Anaksimandr

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Anaksimandr
Ἀναξίμανδρος
AnaximanderRelief.jpg
Anaksimandrın daş üzərində həkk olunmuş antik dövr barelyefi. Roma muzeyi
Doğum tarixi: m. ö. 610
Doğum yeri: Milet
Vəfatı: m. ö. 547
Vəfat yeri: Milet
Dövr: Qədim yunan
İstiqaməti: Sokratöncəsi fəlsəfə
Əsas maraqları: Metafizika • Astronomiya • Həndəsə • Coğrafiya
Əhəmiyyətli ideyaları: "Apeironun" ilk maddə olması • Canlıların təkamül nəticəsində inkişaf etməsi
Təsirlənmişləri: Fales
Təsir etmişləri: Anaksimen • Pifaqor • Demokrit
Məktəbi: Milet məktəbi
Antik fəlsəfə
Sanzio 01 cropped.png
Yunan fəlsəfəöncəsi dövrü
(e. ə. VII yüzilliyə qədər)

Orfizm • Homer • Hesiod • Ferekid • Yeddi yunan müdriki • Epixarm

Qədim yunan fəlsəfəsi
(e. ə. VII - IV yüzilliklər)
Milet məktəbi
Fales • Anaksimandr • Anaksimen
Müstəqil filosoflar
Heraklit • Anaksaqor • Empedokl
Qədim yunan atomçuları
Levkipp • Demokrit
Sofistlər

"Böyük" sofistlərProtaqor • Prodikus • Qorqias • Hippias

"Kiçik" sofistlərTrasimaxus • Likofron • Kritius • Alkidamas
Ellinizm dövrünün fəlsəfəsi
(e. ə. IV - I yüzilliklər)
Qədim Roma dovrünün fəlsəfəsi
I - V yüzilliklər
Stoaçılıq

Seneka • Epiktetus • Markus Avrelius • Sisero

Orta platonizm
Alkinous • Apuleyus • Qalen • Plutarx • Maksim • Filon • Selsus • Teon
Neoplatonizm

Roma məktəbi → Ammonius Sakkas • Plotin • Porfirius • Amelius
Apameya məktəbi → Yamblix • Sopater
Perqama məktəbi → Sallustius • Yulian Avqust
Afina məktəbi → Afinalı Plutarx • Proklus • Marinus • Simplikius • Damaskius

İskəndəriyyə məktəbi → Hierokles • Hipatia • İoann Filoponus
Antik dini təlimlər

Qnostisizm • Hermetizm • Mitraizm
NeopifaqorçuluqApollonius • Nikomaxus • Numenius • Moderatus

Erkən Xristian fəlsəfəsi

Klement • Origen • Avqustin Avrelius • Boesius • Saxta Dionisius Areopagit

Anaksimandr (yun. Ἀναξίμανδρος, təxminən m. ö. e.ə. 610e.ə. 547) Milet məktəbinin ikinci tanınmış filosofu. O, dünyanın yaranması və quruluşu haqqında fikirlərini “Təbiət haqqında” (yun. Περί φύσεως) adlı kitabında açıqlamışdır. Bu kitab yunanların ilk elmi kitabı hesab edilir. Ancaq günümüzə onun yalnız bəzi fraqmentləri gəlib çatmışdır.

Fəlsəfəsi[redaktə | əsas redaktə]

Anaksimander də öz dönəminin ən bilikli adamlarımdan biri olmuşdur. O ilk dəfə “qanun” anlayışını cəmiyyətə deyil, həm də elmə və təbiətə aid etmişdir[1]. O, Yunanıstanda ilk dəfə olaraq günəş saatını kəşf etmiş, həm də günümüzə çatmayan dünya xəritəsini çəkmişdir.

Anaksimanderə görə yer kainatın mərkəzində yerləşir, silindr formasındadır və bir sütuna bənzəyir. Onu hər tərəfdən od bürüyür. Hər şey apeiron (yun. απειρον) adlanan ilk maddədən yaranmışdır[2]. O da özündə bütün varlığın əsaslarını birləşdirir. Bu baxımdan, kainat canlıya bənzər varlıqdır. O yaranır, yaşayır, sonra yenidən yaranmaq üçün məhv olur. Sonda isə hər şey yenidən “apeirona” qayıdır.

Onun fikrincə həyat dənizdən başlamışdır[2]. Sonra təkamül nəticəsində bütün canlılar yaranmışdır. İlk olaraq sudan iynə dərili heyvanlar əmələ gəlmiş, sonra onlar lildən çıxaraq iynələrini itirmişdir. İnsan isə çox zəif olduğundan başqa cür yaranmışdır. O, öncə balıqların içində olmuş, sonra oradan çıxaraq müstəqil həyat sürməyə başlamışdır.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Асмус В. Ф. Античная философия. — М.: Высшая школа, 1998.
  • Каринский М. И. Бесконечное Анаксимандра. — СПб., 1890.
  • Couprie D.L., Hahn R., Naddaf G. Anaximander in Context: New Studies in the Origins of Greek Philosophy. — Albany: State University of New York Press, 2003.

Xarici bağlantılar[redaktə | əsas redaktə]

Həmdə bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Park. D. The Grand Contraption: The World as Myth, Number, and Chance. Independent Publisher Book Awards,2006, p. 15.
  2. 2,0 2,1 Асмус В. Ф. Античная философия. М.: Высшая школа, 1976, c. 26.