Sacilər dövləti

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Azərbaycan tarixi
Azərbaycan tarixi
ƏN QƏDİM DÖVR
Aratta e.ə.III min.I yar.
Lulubi e.ə.XXIII əsr-e.ə.II min.
Kuti e.ə.III min.əvv.-e.ə.III min. son.
Turukki e.ə.XX–e.ə.XIX əsr
Manna dövləti e.ə.850–e.ə.616
QƏDİM DÖVR
Midiya e.ə.728—e.ə.549
  (İşquz e.ə.652–e.ə.625)
Atropatena e.ə.328—b.e.224
Qafqaz Albaniyası e.ə.IV əsr—b.e.704
Xaçın knyazlığı
Xaçın knyazlığı
Sünik knyazlığı
987 — 1170
ORTA ƏSRLƏR
Əməvi Xilafəti 661–750
Abbasi Xilafəti 750–1258
Pavlikanlar hərəkatı VII-IX əsr.
Xürrəmilər hərəkatı 778–838
Şəki knyazlığı VIII y. sonu/IX y. əvvəli — 1227
Sacilər sülaləsi
879-941
Şirvanşahlar sülaləsi
861 — 1539
Rəvvadilər sülaləsi
981-1054
Şəddadilər dövləti
951–1174
Salarilər sülaləsi
941-981
Böyük Səlcuq İmperiyası 1037–1194
Azərbaycan Atabəylər dövləti 1136-1225
Elxanilər dövləti 1256–1335
Çobanilər sülaləsi
1335–1357
Cəlayırlar sülaləsi
1336–1432
Şəki hökmdarlığı ən geci 1384–1551
Qaraqoyunlular sülaləsi
1406–1468
Ağqoyunlu sülaləsi
1468–1508
ERKƏN MÜASİR DÖVR
Səfəvilər sülaləsi 1501–1736
Əfşarlar sülaləsi 1736–1747
Azərbaycan xanlıqları
1747–1828
Azərbaycan sultanlıqları
XVIəsr–1828
Qacarlar sülaləsi 1796–1925
MÜASİR DÖVR
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 1918–1920
Azadıstan 1920
ASSR 1920 — 1991
Azərbaycan Milli Hökuməti 1945 — 1946
Azərbaycan Respublikası 1991 — bu günədək
Şablon: BaxMüzakirəRedaktə

Sacilər dövləti - 879-941-ci illərdə ərəb əsarətinə qarşı mübarizə dövründə indiki Azərbaycan ərazisində, xilafət qoşununda xidmət edən sərkərdə Əbu Sac Divdad tərəfindən yaradılmış tarixi dövlət.

Tarixi[redaktə]

Sacilər türkmənşəli[1] və ya iranmənşəli olmuşlar. Sacilər (879-941) sülaləsinin nümayəndələri bir qayda olaraq, Afşin ləqəbi daşıyırdılar. Onlar Orta Asiyanın Əşrusən (Usruşana) vilayətinin qədim İran nəsillərindən idilər. Ərəb ordusunun bir çox məşhur sərkərdələri, о sıradan Afşin Heydər ibn Kavus bu nəsildən çıxmışdılar.

Sacilər sülaləsinin banisi Əbu Sac Divdad da Xilafət qoşunlarında xidmət edən məşhur sərkərdələrindən biri idi. O, dəfələrlə ərəb qoşunlarının hərbi əməliyyatlarına başçılıq etmiş, Xilafətdə bir sıra mühüm vəzifələr tutmuşdu. Dövlət qarşısındakı xidmətlərinə görə Xilafətin böyük və ən zəngin əyalətlərindən biri olan Azərbaycan iqta olaraq Sacilərə verilmişdi. Azərbaycanı müstəqil idarə edən Sacilər Xilafət xəzinəsinə ildə 120 min dinar bac göndərirdilər. Əbu Sac Divdadın oğulları Məhəmməd ibn Əbu Sac və Yusuf ibn Əbu Sac da Xilafətin görkəmli sərkərdələrindən idilər.

Sacoğullarının hakimiyyəti dövründə (879-941) Azərbaycanın Güney bölgələri müstəqil dövlətə çevrildi. Xilafətin tabeliyindən çıxmış Sacilərin öz pulları vardı. IX əsrin sonlarında (898, 900) Məhəmməd ibn Əbu Sacın adından pul kəsilməsinə başlanmışdı.

Məhəmməd ibn Əbu Sacın ölümündən sonra onun qardaşı Yusuf ibn Əbu Sacın dövründə Sacilər dövləti daha da qüvvətləndi. 912-ci ildən etibarən Xilafət xəzinəsinə ilbəil bac göndərilməsi tamamilə dayandırıldı. Yusuf ibn Əbu Sac erməni və gürcü hakimlərinin qoşunlarını ağır məğlubiyyətə uğratdı. Ermənistan ərazisini, Tiflis və Kaxeti ələ keçirdi. Azərbaycan torpaqları hesabına genişlənməyə çalışan erməni və gürcü hakimləri özləri Azərbaycan Sacilər dövlətindən asılı vəziyyətə düşdülər. Sacoğulları Şirvanşahlar dövlətini də özlərinə tabe etdilər.

Beləliklə, Azərbaycan Sacilər dövləti X əsrin əvvəlləri üçün Zəncandan Dərbəndə qədər bütün Azərbaycan torpaqlarını əhatə edirdi. Sacilər dövlətinin şərq sərhədləri Xəzər dənizi sahillərindən başlanır, qərb sərhədləri Ani və Dəbil (Dvin) şəhərlərinə qədər uzanıb gedirdi.

Yusuf ibn Əbu Sac dövlətin şimal sərhədlərini möhkəmləndirmək üçün Dərbənd səddini təmir etdirdi: səddin dənizin içərisində olan, uçub dağılmış hissəsini yenidən qurdurdu. Yusuf ibn Əbu Sacın adından Bərdə, Marağa və Ərdəbildə pullar kəsilməsi о zaman Azərbaycanın müstəqil bir dövlət kimi Abbasilər xilafətindən asılı olmadığını göstərir. Azərbaycan Sacilər dövlətinin paytaxtı əvvəl Marağa, sonra isə Ərdəbil şəhəri idi.

Mərzban İbn Məhəmməd 941-ci ildə sonuncu Saci hökmdarı Deysəmi taxtdan saldı və Salarilər dövlətini yaratdı.

İstinadlar[redaktə]

  1. историческая энциклопедия

Həmçinin bax[redaktə]