Abaqa xan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Abaqa xan
Abaqa xan
Bayraq
Elxanilər sülaləsindən II elxan
19 iyun 1265 — 1 aprel 1282
Sələfi: Hülakü xan
Xələfi: Əhməd Təkudar xan
 
Təvəllüdü: 1234(1234-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfatı: 1 aprel 1282(1282-04-01)
Həmədan
Sülalə: Elxanilər
Atası: Hülakü xan
Anası: Yisunçin xatun

Abaqa xan (monq. ᠠᠪᠠᠬᠠ ᠬᠠᠭᠠᠨ) - Elxani hökmdarı, Hülakü xanın və Yesunçin xatunun oğludur.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

1234-cü ilin fevral ayında Monqolustanda doğulmuşdur. Atası ilə birlikdə İranın işğalında iştirak etmişdir. Atası tərəfindən MazandaranXorasan valisi təyin olunmuşdu. 1265-ci ildə atasının ölümündən sonra Azərbaycana, qurultaya qayıtmış və qardaşı Yoşmutla mübarizədən qalib seçilərək elxan elan olunmuşdur. 19 iyunda Ərak şəhəri yaxınlığındakı Duzlu Göl sahilində taxta çıxmışdır.

Hökmdarlığı[redaktə | əsas redaktə]

Abaqa xan hakimiyyətə gələn kimi xarici qüvvələrin təzyiqi ilə üzləşdi. Məhz onun dövründə paytaxt Təbriz elan olunmuşdur.

Qızıl Orda ilə münasibətlər[redaktə | əsas redaktə]

Qardaşı Yoşmutu Kür sahilinə Noğay xana qarşı göndərmişdisə də, Bərkə xanın özünün şəxsən gəlməsi vəziyyəti ciddiləşdirdi. Lakin Bərkə xanın ani ölümü və yerinə gələn yeni xan Məngü Temürün pasifizmi böyük müharibənin başlamasına yol vermədi.

Çağataylarla münasibətlər[redaktə | əsas redaktə]

Çağatay xanı Baraq xan 1269-cu ildə Elxanilər dövlətinə müharibə elan etmişdi. Abaqa xan qardaşı Tübşini ona qarşı göndərsə də elxanilərin ordusu məğlub oldu. Abaqa xan bu dəfə ordunun başına özü keçdi və 22 iyul 1270-ci ildə çağatayları ölkədən qovdu.

Məmlüklərlə münasibətlər[redaktə | əsas redaktə]

Abaqa xan Çağataylarla müharibəyə başı qarışdığı üçün Məmlüklərin Səlib dövlətlərinə qarşı yürüşünə müdaxilə edə bilmirdi. 1267 və 1268-ci illərdə Papa IV Klementə yazdığı məktublarda Abaqa xan Avropa dövlətlərini ittifaqa çağırırdı. Hakimiyyətinin sonunacan Məmlüklərlə müharibə aparan Abaqa xanın qardaşı Məngu Teymurun başçılığında göndərdiyi ordu 23 aprel 1277-ci ildə ağır məğlubiyyətə uğradı.

Daxili siyasət[redaktə | əsas redaktə]

Abaqa xan monqol hakimiyyətinin güclənməsinə daha çox fikir verirdi. Bu məqsədlə qardaşı Məngu Teymuru Salqurlular sülaləsindən Abəş xatunla evləndirmişdi. Abaqa xan, yayı Təbrizdə, qışı isə Mazandaranda keçirirdi. Onun dövründə əsas vəzirlər Şəmsəddin CüveyniNəsirəddin Tusi olmuşdur. Abaqa xan Azərbaycanın Aladağ, Urmiya, Aran kimi bölgə və əyalətlərində saraylar, qalalar tikintisi aparır, dövlət idarəsi üçün binalar, həmçinin yol və körpülər saldırırdı.

Ölümü[redaktə | əsas redaktə]

1 aprel 1282-ci ildə içki aludəçiliyindən vəfat etmişdir. Şahı adasında dəfn olunmuşdur.[1]

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Xatunları[redaktə | əsas redaktə]

Oğulları[redaktə | əsas redaktə]

Qızları[redaktə | əsas redaktə]

  • Yol Qutluq xatun əvvəlcə Naçiday bəy Quşçu, son İlbasmış ilə ailə qurmuşdu.
  • Tuğay xatun Doladay eyüdəçi Tatar ilə ailə qurmuşdu.
  • Məlaikə xatun Toğan ağa Bayat ilə ailə qurmuşdu.
  • Tuğançuq xatun Novruz ağa Oyrat ilə ailə qurmuşdu.
  • İl Qutluq xatun
  • Ulxutay xatun
  • Hocin xatun

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Abaqa xan - Encyclopedia Iranica