmiş şəkillərin istifadəsini özündə ehtiva edən fotojurnalistikanın nisbətən yeni və hətta mübahisəli bir sahəsidir. Son illərdə sosial media insanların xəbər aldığı və hadisələri paylaşdığı əsas platformaya çevrildiyi üçün telefon fotoqraflığı onlayn vizual ünsiyyət üçün əsas vasitə kimi populyarlıq qazanır. Telefonu daşımaq asandır və o, hər zaman cibdə asanlıqla əlçatandlr. Bundan əlavə o, şəkil çəkməkdə daha operativ olaraq subyektlərin epizoda müdaxiləsini minimuma endirə bilər. Çoxlu tətbiqlərin köməyi ilə fotoqraflar mesajları yüksək estetikaya malik bir şəkildə çatdıra bilirlər. Şəkilləri sosial mediaya yükləndikdən sonra fotoqraflar dərhal işlərini geniş auditoriyaya təqdim edə və onların rəylərini tez bir zamanda ala bilərlər. İnternetdəki çox sayda iştirakçıların köməyi ilə şəkillər qısa müddət ərzində yayıla və beləliklə, cəmiyyətə dərin təsir bağışlaya bilər.

Sosial media və telefon fotoqraflığının birləşməsinin üstünlüklərini görən bəzi tanınmış qəzetlər, xəbər jurnalları və peşəkar fotojurnalistlər yeni yanaşma kimi telefon jurnalistikasına müraciət etmək qərarına gəldilər. 2005-ci ilin iyul ayında baş verən Londondakı partlayışlar zamanı ilk dəfə həm Nyu-York Tayms, həm də Washington Post qəzetləri vətəndaş jurnalistlərin telefonları ilə çəkdikləri fotoşəkillərini ön səhifələrində yerləşdirdi.[53] Bunlar şahidlərin və sağ qalanların işi olduğundan görüntülər sənədli fotoşəkillər yaratmaq niyyətindən daha çox travmatik bir şoka cavab olaraq meydana gəlmişdi.[53] Bu fotoşəkillər Washington Post qəzetinin jurnalisti Robert MakMillanın izah etdiyi kimi "ətrafımızda partladığı kimi tarixin canlı və gerçək hesablaşmalarını" əks etdirir. Başqa bir misalda, böyük zərər və tələfata səbəb olan Sandy fırtınası Şərq Sahili vurarkən, "Taym" jurnalı dağıntıları sənədləşdirmək üçün beş fotoqrafı iPhone ilə hadisə yerinə göndərdi. Fotoqraflar ərazinin dərinliklərinə daldılar və həm fırtınanın həm də insan iztirablarının şəkilləri yaxından çəkməyi bacardılar. Bencamin Levi tərəfindən çəkilən Bruklində yerləşən Koney adasındakı okean dalğalarından birinin fotosu "Tayms"ın 12 noyabrda buraxılmış sayının örtük şəkli oldu. Bundan başqa, 2013-cü ildə Çikaqo San-Tayms fotoqrafiya üzrə Pulitser mükafatı laureatı Con H. Vayt də daxil olmaqla 28 fotoqrafdan ibarət bütün heyəti işdən çıxartdı. Qəzet izləyicilərin daha çox videoya yönlənməsini səbəb olaraq göstərdi. Daha sonra qəzet sərbəst işləyən fotoqrafları işə götürdü və onlardan yaranan boşluğu doldurmaq üçün fotoqrafiya sahəsində iPhone telefonlarını necə istifadə etmək lazım olduğunu öyrənmələrini tələb etdi. Buna baxmayaraq, bəzi onlayn izləyicilər qəzetin əvvəlki - heyətində professional mütəxəssislərin olduğu - zamanla müqayisədə keyfiyyətinin zaman-zaman azaldığını qeyd edirdilər.[53][54][55]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Laurel Breyk; Marisa Demur; Marqaret Bitham (2009). Dictionary of Nineteenth-century Journalism in Great Britain and Ireland (Böyük Britaniya və İrlandiyada on doqquzuncu əsr jurnalistikasının lüğəti). Academia Press. səh. 495. ISBN 9789038213408.
  2. "Barricades in Rue Saint-Maur-Popincourt, 25th June 1848". pbslearningmedia.org. 1 noyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  3. Hudson, Berkley, Sterlinq, Kristofer H. (2009). Encyclopedia of Journalism (Jurnalistikanın ensiklopediyası). Kaliforniya: Thousand Oaks. səh. 67. ISBN 978-0-7619-2957-4.
  4. Ket Hauvard; Mayk Presdi (2010). Framing Crime: Cultural Criminology and the Image (Çərçivəli cinayət: Mədəni krimonologiya və təsvir). Taylor & Francis. səh. 38. ISBN 9780203880753.
  5. 1 2 Kolin Hardinq (11 noyabr 2012). "Photographing Conflict: Roger Fenton And The Crimean War (Şəkil çəkmə ilə bağlı konflikt: Rocer Fenton və Krım müharibəsi)". blog.scienceandmediamuseum.org.uk. 1 noyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  6. Karlbax, Maykl L. (1992). The Origins of Photojournalism in America (Amerikada fotojurnalistikanın mənşəyi). Smithsonian Institution Press. ISBN 978-1-56098-159-6.
  7. Elliott S. Parker (1977). John Thomson, Photojournalist in Asia, 1862-1872 (Con Tomson, Asiyadakı fotojurnalist, 1862-1872).
  8. "The Photographs of John Thomson (Con Tomsonun fotoşəkilləri)". digital.nls.uk. 1 noyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  9. Ovenden, Riçard (1997). John Thomson (1837–1921): Photographer (Con Tomson (1837-1921): Fotoqraf). Edinburq: Şotlandiyanın Milli Kitabxanası. səh. 42. ISBN 978-0114958336.
  10. 1 2 Vauqan, Tomas (1989). C.S. Fly: Pioneer Photojournalist (K.S. Flay: Öncül fotojurnalist). The Journal of Arizona History (Arizona tarixi jurnalı). səh. 30, 303-318.
  11. "Mary "Mollie" E. Fly (1847-1925)". azwhf.org. 1 noyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  12. "How the Other Half Lives: Complete text and photos online (Digər yarım necə yaşayır?: Bütün mətn və fotolar, onlayn)". historyonthenet.com. 1 noyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  13. Robert Taft (1964). Photography and the American scene: A social history, 1839–1889 (Fotoqrafiya və Amerika səhnəsi: Sosial tarix, 1839-1889). Nyu-York: Dover. səh. 446. ISBN 9780486262024.
  14. U. Josef Kempbell (2004). "1897 American journalism's exceptional year (1897 Amerika jurnalistikasının müstəsna ili)". fs2.american.edu. 1 noyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. (#parameter_ignored)
  15. Tyerri Gervais (may 2005). "Photographies de presse". journals.openedition.org. 1 noyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  16. Terens P. Moran (2010). Introduction to the History of Communication: Evolutions & Revolutions (Kommunikasiya tarixinə giriş: Təkamül və İnqilablar). Peter Lang Publishing. səh. 181. ISBN 9781433104121.
  17. 1 2 Mila Ganeva (2008). Women in Weimar Fashion: Discourses and Displays in German Culture, 1918–1933, Screen cultures (Veymar dəbində qadınlar: Alman mədəniyyətində çıxışlar və sərgilər, 1918-1933, Ekran mədəniyyətləri). Roçester, Nyu-York: Camden House. səh. 53. ISBN 9781571132055.
  18. Meri Varner Meriyen (2002). Photography: A Cultural History (Fotoqrafiya: Mədəni tarix). Upper Saddle River, Nyu-Cersi: Prentice Hall. səh. 235. ISBN 9780810905597.
  19. Korey Ross (2008). Media and the Making of Modern Germany: Mass Communications, Society, and Politics from the Empire to the Third Reich (Media və müasir Almaniyanın qurulması: İmperiyadan Üçüncü Reyxə qədər kütləvi rabitə, cəmiyyət və siyasət). Oksford, Nyu-York: Oksford Universiteti. səh. 30. ISBN 9780191557293.
  20. Brett Abbott (2010). Engaged Observers: Documentary Photography Since the Sixties Exhibition catalogue (Əlaqəli müşahidəçilər: Altmışıncı illərin sərgi kataloqundan bəri sənədli fotoqrafiya). Los-Anceles: J. Paul Getty Museum. səh. 6. ISBN 9781606060223.
  21. Tim Gidal (1999). Modern Photojournalism: The First Years", Creative Camera, July/August 1982, repr. in: David Brittain, ed., Creative Camera: 30 Years of Writing, Critical Image (Modern fotojurnalistika: İlk illər). Mançester: Mançester Universiteti. səh. 73-80, 75. ISBN 9780719058042.
  22. Mariya Morris Hamburq (yaz, 1998). Photography between the Wars: Selections from the Ford Motor Company Collection (Müharibələr arası fotoqrafiya: Ford Motor şirkətinin kolleksiyasından seçmələr). The Metropolitan Museum of Art Bulletin. səh. 5–56, 17. ISBN 978-0870995507.
  23. Sherre Lynn Paris (2007). Raising Press Photography to Visual Communication in American Schools of Journalism, with Attention to the Universities of Missouri and Texas, 1880's–1990's (Missuri və Texas Universitetlərinin diqqətilə Amerikan Jurnalistika Məktəblərində vizual ünsiyyət üçün inkişaf edən mətbuat fotoqrafiyası). Dissertasiya, Texas Universiteti. səh. 116.
  24. Mark Oliver (4 avqust 2004). "Father of photo-journalism, Cartier-Bresson, dies at 96 (Fotojurnalistikaın atası Kartye-Bresson 96 yaşında vəfat etdi)". theguardian.com. (#archive_url)
  25. "Erich Salomon, photographer (Erix Salomon, fotoqraf)". comesana.com. 1 noyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  26. Sebastiaan Faber və James D. Fernández (7 dekabr 2011). "Photography exhibit sparks symposium". albavolunteer.org. 1 noyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  27. "The Legacy of Julien Bryan (Yulien Brayanın irsi)". ushmm.org. 1 noyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  28. Kenneth Turan (20 oktyabr 2016). "Review: 'Underfire: The Untold Story of Pfc. Tony Vaccaro' reveals the intimate relationship between a war photographer and war itself (Nəzərdən keçirmə: Atəş altında: Pfc-nin danışılmamış hekayəsi, Toni Vakkaro bir müharibə fotoqrafı və savaşın özü arasındakı yaxın əlaqəni ortaya qoyur)". latimes.com. 1 noyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  29. Jim Stovall. "Magazines and Photojournalism's Golden Age (Jurnallar və Fotojurnalistikanın qızıl əsri)". jprof.com. 9 mart 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  30. Alejandro Malo. "Documentary Art (Sənədli incəsənət)". zonezero.com.
  31. Jens Tønnesen (28 fevral 2002). "Historie (Tarix)". pressefotografforbundet.dk. 9 iyun 2002 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  32. "Britaniyalı Mətbuat Fotoqrafları Birliyi".
  33. "HonKonq Mətbuat Fotoqrafları Birliyi".
  34. "Şimali İrlandiya Mətbuat Fotoqrafları Birliyi".
  35. "Pressfotografernas Klubb".
  36. "Fotojournalisten".
  37. "Dünya Mətbuat Fotosu".
  38. "Fotojurnalistikanın Ən Yaxşıları". 22 iyul 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  39. "İlin Fotoları".
  40. "Mətbuat Fotoqrafının İli".
  41. 1 2 Gene Foreman (2015). The Ethical Journalist: Making Responsible Decisions in the Digital Age (Etik jurnalist: Rəqəmsal erada məsuliyyətli qərar vermə). ABŞ: John Wiley & Sons. səh. 354. ISBN 9781119031734..
  42. Howard Kurtz (2 fevral 1994). "L.A. Times gets burned by disaster photograph". washingtonpost.com. (#archive_url)
  43. Kenneth Kobre (1983). Photojournalism: The Professionals' Approach (Fotojurnalistika: Professionalların yanaşması). Focal Press. səh. 354. ISBN 9780930764166.
  44. Fay Anderson (2014). Chasing the pictures: Press and magazine photography (Şəkilləri təqib edərək: Mətbuat və jurnal fotoqrafiyası). Media International Australia Incorporating Culture and Policy. səh. 47.
  45. "Number of pictures that can be stored on a memory device (Bir yaddaş cihazında saxlanıla bilən şəkillərin sayı)". kb.sandisk.com. (#archive_url)
  46. Jared Keller (4 aprel 2011). "Photojournalism in the Age of New Media (Yeni media əsrində fotojurnalistika)". theatlantic.com. 4 noyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  47. Stephen Quinn (2005). Convergent journalism: the fundamentals of multimedia reporting (Konvergent jurnalistika: Multimedia hesabatlarının əsasları). Nyu-York: Peter Lang. səh. 35. ISBN 978-0820474526.
  48. David Jolly (9 avqust 2009). "Lament for a Dying Field: Photojournalism (Ölüm sahəsi üçün kədər: Fotojurnalistika)". nytimes.com. 4 noyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  49. T. J. Thomson (12 avqust 2016). Freelance Photojournalists and Photo Editors (Sərbəst işləyən fotojurnalistlər və foto redaktorları). Journalism Studies. səh. 803–823. ISBN 978-0820474526.
  50. Paul Levinson (1997). The Soft Edge: a Natural History and Future of the Information Revolution. Routledge, London və Nyu-York. səh. 39. ISBN 978-0415197724.
  51. Bill Kovaç və Tom Rosentiyel (19 iyun 2006). "The Elements of Journalism (Jurnalistikanın elementləri)". journalism.org. 2 oktyabr 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  52. Barney Britton (10 fevral 2012). "No Future in Photojournalism - Interview: Dan Chung (Fotojurnalistikanın gələcəyi yoxdur - Müsahibə: Dan Chung)". dpreview.com. (#archive_url)
  53. 1 2 3 Vincent Lavoie (24 may 2012). War and the iPhone (Müharibə vı iPhone). Études Photographiques (29).
  54. Andrew Beaujon (31 may 2013). "Chicago Sun-Times will train reporters on 'iPhone photography basics' (Çikaqo San-Tayms müxbirlərinə 'iPhone fotoqrafiyasının əsasları'nı öyrədəcək)". poynter.org. 4 noyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  55. Jakob Schiller (16 iyul 2013). "Here's What It Looks Like When You Replace Photographers With iPhone-Wielding Reporters (Fotoqrafları iPhone istifadə edən müxbirlər ilə əvəz etdikdə olan budur)". wired.com. (#archive_url)

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Əlavə oxu üçün[redaktə | əsas redaktə]

  • Don Makkalin - Qaranlıq ürəklər (1980 - çox sayda yenidən nəşr olunub)
  • Zavoina, Suzan C. və Con H. Devidson - Rəqəmsal fotojurnalistika (2002-ci ildə Allyn & Bacon tərəfindən nəşr olunub) ISBN 0-205-33240-4*
  • Fotoqraf - Qrem Klarkın bioqrafiya və fəaliyyəti, ISBN 0-19-284200-5