Arpa xan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Infobox-realisateur.png
Sultan Müizəddünya vəl-Din Mahmud Arpa xan
bayraqBorucigin sülaləsindən X elxan
30 noyabr 1335 — 15 may 1336
Sələfi Əbu Səid Bahadur
Xələfi Musa xan

Doğum yeri Monqolustan
Vəfat tarixi15 may 1336(1336-05-15)
Vəfat yeri Ucan, Ağin, Ermənistan, SSRİ
SülaləBorucigin
Vətəndaşlığı Flag of Mongolia.svg Monqolustan
AtasıSəfyan Borucigin
AnasıHacı xatun
Həyat yoldaşıSultan Satıbəy xatun

Sultan Müizəddünya vəl-Din Mahmud Arpa xan (? - ö. 1336) — Elxanilər dövlətinin 10-cu hökmdarı (1335-1336).

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Arpa xan, Arıq Buğanın nəslindən olub, ailəsi 1308-ci ildə Elxanilər dövlətinə gəlmişdi. Əbu Səidin ölümündən sonra vəzir Qiyasəddin Məhəmmədin himayəsi altında elxanlığa yiyələnmişdi. O, 5 dekabr 1335-ci ildə Qarabağda taxta çıxmışdı.

Hakimiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Sultan Əbu Səidin ölüm xəbərini almış Özbək xan yenidən Azərbaycana soxuldu və Kür çayına qədər irəlilədi. Arpa xan, 45 gün qızılordalılarla vaxtaşırı vuruşaraq düşməni ölkədən qovmağa nail oldu. Hakimiyyətə gəldikdən sonra Sultan Satıbəy xatunla evlənmişdi. Əmir Həsənə əmir-i ulus titulu verilmişdi.

Hakimiyyətə iddiaçılar[redaktə | əsas redaktə]

Onun dövründə feodal müharibələri şiddətləndi. Həmdullah Qəzvini yazır ki, "bu dövrdə ölkədə çoxdan gözlənilən fitnə baş qaldırmışdı, dövlət əyanlarının hər birinin iddiası var idi, hər kəs öz nümayəndəsini səltənətə sahib etmək niyyətində idi". Əbu Səidi əvəz etmiş Arpa xanın mərkəzi hakimiyyəti möhkəmləndirmək üçün gördüyü tədbirlər nəticəsiz qaldı. Bir tərəfdən Əbu Səidin övladına hamilə olan Dilşad xatun, bir tərəfdən də Əbu Səidin anası Hacı xatunun qızışdırdığı Əmir Əli Padşah hakimiyyətə təhlükə törədirdi. Əli Padşahın başçılığı ilə mərkəzi hakimiyyətə qarşı çıxmış Oyrat tayfası Arpa xanı 9 may 1336-cı ildə məğlub etdi və 15 may 1336-cı ildə Sultaniyədə edam etdi. Yerinə Baydunun nəvəsi Musa xan gətirildi.[1]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Arpa xan - Encyclopedia Iranica