Əmiraslan xan Qırxlı-Avşar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Əmiraslan xan Qırxlı-Avşar
Əmiraslan xan Qırxlı-Avşar
Amiraslan khan Qırkhlı Avshar.jpg
I Təbriz xanı
1747 — 1748
Tacqoyma 1747
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 1696
Doğum yeri Əbivərd, Xorasan
Vəfat tarixi 1748(1748-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri Təbriz
Dəfn yeri Təbriz
Sülalə Avşarlar

Əmiraslan xan Qırxlı-Avşar (?-1748)— Azərbaycan hakimi, Avşarlar sülaləsi dönəmində sərkərdə.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Qırxlı oymağının səsli əmirlərindən biri də Əmiraslan xandır. Əmiraslan xan Nadirqulu xanın bibisioğlu idi və ona xidmət etmişdi. Nadirqulu xan şah olandan sonra Əmiraslan xanı ölmüş qardaşının, İbrahim xan Zəhirüddövlənin yerinə, 1738-ci ildə Azərbaycana sərdar (komandan) təyin etmişdi.

Əmiraslan xan Qırxlı-Avşar Nadir şahın ölümündən sonra qoşunla Ərdəbilə yürüş edib, Sam mirzəni tutdu. Edam edib, Təbrizə gəldi. Məhəmmədkazım xan Qaradağlını özünə həmfikir edib, şahlıq eşqinə düşdü. İran şahlıq taxtının iddiaçılarında şübhə doğurmamaq üçün, ehtiyatlı hərəkət edərək öz adından deyil, İmam Rza adından sikkə kəsdirməyə başladı.

Əli şah adı ilə taxta çıxan Əliqulu xan Qırxlı-Avşar (1747-1748) Əmiraslan xana elçi göndərib, onu şah kimi tanımağı təklif etdi. Əmiraslan xan Əli şahın elçisini öldürdü və asılılığını bildirmədi. Onun ən yaxın silahdaşı Məhəmmədkazım xan idi. Qaradağ qoşunundan istifadə edib, qonşu hakimləri tələb-təhdidlə, savaşla özündan asılı biçimə saldı. Sonra MuğanƏrdəbil vilayətlərini ələ keçirdi. Şahsevənlərin gücündən bəhrələndi. Rzaqulu xanı Gilana Rəşt şəhərini zəbt etməyə göndərdi. Qarabağ xanı Pənahəli bəyə öncə sultan, sonra xan ünvanı verib öz tərəfinə çəkdi.

1748-ci ilin sonunda qardaşı Əli şahı taxtdan salıb, gözlərinə mil çəkən İbrahim mirzə özünü şah elan etdi. İbrahim şah ilk növbədə qorxulu rəqib saydığı Əmiraslan xana qarşı mübarizəyə başladı. Əmiraslan xan ilk döyüşdə məğlub olub həmfikiri Məhəmmədkazım xanla Qaradağa qaçdı. Məhəmmədkazım xan İbrahim şahın intiqamından çəkinib, Əmiraslan xanı tutuqlu biçimdə Təbrizə yolladı. İbrahim şah Məhəmmədkazım xana xeyli ənam-ərmağan və hakimlik fərmanı göndərdi. Tarixçi Məhəmmədhüseyn Quddusi bu olay haqqında yazır: «Əmiraslan xanın qoşunları məğlub olub dağılmışdı, özü də dostu Məhəmmədkazım xan Qaradağlı ilə Qaradağa qaçdı. Amma Məhəmmədkazım xan bəhanə ilə onu tutdu. Ibrahim xanın əmrilə onu və qardaşı Sarı xanla birlikdə Təbrizdə öldürdülər.[1]

Əmiraslan xanın qardaşı Sarıaslan xan İbrahim şahdan qardaşının əhf etməsini istədi. Yalvarıb, bağışlanmasını xahiş etdi. Əmiraslan xan təbiətən cəsur, qəyyur bir adam idi. Qardaşının hərəkətindən, yalvarışlarından rahatsız olub, dedi:

-Bir abırlı ölü, yüz diri abırsızdan yaxşıdı.

İbrahim şah Əmiraslan xanla üzbəüz gələndə rişxəndlə dilləndi:

-Sən də şahlıq eşqinə düşmüşdün?

Əmiraslan xan şaha üz tutub qayıtdı:

-Get, Qara Mehdi Avşarın canına dua elə ki, başının üstündə durub, can-başla hökmünü yerinə yetirir, mənim kimi aslanı sənin kimi tülküyə söz yeri eləyib. Beş günlük dünyada nə qədər ki, uğur səninlədi, get kefini çək. İndi bu başı vur, hökm sənindir!

Əmiraslan xan 1748-ci ildə öldürüldü.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, "Şuşa", 2008,
  • Ənvər Çingizoğlu, Əmiraslan xan Qırxlı-Avşar, "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2008, №8, səh.30-33

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. M. Quddusi, Nadir şah, Bakı, 1999, səh. 214-215.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]