Yapon dili

Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا

Yapon dili 日本語, Nihongo
Danışıldığı ölkələr:	Yaponiya Braziliya, ABŞ (xüsusilə Havay), Guam, Marşall adaları, Palau, Tayvan, Şimali Koreya, Cənubi Koreya, Peru
Danışanların sayı:	130 milyon
Sıra:	9
Dil Qrupu Sinifləndirmə:	:
Rəsmi Vəziyyəti
Rəsmi dil olduğu ölkələr:	Anqaur (Palau) , de fakto Yaponiya
Dili tənzimləyən qurum:	Yoxdur, amma Yaponiya höküməti əlaqədər
Əlifbası:
Dil Kodları
ISO 639-1	ja
ISO 639-2	jpn
SIL	jpn
Həmçinin bax: Dil – Dil ailələri Vikipediya'nın Yapon dili versiyası

Yapon dili(日本語) - Yaponiyada danışılan dildir. Yapon dövlətinin rəsmi dilidir. Şərq dillərindən hesab olunur. Bu dildə 120 milyon insan danışır. Əlifbası çin dilinin Kanci xəttindən dönmüş xəttdir. Kanci Hiraqana və Katakanada istifadə olunur. Bundan başqa İmatokana deyilən və sadəcə İmperator sarayında istifadə edilən bir xətt növü də var. 2000-dən çox Kanci Hiraqana və Kataqana hərəsi 47 hərfdir. Bu xətlərə bəzi əlamətləri artırdıqda başqa səslər əmələ gəlir. Müasir yapon dilində, xüsusən şirkət adları, reklamlar və Yapon dilinin kompyuterə keçirilməsində də romaci adı verilən Latın əlifbasıda işlənir.

Türk dilləri kimi iltisaqi dildir. Yapon dili Ural-Altay dil qrupunda olduğuna görə Türk dillərinə müəyyən yaxınlığı var.

Mündəricat 1 Hiraqana əlifbası 2 Katakana əlifbası 3 Kanci (漢字) 4 Misal 5 Qrammatikası 6 Təaruf 7 Fonetika 8 Tarixi 9 Xarici keçidlər

[redaktə / تحریر] Hiraqana əlifbası

Hiragana
あ a	い i	う u	え e	お o	(ya)	(yu)	(yo)
か ka	き ki	く ku	け ke	こ ko	きゃ kya	きゅ kyu	きょ kyo
さ sa	し shi	す su	せ se	そ so	しゃ sha	しゅ shu	しょ sho
た ta	ち chi	つ tsu	て te	と to	ちゃ cha	ちゅ chu	ちょ cho
な na	に ni	ぬ nu	ね ne	の no	にゃ nya	にゅ nyu	にょ nyo
は ha	ひ hi	ふ fu	へ he	ほ ho	ひゃ hya	ひゅ hyu	ひょ hyo
ま ma	み mi	む mu	め me	も mo	みゃ mya	みゅ myu	みょ myo
や ya		ゆ yu		よ yo
ら ra	り ri	る ru	れ re	ろ ro	りゃ rya	りゅ ryu	りょ ryo
わ va	ゐ vi		ゑ ve	を vo
				ん n
が ga	ぎ gi	ぐ gu	げ ge	ご go	ぎゃ gya	ぎゅ gyu	ぎょ gyo
ざ za	じ ji	ず zu	ぜ ze	ぞ zo	じゃ ja	じゅ ju	じょ jo
だ da	ぢ (ji)	づ (zu)	で de	ど do	ぢゃ (ja)	ぢゅ (ju)	ぢょ (jo)
ば ba	び bi	ぶ bu	べ be	ぼ bo	びゃ bya	びゅ byu	びょ byo
ぱ pa	ぴ pi	ぷ pu	ぺ pe	ぽ po	ぴゃ pya	ぴゅ pyu	ぴょ pyo

[redaktə / تحریر] Katakana əlifbası

ア (a) イ (i) ウ (u) エ (e) オ (o)

K カ (ka) キ (ki) ク (ku) ケ (ke) コ (ko)

S サ (sa) シ (şi) ス (su) セ (se) ソ (so)

T タ (ta) チ (çi) ツ (tsu) テ (te) ト (to)

N ナ (na) ニ (ni) ヌ (nu) ネ (ne) ノ (no)

H ハ (ha) ヒ (hi) フ (fu) ヘ (he) ホ (ho)

M マ (ma) ミ (mi) ム (mu) メ (me) モ (mo)

Y ヤ (ya) ユ (yu) ヨ (yo)

R ラ (ra) リ (ri) ル (ru) レ (re) ロ (ro)

V ワ (va) ヰ (vi) ヱ (ve) ヲ (vo / o)

N ン (n)

[redaktə / تحریر] Kanci (漢字)

Eramızın V əsrində Çindən Yaponiyaya gəlmiş xəttdır. Katakana və Hiraqana da Kancidən tutulmuş xəttdır. Hazırda Kanci Çin, Yaponiya və Koreyada işlənılır.

[redaktə / تحریر] Misal

Kanci	Tələffuz	Məna
土	çuçi	Torpağ
天	ten	Göy, səma
水	mizu	Su
火	hi	Od, atəş
風	kaze	Yel, külək
男	otoko	Kişi
女	onna	Qadın
食べる	taberu	yemək
飲む	nomu	içmək
大きい	ōkiy	böyük
小さい	çiysay	balaca
夜	yoru	Gecə
日	hi	Gündüz

[redaktə / تحریر] Qrammatikası

Sifətin ismə izafə olması və onun isimdən öncə gəlməsi türk diliylə eynidir.

Məsələn:

• 赤いリンゴ　akai rinqo
• Qırmızı Alma
• 私の赤いリンゴ　vataşi no akai rinqo　
• mənim qırmızı almam

Fail cümlənin başında gəlir. Cümlənin tərtibi belədir: Fail Məful Fel. Misal:

• 私はリンゴを食べました。 vataşi va rinqo o tabemaşta. ( mən almanı yedim).
• リンゴを私は食べました。rinqo o vataşi va tabemaşta. (almanı mən yedim).

[redaktə / تحریر] Təaruf

• おはようございます。Ohayo qozaymas → 　Sabahınız Xeyir
• こんにちは　Konniçiva　 → Günortanız Xeyir
• こんばんは　Konbanva → Axşamınız xeyir
• さようなら　Sayonara → Gülə Gülə
• おやすみなさい　Oyasuminasai → Gecəz xe*yir
• お元気ですか　Oqenki deska → Necəsiniz?
• はい　hay → bəli
• いいえ　iye → xeyir
• ありがとうございます　Ariqato qozaymas → sağolun (təşəkkur edirəm)

[redaktə / تحریر] Fonetika

Yapon dilində 5 sait var. (あ (a), い (i), う (u), え (e), お (o)). Bütün samitlər bu 5 saitlə işlənilir. Ona görə yapon dilində samit səs tək işlənilmir (ん (N) hərfindən başqa). Məsələn, Ka, Ha, Ma, Sa, Ta, Ra, Ya.

Tarixi mənbələrə görə Nara dövründə yapon dilində 8 sait varmış. Bu səslərdən 3-ü Heyan dövründə ixtisar olunub. Azərbaycan dilində olub yapon dilində olmayan səslər bunlardır: X, Ğ, J, Ö, Ü, V, G. Yapon dilində olub Azərbaycan dilində mövcud olmayan səslər isə bunlarddır: つ (Tsu) və わ (Ua). Yapon dilində qəliz səslər (X, Ğ, J) olmadığına gora sadə səslənir. Səslənmə baxımından ispan, yunan və italyan dillərinə yaxındır.

[redaktə / تحریر] Tarixi

[redaktə / تحریر] Xarici keçidlər

• Yapon dili əlifba tapşırıq (PDF)
• AKSER Brasil - Video