ABŞ İstiqlal müharibəsi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
ABŞ İstiqlal müharibəsi
Rev collage.png
Yuxarıdan aşaqaya saat əqrabində: Banker-Hill döyüşü, Kvebek döyüşündə Montqomeri Riçardın ölümü, Koupens döyüşü, ay işıqında döyüş
Tarixi 17751783
Yeri ABŞ-ın şərq sahili, Mərkəzi Amerika, Kanadanın şərq sahili, Mərkəzi Kanada, Qudzon dəfnəsi, Atlantik okeanı, Aralıq dənizi, Balear adaları, Karib dənizi, Qibraltar, Hind okeanı
Səbəbi Britaniya ilə on üç koloniyanın sakinlərinə çox yüksək vergiqoyma,

Parlamentdə təmsil olmaması

Nəticəsi Paris sülhü (1783)
Münaqişə tərəfləri
Grand Union Flag.svg On üç koloniya (1776 ildən sonra — US flag 13 stars – Betsy Ross.svg ABŞ)

Pavillon royal de France.svg Fransa
Bandera de España 1760-1785.svg İspaniya
Prinsenvlag.svg Qollandiya Oneyda
Tuskarora

Union flag 1606 (Kings Colors).svg Böyük Britaniya Krallığı

Union flag 1606 (Kings Colors).svg Loyalistlər
Wappen Brandenburg-Ansbach.svg Ansbax Prensliki
Wappen von Bayreuth.svg Bayreyt Prensliki
Flag of Hesse.svg Qessen-Kassel
Coat of Arms of Brunswick-Lüneburg.svg Braunşveyq-Volfenbüttel
Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Valdek-Pirmont
Flag of Hanover (1692).svg Braunşveyq-Lüneburq
Flag of the Iroquois Confederacy.svg İrokez tayfaların konfedarasiyası

Komandanlar
US flag 13 stars – Betsy Ross.svg Corc Vaşinqton
US flag 13 stars – Betsy Ross.svg Riçard Montqomeri
US flag 13 stars – Betsy Ross.svg Nataniel Qrin
US flag 13 stars – Betsy Ross.svg Qorasio Qeyts
US flag 13 stars – Betsy Ross.svg İzrael İzrael Putnam
US flag 13 stars – Betsy Ross.svg Con Stark
US flag 13 stars – Betsy Ross.svg Con Pol Cons
Pavillon royal de France.svg Mari-Jozef Lafayet
Pavillon royal de France.svg Jan-Baptis Donaten de Vimur qraf de Roşambo
Pavillon royal de France.svg Fransua Jozef Pol de Qrass
Bandera de España 1760-1785.svg Bernardo de Qalvez
və başqaları
Union flag 1606 (Kings Colors).svg III Qeorq
Union flag 1606 (Kings Colors).svg Uilyam Hou
Union flag 1606 (Kings Colors).svg Henri Klinton
Union flag 1606 (Kings Colors).svg Çarlz Kornuollis
Union flag 1606 (Kings Colors).svg Con Berqoyn
və başqaları
Tərəflərin hərbi qüvvəsi
27 000 ABŞ-ın qitə ordusunun əsgəri

25 000 yığma qoşun döyüşçüsü
5000 zənci
13 500 fransız
8000 ispanlar
30-40 freqat və xırda gəmi
33 xətt gəmisi, 16 freqat (1782)

15 200 britaniyalı

50 000 loyalist
20 000 zənci
30 000 alman (Qessen əsqərləri)
13 000 hindilər
350-top alətləri, 48 freqat və yüngül gəmi (1776)
36 xətt gəmisi, 28 freqat (1782)

İtkilər
8000 öldürülmüşdür, 17000 xəstəliklərdən öldülər, 25000 yaralanmışdır 8000 öldürülmüşdür, 17 000 xəstəliklərdən öldülər, 24 000 yaralanmışdır

ABŞ İstiqlal müharibəsi1775-1783-ci illərdə ABŞİngiltərə arasında baş vermiş savaş

Səbəbləri[redaktə]

ABŞ tarixi
Declaration independence.jpg
Şablon: BaxMüzakirəRedaktə

Tədricən müstəmləkələrdə metropoliyaya qarşı narazılıq, etiraz və kütləvi aksiyalar başladı. Bütün bunlar təbii və qanunauyğun bir hal idi. İngilislər yerli əhalini saya salmadan, əksinə, vurub sıradan çıхardaraq yeni cəmiyyət, yeni quruluş və dövlət yaratmaq istədikləri üçün təbii olaraq öz övladları öz üzlərinə qayıtmalı, onlar da İngiltərəni saya salmamağa başlamalı idilər. Əvvəlcə Şotlandiyada, 1717-ci ildə isə İngiltərədə yaranmış mason təşkilatı üçün isə dünya ağalığı iddialarını gerçəkləşdirməkdən ötrü geniş və хam məkan lazım idi. Onların təhriki ilə Şimali Amerikadakı ingilis müstəmləkələrində İngiltərə əleyhinə və müstəqilliyə can atan siyasi təşkilatlar yarandı. 1775-83-cü illərdə Şimali Amerikada İstiqlaliyyət uğrunda müharibə başlandı. Bu müharibə nəticəsində İngiltərənin hökmranlığına son qoyuldu və 1776-cı ildə Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ) yarandı. 1783-cü ildə Versal sülh müqaviləsinə əsasən İngiltərə ABŞ-ın müstəqilliyini tanıdı. Bu müharibə nəticəsində həmçinin torpaq mülkiyyətindəki feodalizm ünsürləri ləğv edildi, hakimiyyət buryuaziyanın və torpaq sahiblərinin əlinə keçdi. 1787-ci ildə yeni Konstitusiya qəbul olundu. Bu Konstitusiya ABŞ-ı federal dövlət kimi rəsmiləşdirdi. 1789-cu ildə ABŞ-da ilk prezident seçkiləri keçirildi və mason lideri Ъorc Vaşinqton prezident seçildi. Ölkədə mütəmadi olaraq etirazlar, qiyamlar, üsyanlar baş qaldırırdı. Buna ən bariz nümunə 1786-87-ci illərdə yoхsul fermerlərin başladığı Şeys üsyanı göstərilə bilər. Üsyan silah gücünə, amansızlıqla yatırıldı. Gəlmələr indi də bir-birlərini qırmağa başlamışdılar. Bir-birlərinə qarşı mübarizə aparsalar da, gəlmələr yerli хalqlara qarşı həmişə həmrəy idilər. Yerli хalqların öldürülməkdən daha azad heç bir hüququ yoх idi. Onlar hakimiyyət başına seçə və seçilə bilməzdilər. Onların nəinki yaşayış yerləri, hətta soyadları da dəyişdirilirdi. Ъorc Vaşinqtonun dövründə ölkə ərazisindəki bütün toponimlər ingilisləşdi, yeni yaranan yaşayış məntəqələrinə də ingilis mənşəli adlar qoyuldu. Vaşinqton nə qədər qəribə olsa da, "İstiqlal müharibəsi" adlanan müharibə zamanı Kontinental Ordunun Baş komandanı olmuş, böyük rəşadət göstərmişdi. 1790-cı ildə o, Potomak çayı sahilində yeni paytaхt şəhərinin salınmasını qərara aldı. Yeni salınan bu şəhərə Vaşinqtonun öz soyadı verildi və 1800-cü ildə şəhər rəsmən ABŞ-ın paytaхtı elan olundu.

Müharibənin gizli siyasəti[redaktə]

1775-1783-cü illər Amerikada İstiqlal müharibəsi zamanı qəribə bir iqtisadi "oyun" baş verdi. Yun parça istehsalı ilə məşhurlaşan İngiltərə Amerika fermerlərini müflis etmək məqsədi ilə böyük bir iqtisadi tələ qurdu. İngiltərə hakim dairələri "Qərbə səyahət" (West travel) və "Şərq (Ost) kimi nəhəng şirkətlərin əli ilə Amerika fermerlərinə güya gizli yolla pambıq və tütün məmulatlarının satışını təşkil etdi. Qeyd etdiyimiz kimi, İngiltərə yun parça istehsalı üzrə dünyada birinci yerdə gedirdi. Pambıq parça istehsalı yun parçaya nisbətən baha başa gəlirdi və buna görə Amerika fermerlərinin uğur qazanmaq üçün heç bir şansı yox idi. Tütün istehsalına isə İspaniyanın müstəmləkəsi olan Kolumbiya başçılıq edirdi və bu sahədə müvəffəqiyyət qazanmaq mümkün deyildi.

İngiltərə məxfi orqanları adı indi də açıqlanmayan "Qərbə səyahət" şirkətinin məsul şəxsinə bu iqtisadi sazişlə bağlı yalnız bir göstəriş verdilər: Hər necə olursa-olsun Amerika fermerlərinə daha çox xam tütün və pambıq satmaq. Adı açıqlanmayan məsul şəxs bu işin öhdəsindən bacarıqla gəlmiş və Amerika fermerlərinə dünya bazarındakı qiymətlərdən daha ucuz qiymətə tonlarla xam pambıq və tütün satmışdı.

1783-cü ildə yalnız müharibə qurtarandan sonra İngiltərənin məxfi orqanlarının əlinə Corc Vaşinqtonun xam tütün və pambıqdan yüksək keyfiyyətli barıt alınması üçün Amerika fermerlərinə İngiltərədən xam tütün və pambıq idxalına icazə verən sənədin keçməsi "Qərbə səyahət" şirkətinin məsul şəxsinin ürək tutmasından vəfatı ilə nəticələndi. Çünki, bu şəxsin iki oğlu York-taun yaxınlığında gedən döyüşlərdə həlak olmuşdu və düşmənə satdığı pambıqdan hazırlanmış barıtla oğullarının həlak olmasına dözməyən həmin şəxs özünü heç cür bağışlaya bilmirdi.

İstinadlar[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]

VikiAnbarda ABŞ İstiqlal müharibəsi ilə əlaqəli mediafayllar var.