Fotojurnalistika

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Fotojurnalistika — yeni bir xəbər hekayəsini anlatmaq üçün şəkillərdən istifadə edən jurnalistikanın (xəbər materiallarının nəşr və ya yayım üçün toplanması, redaktə və təqdim edilməsi) xüsusi bölməsidir. İndilərdə terminin adətən yalnız hərəkətsiz təsvirlərə istinad etdiyi başa düşülür, lakin bəzi hallarda bu termin həmçinin teleradio jurnalistikasında istifadə olunan videoya da aid edilir. Fotojurnalistika fotoqrafiyanın bu sahəyə yaxın olan digər qollarından (məsələn: sənədli fotoqrafiya, sosial sənədli fotoqrafiya, küçə fotoqrafiyası, məşhurların fotolarının çəkilişi) sərt bir etik çərçivəylə işin dürüst, qərəzsiz olmasını tələb etməsi və hekayəni ciddi jurnalistika şərtləri daxilində anlatması ilə fərqlənir. Fotojurnalistlər xəbər mediasına töhfə verən şəkillər yaradır və cəmiyyətlərin bir-biri ilə əlaqə yaratmalarına kömək edir. Onlar ətraflarında baş verən hadisələrdən daim və tez bir şəkildə xəbərdar olmalıdırlar. Fotojurnalistlər xəbərləri həm dolğun, həm də əyləncəli şəkildə və yaradıcı formatda çatdırırlar.

Doğru zaman seçimi
Təsvirlərin hadisələrin bu yaxınlarda nəşr olunmuş qeydlərinin kontekstində mənası var.
Obyektivlik
Görüntülərin həm məzmunda, həm də tonda təsvir etdikləri hadisələrin ədalətli və dəqiq şəkildə əks olunmasıdır.


Bir yazıçı kimi, fotojurnalist də müxbirdir, ancaq çox vaxt sərt maneələrlə (məsələn: fiziki təhlükə, hava, izdiham, fiziki giriş) üzləşərkən o, ani qərarlar qəbul etməli və foto avadanlıqları daşımalıdır.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Müharibə fotoqrafiyasının yaranması[redaktə | əsas redaktə]

Xəbər hekayələrini fotoşəkillərlə təsvir etmək təcrübəsi 19-cu əsrin ortalarında çap və fotoqrafiyada baş verən yeniliklərlə mümkün oldu. 1806-cı ildə Times qəzetində çap olunmuş Lord Horatsio Nelsonun dəfn mərasimi kimi ilkin təsvirlər qəzetlərdə meydana çıxsa da, ilk həftəlik illustrasiyalı qəzet 1842-ci ildə çap edilmiş “İllustrated London News” idi. Burada təsvirlər oyularaq çap edilmişdi.

Bir qəzet hekayəsinin illüstrasiyasında istifadə edilən ilk fotoşəkil, 25 iyun 1848-ci “İyun Günləri” qiyamında çəkilmiş Parisdəki barrikadaların təsviri idi; foto 1–8 İyul 1848 tarixində “L'Ilustration”da oyma vasitəsilə həkk olunaraq mətbuata çıxmışdır.

Krım müharibəsi zamanı ILN (Illustrated London News) Roger Fentonun çəkdiyi müharibə şəkillərini çap edərək erkən fotojurnalistikanın meydana gəlməsinə təşəbbüs göstərdi. Fenton ilk rəsmi müharibə fotoqrafı idi. Onun işinə müharibənin qoşunlar üzərindəki təsirlərini, döyüşlərin baş verdiyi mənzərələrin görüntülərini, hərəkətlərin nümunəvi təsvirlərini və komandirlərin portretlərini sənədləşdirmək daxil idi və bu da müasir fotojurnalistika üçün bünövrə rolunu oynamışdır. Müharibənin digər fotoqraflarına Uilyam Simpaon və Karol Satmari də daxil idi. Eynilə, Metyu Bredinin Amerika vətəndaş müharibəsi zamanı çəkdiyi fotoşəkillər “Harper’s Weekly” də dərc edilməzdən əvvəl həkk olundu. O cümlədən qatar qəzaları və şəhər yanğınlarının da baş verdiyi bu fəlakət elə ilk günlərdə illüstrasiyalı qəzetlər üçün populyar bir mövzu idi.

Genişlənməsi[redaktə | əsas redaktə]

Təsvirlərin qəzetlərdə çap edilməsi bu dövrdə təsadüfən baş verən bir hal olaraq qalırdı. Fotoşəkillər özlüyündə bir məlumat çatdırma vasitəsindən daha çox mətni inkişaf etdirmək üçün istifadə edilirdi. Bu, 1870-ci illərin sonlarında fotojurnalistikanın qabaqcıllarından biri olan Con Tomsonun əməyi ilə dəyişməyə başladı. O, radikal jurnalist Adolf Smit ilə əməkdaşlıq edərək 1876-1877-ci illərdə Londonda aylıq “Street Life” jurnalını nəşr etməyə başladı. Layihədə Londondakı küçə insanlarının həyatı fotoşəkillərdə və mətnlərdə sənədləşdirilmiş və beləliklə, sosial sənədli fotoqrafiyanın fotojurnalistikanın bir forması kimi əsası qoyulmuşdur. Mətnə əlavə olaraq istifadə edilən görüntülərin əvəzinə, fotoşəkilləri çap olunmuş sözlərlə uğurla birləşdirərək fotoşəkillərin istifadəsini məlumatların yayılması üçün əsas vasitə kimi qabaqcıl etdi.

4 mart 1880-ci ildə Daily Graphic (Nyu-York) ilk dəfə bir xəbər fotoşəkilinin nöqtəli təsviretmənin köməyi ilə (həkk olunmuşun əvəzinə) reproduksiyasını nəşr etdi.

Fotoqraf K. S. Flay 1886-cı ilin mart ayında General Corc Krukun Apaçi lideri Ceronimonun təslim şərtlərini müzakirə edəcəyi barədə xəbər aldıqda avadanlıqlarını götürdü və hərbi kolona qoşuldu. O, burada 15 görüntü qeydə almağı bacardı. Onun 25 və 26 mart tarixlərində çəkdiyi Ceronimo və digər azad Apaçilərin fotoşəkilləri, Amerika hindularının ABŞ ilə müharibə edərkən çəkilən və yeganə bilinən fotoşəkillərdir.

Qızıl əsr[redaktə | əsas redaktə]

Zəifləməsi[redaktə | əsas redaktə]

Professional təşkilatlar[redaktə | əsas redaktə]

Qeyri-etik təcrübələr[redaktə | əsas redaktə]

Yeni texnologiyaların təsiri[redaktə | əsas redaktə]

Telefon jurnalistikası[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]