Əhməd xan Dünbili

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Əhməd xan Dünbili
Əhməd xan Dünbili
Əhməd xan Dünbili.jpg
II Xoy xanı
1763 — 1786
Tacqoyma 1763
Sələfi Şahbaz xan
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 1745
Doğum yeri Xoy, Cənubi Azərbaycan
Vəfat tarixi 1786
Vəfat yeri Xoy
Dəfn yeri Xoy
Sülalə Dünbililər
Atası Mürtəzaqulu xan

Əhməd xan Mürtəzaqulu xan oğlu Dünbili (1745-1786) — Xoy xanı (1763-1786).

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Dünbili tayfası tamamiylə türkləşmiş zaza əsilli tayfadır. Əhməd xan 1786-cı ildə qardaşı Şahbaz xanın övladları tərəfindən öldürüldü.

Hakimiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Xanlığın başında duran Əhməd xan (1763 – 1786) Təbriz xanlığının ərazisini birləşdirərək İrəvan, NaxçıvanQaradağ xanlıqlarını da özünə tabe edə bilmişdi[1]. Rusiya dövləti xanlığın artan nüfuzundan Türkiyənin istifadə edə biləcəyindən ehtiyat edirdi. Buna görə də xoylu Əhməd xanı öz tərəfinə çəkmək üçün bu işlə II Yekaterina özü maraqlanırdı. O, 1784-cü il iyunun 21-də Knyaz Potyomkinə bu haqda xüsusi tapşırıq vermişdi[2]. Lakin rəsmi sənədlərdən göründüyü kimi, Xoy xanlığı Rusiyaya deyil, Türkiyəyə meyl edirdi. Hətta Türkiyə dövləti bunun müqabilində Əhməd xana böyük imtiyazlar vermişdi[3]. Bundan əlavə 1784-cü ildə Xoy xanı Əhməd xan digər Azərbaycan xanları ilə birgə Axalsık paşasının yanına elçi göndərmişdi. Həmin elçilik qarşısında Sultandan kömək almaq məqsədi qoyulmuşdu[4].

Xoy, Təbriz və Naxçıvan xanlarının Bəyazid hakimi İsaq paşa vasitəsi ilə Osmanlı sultanından onlara başçı təyin edilməsi xahiş olunurdu. Bu xahişi nəzərə alan sultan onlara belə cavab vermişdir: "Biz ali məqamlı Xoy hakimi Əhməd xanı sizə başçı təyin edirik ki, birləşib ... qanuni düşmənimiz olan xristianlara qarşı birgə vuruşasınız.[5]

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Əhməd xanın Hüseynqulu xan, Cəfərqulu xan, Əmiraslan xan, Kazım bəy adlı oğlanları, Mahşərəf bəyim adlı qızı vardı. Məhəmmədhəsən ağa Sarıcalı-Cavanşir, Məhəmmədqulu xan Qasımlı-Avşar, Məhəmməd xan Ziyadlı-Qacar Əhməd xanın kürəkənləri idilər.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Ənvər Çingizoğlu, Xoy xanlığı, Bakı: Mütərcim, 2012

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Dəlili H.Ə. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin II yarısı) Bakı, 1979, Leviatov V.N. İz istorii yujnıx xanstva Azərbaydjana II polovino XVIII v, Azərb. EA Məruzələri, 1946.
  2. Dəlili H.Ə. Göstərilən əsəri, Bakı, 1979, s. 131; Butkov Q.P. Göstərilən əsəri.s. 176.
  3. Butkov Q.P. Göstrərilən əsəri, c. 171; Dəlili H.Ə. Göstərilən əsəri, c. 131.
  4. Azərb. EA Tarix İnstitutunun elmi arxivi: inv. 1795/3/, c. 31.
  5. arxiv bilgiləri, 1 cild, s. 115.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikimənbədə Əhməd xan Dünbili ilə əlaqəli məlumatlar var.