İbrahim bəy Cahangirzadə

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
İbrahim Cahangirzadə
İbrahim bəy Məhəmməd bəy oğlu Cahangirzadə
Cənub-Qərbi Qafqaz Türk Cümhuriyyətinin baş naziri
bayraqQars Bələdiyyə başqanıbayraq
1921 — 1927
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 1874(1874-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri Gümrü, İrəvan quberniyası, Rusiya İmperiyası Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi 19 may 1948 (74 yaşında)
Vəfat yeri Qars, Türkiyə Türkiyə
Sülalə Cahangirovlar
Atası Məhəmməd bəy Cahangirzadə
Anası Şarabanı xanım
Həyat yoldaşı Ziynət xanım (1867-1927)
Mələk Aydın (1898-1975)
Uşaqları Müzəffər, Fatma və Ayişən İkinci arvaddan: Aydın bəy, qızları Aytən Ruhiyyə

İbrahim bəy Cahangirzadə(Tam adı:İbrahim bəy Məhəmməd bəy oğlu Cahangirzadə; d.1874, Gümrü, İrəvan quberniyası, Rusiya İmperiyası – ö.19 may 1948, Qars, Türkiyə) — dövlət xadimi, hərbiçi, erməni-rus istilaçılarına qarşı fəal mübariz.[1]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

İbrahim bəy Cahangirzadə 1874-cü ildə İrəvan quberniyası, Gümrüdə anadan olmuşdur. Dövrünün sayıq, imkanlı bir ailəsində dünyaya göz açan İbrahim bəy öncə mollaxana adlandırılan məhəllə məktəbinə gedərək burada Quran oxumağı, şəriəti, fars və ərəb dillərini öyrənmiş, sonra doğulduğu şəhərdə və Qarsda mədrəsə təhsili almış, üç il Qars şəhər məktəbində rus dilində təhsil almışdır. 1903-cü ildə zəngin və tanınmış xailədən olduğundan Aleksandropol (Gümrü) kazak alayına qəbul edilmiş, beş il burada təlim keçdikdən sonra zabit rütbəsi almaq ərəfəsində Qarsdakı gizli "İslam cəmiyyəti" ilə əlaqələri müəyyən edilərək, Dağıstana sürgün olunmuşdur. Cənub-Qərbi Qafqaz hökumətinə başçılıq etmişdir.

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Əfv fərmanına əsasən, 6 aydan sonra azad olunaraq Qarsa qayıtmış və maliyyə məmuru işləmişdir. 1905-06-cı illərdə ermənilər Azərbaycan xalqına qarşı soyqırımı həyata keçirərkən könüllü dəstə toplayaraq, qardaşı Həsənxanla birlikdə Qarabağa köməyə gəlmiş, 1906-cı ildə oradan öz dəstəsi ilə Təbriz vilayətinə keçmişdir. İbrahim bəy Qarsa qayıtdıqdan sonra vilayət qubernatorunun icazəsi ilə erməni komitəçilərinə qarşı "Nəşri-maarif' cəmiyyətini qurmuş, eyni zamanda, Azərbaycanda "Difai" partiyası ilə gizli əlaqə yaratmış, habelə "İttihad və Tərəqqi" partiyası Ərzurum şöbəsinin üzvü olmuşdur. 1907-ci ildə Xoy şəhərinə köçmüş, Təbrizdə hürriyyət mücadiləsinə qoşularaq, şah rejiminə qarşı mübarizə aparan bir dəstəyə başçılıq etmiş, 1912-ci ilin oktyabrında 700 mücahidlə TürkiyəyəVan vilayətinə qayıtmışdır. 1913-cü ilin martında "İttihadçı"ların dəvətilə öz könüllüləri ilə birlikdə İstanbula getmiş, orada üç ay yarım təlim keçən "Qafqaz könüllü taburu" onun komandanlığı altında Ədirnəni bolqarlardan azad etmişdir.

1914-cü ilin noyabrında Türkiyənin hərbi naziri Ənvər paşa İbrahim bəyi könüllüləri ilə birlikdə İranİraq cəbhələrinə göndərmişdir. Burada o, rus ordusuna qarşı vuruşmuşdur. 1918-ci ilin mayında Ənvər paşa onu İstanbula çağıraraq, "Fəxri alay komandanı" rütbəsilə 9-cu Ordu komandanı Yaqub Şevqi paşanın sərəncamına göndərmişdir. İyun ayının ortalarında Şöroyel qaymakamı təyin edilən İbrahim bəy, İrəvan və digər bölgələrdən olan qaçqınları ətraf kəndlərə yerləşdirmiş, onlara hər cür qayğı göstərmişdi. Araz-Türk Respublikası hökumətinin hərbi naziri seçilən İbrahim bəy 20 tabor (batalyon) təşkil etmişdir. Bu taborlardan 4-ü Naxçıvanda, 3-ü Şərur-Dərələyəzdə, qalanları isə Vedibasar, QəmərliZəngibasarda yerləşdirilərək, həmin bölgələrin əhalisini ermənilərin törətdikləri qırğından müdafiə etmişdir. Həmin il noyabrın 30-da keçirilən Böyük Qars konqresində Araz-Türk Respublikası hökuməti ilə Qars, Ahisqa, Artvin və Batum sancaqlarını əhatə edən Milli İslam Şurası birləşərək, Batumdan Ordubada qədər ərazidə Milli Şura hökuməti qurulmuş və İbrahim bəy onun başçısı seçilmişdir. 1919-cu il yanvarın 18-də keçirilən konqresdə mərkəzi Qars olmaqla qurulan Cənub-Qərbi Qafqaz Cümhuriyyəti hökumətinin də başçısı İbrahim bəy idi. 40 min km² sahəsi və 1,7 milyondan çox əhalisi (1,5 milyonu türk-müsəlman) olan bu dövlət 6 ay ərzində öz ərazisini erməni və gürcü basqınlarından qorumuşdur. Müstəqil daxili və xarici siyasət yeridən bu hökumət 1919-cu ildə ingilis ordusu tərəfındən yıxıldı, başda İbrahim bəy olmaqla, hökumət üzvləri evləri və əmlakları müsadirə edilməklə, Malta adasına (Aralıq dənizində) sürgün olundular. 1921-ci ildə Nəriman Nərimanovun köməyi ilə sürgündən azad edilən qarslılar əski rus təbəəsi bəhanəsiylə Tiflisə göndərildilər. Tiflisdən Bakıya gələrək ailəsini axtaran İbrahim bəy həyat yoldaşı Mələk xanımı və oğlunu Gəncədə Xudadat bəy Rəfıbəylinin himayəsində tapmış və onun köməyi ilə Qarsa qayıtmışdır. İbrahim bəy Kazım Qarabəkir paşanın tövsiyəsi ilə avqustda Qarsda keçirilən seçkilərdə iştirak edərək, şəhər valisi seçilmiş, 1921-27-ci illərdə Qars bələdiyyə rəisi işləmiş, sonralar ticarət məmuru olmuşdur.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. İbrahim bəy Cahangirzadə