Mir Mustafa xan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Infobox-realisateur.png
Mir Mustafa xan Talışlı
Mir Mustafa xan Qara xan oğlu Talışlı
Talış xanı
1786 — 1814

Doğum tarixi
1747(1747-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri Lənkəran, Azərbaycan SSR
Vəfat tarixi
26 iyul 1814(1814-07-26)
Vəfat yeri Lənkəran, Talış xanlığı
Dəfn yeriKərbəla
SülaləTalışxanovlar
AtasıCəmaləddin Əli Xan (Qaraxan)
AnasıBoradigahlı Rza bəyin qızı
Həyat yoldaşıFəxrülnisə xanım
Uşaqlarıoğulları

Mir Həsən xan, Mir Hüseyn xan, Mir Məmməd xan, Hacı Mir Abbas bəy Talışinski, Mir Hidayət xan, Mir İsmayıl xan, Mir Ələkbər xan

qızlarıQəmər ağa xanım, Böyük xanım, Səkinə xanım, Bəyimağa xanım

Mir Mustafa xan Talışlı (d. 1747 – ö. 1814) — Talış xanı (1786-1814)

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Mir Mustafa xan Talış xanı Qara xanın oğlu idi və onun vəfatından sonra Lənkəran diyarının xanı olmuşdur. O 1747–ci ildə Lənkəranda anadan olmuşdur. Onun hakimiyyəti dövründə Talış xanlığı xeyli genişlənmiş və möhkəmlənmişdir.

Mir Mustafa xan xarici siyasətdə Rusiyaya meylli idi. Bir neçə dəfə Sankt-Peterburqa səfir göndərmişdi. İran şahlığı Lənkəranı özünə tabe etmək üçün bir neçə dəfə hücum etmiş, lakin hər dəfə məğlubiyyətə düçar olmuşdu.

Dövrün bir çox tarixçiləri, salnaməçiləri, səyyahları Mir Mustafa xanın Talış xanlığını idarə etməsindən bəhs edərkən onu uzaqgörən diplomat, mahir sərkərdə və siyasətçi kimi xaraktərizə etmişlər.

Onun hakimiyyəti dövründə Lənkərana 3 dəfə (Ağa Məhəmməd şah QacarFətəli şah Qacar) hücum etmişlər.

Onun Rusiayaya göndərdiyi səfir Əsadulla bəy Talışlı 1796-cı il mart ayının 12-də II Yekaterinanın qəbulunda olmuş və dostluq məktubunu ona çatdırmışdır. Talış xanlığının Rusiyaya meylini nəzərə alaraq Mir Mustafa xan Talışlını 1796-cı ildə mart ayının 12-də general mayor rütbəsi ilə təltif etmişdir. II Yekaterinanın vəfatından sonra hakimiyyətə keçən II Pavel qoşunlarını geri çağırdı. Bundan istifadə edən Qacar yenidən Talışa hücum etdi. Lakin bu hücum uğursuzluqla nəticələndi. 1800-cü ildə talış xanlığı Rusiyanın himayəsi altına keçdi. Ağa Məhəmməd şahın vəfatından sonra hakimiyyətə keçən Fətəli şah Qacar da eyni ilə Azərbaycanı özünə tabe etmək istəyirdi. Onun Lənkərana etdiyi hər üç hucum uğursuzluqla nəticələndi. 1812–ci ildə Abbas mirzə Qovanlı-Qacar başda olmaqla İran qoşunu Lənkəran və Ərkivan qalalarını ələ keçirdikdə Mir Mustafa xan yenidən öz diplomatik bacarığından istifadə etdi və rus qoşunlarını köməyə çağırdı. 1813–cü il yanvarın 1-də ruslar Lənkəran qalasını geri qaytara bildilər. I Aleksandr talış xanı və sərkərdəsi Mir Mustafa xana general-leytenant rütbəsi verdi. Mir Mustafa xan 1814-cü il iyul ayının 26-da Lənkəranda vəfat edir. Düz 105 ildən sonra 1919–cu ildə qəbri sökülmüş və sümükləri Kərbəlaya aparılmışdır.

Hazırda Lənkəranın mərkəzi küçələrindən biri xanın adını daşıyır.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]