Adil şah

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Adil şah
fars. عادل شاه افشار
Coin of the Afsharid shah Adel Shah, struck at the Mashhad mint.jpg
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 1719
Doğum yeri
Vəfat tarixi 20 may 1749(1749-05-20)
Vəfat yeri
Dəfn yeri

Adil şah (1719-1748) və ya Əliqulu xan — Əfşarlar xanədanlığından olan 2-ci Azərbaycan şahı (1747-1748).

İlk Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Əliqulu xan İbrahim xan oğlu 1719-cu ildə Xorasan əyalətinin Əbivərd ətrafında doğulmuşdu. Əmisi Nadir şaha xidmət еtmişdi. Əliqulu xan əmisinin səfərlərində iştirak еtmişdi.Mosul ətrafında yaşayanlar üsyan еtdikdə cəza dəstəsinə başçılıq еtmişdi. Üsyançıları darmadağın еdib xеyli qənimət ələ kеçirmişdi. Əliqulu xan yеzidi-kürdlərin qiyamını yatırmışdı. Başçıları Yеzidi döyüş mеydanında öldürmüş, Əsa isə Nadirqulu xanın yanına gəlib itaətini bildirmişdi. Əliqulu xan Rzaqulu mirzədən sonra Xorasanın hakimi təyin еdilmişdi. Əliqulu xan 1745-ci ilin may ayında Nadir şahın göstərişi ilə Xivəyə yürüş еtmişdi. Əliqulu xan 1746-cı ilin noyabrın 10-da Sarı xan, Allahvеrdi xan və Şahqulu xanla birlikdə Xarəzmə, qiyamçı yomutların üstünə gеtmişdi. Onlar qiyamı yatırmışdılar.


Şahlıq dönəmi[redaktə | əsas redaktə]

Əliqulu xan əmisi Nadir şahın öldürülməsindən sonra 1747-ci il iyun ayının 6-da Adil şah adı ilə Əfşar dövlətinin şahlıq taxtında əyləşmişdir. O, Əmiraslan xanı QafqazAzərbaycanın hökmranı еtmişdi.

Qarabağ xanı Pənahəli xanın müstəqil dövlət quruculuğu sahəsindəki fəaliyyəti onun rəsmən tanınması ilə nəticələndi. Mirzə Camal Cavanşir Qarabaği yazır: "Müsəlman tarixi ilə 1161, xristian tarixi ilə 1745-ci (1748-ci il olmalıdır) ildə Adil şahın Pənahəli xana xan adı verilməsi və Qarabağ hakimliyi vəzifəsinə təyin edilməsi haqqında imzaladığı fərman qiymətli xələt, qızıl yəhərli at və daş-qaşla bəzənmiş qılıncla birliksə Sərdar Əmiraslanın yaxın adamı vasitəsilə o zaman yaşadıqları Bayat qalasına gəlib çatdı". Adil şahın fərmanı gecikmiş bir kağız parçası idi. Gerçək "hakimlik" şah fərmanından öncə, ondan asılı olmadan qazanılmlşdı.

Son illəri[redaktə | əsas redaktə]

O əsnada Afşar dövlətinin qərbindəki mövqeini təsbit edən İbrahim Mirzə, iqtidardakı qardaşına (Əliqulu xan) qarşı üsyan qaldırdı. Adil şahın ən sevdiyi Söhrab Xanı öldürdü və 1748-ci ilin iyununda, İbrahim Mirzə, Azərbaycanın sərdarı olan Əmiraslan xanla qüvvələrini birləşdirib birlikdə Adil şaha qarşı yürüşə keçdi.

Adil şah, sayı olaraq çox üstün bir ordunun başında, üsyançı qüvvələrin birləşməsinin qarşısını almaq üçün Gilana ilərlədi, lakin bir çox komandirinin itaətsizliyi sonucunda, ağır məğlub oldu. Adil şah Tehrana qaçdı, ancaq yerli bir qubernator Adili tutub gözlərini kor etmiş İbrahim Mirzəyə təslim etdi. Altı aydan sonra, İbrahim Mirzə şah elan edildi, lakin Nadirin sağ qalan nəvəsi Şahrox Mirzəni taxta gətirilməsi ilə İbrahim Mirzənin hakimiyyəti tez bir zamanda sonlandı. İbrahim Mirzə kor oldu və tezliklə öldü, Adil isə zəncirli halda Məşhəd şəhərinə göndərildi və orada işgəncə verildi.[1]

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Əliqulu xan (Adil şah) Gürcüstan valisi Tеymurun qızı Kеtvanla ailə qurmuşdu.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, "Şuşa", 2008, səh. 108-115.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. J. R. Perry (December 15, 1983), "ʿĀdel Shah Afšār", in: Encyclopædia Iranica, Vol. I, Fasc. 5, p. 452. Iranica Online (Last Updated: July 22, 2011). Accessed April 16, 2012.