Kür-Araz ovalığı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Kür-Araz ovalığı
azərb. Kür-Araz ovalığı
39.92238°0′0″N 47.91138°0′0″E / 39.92238°N 47.91138°E / 39.92238; 47.91138Koordinatlar: 39.92238°0′0″N 47.91138°0′0″E / 39.92238°N 47.91138°E / 39.92238; 47.91138
Ölkə Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Rayonlar Zərdab, Yevlax, Ağcabədi, Ağdaş, Beyləqan, Bərdə, Biləsuvar, Göyçay, Hacıqabul, Kürdəmir
Waterbody.svg
Kür, Araz
MarkeRingBlau.svg
Ağ göl, Sarısu, Hacıqabul gölü, Mehmangöl
Crystal licq.png
Ağ göl milli parkı, Şirvan qoruğu, Qızılağac qoruğu
Kür-Araz ovalığı (Qafqaz)
Kür-Araz ovalığı
Qafqazın fiziki xəritəsi
Kür-Arazovalığı is located in Azərbaycan
Kür-Araz
ovalığı


Ümumi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Kür-Araz ovalığıBöyük Qafqaz, Kiçik QafqazTalış dağları arasındakı məkanı əhatə edir. Zaqafqaziyada ən iri dağarası çökəklik olmaqla, respublika ərazisinin mərkəzi hissəsini tutur. Ovalıq KürAraz çayları ilə beş düzənliyə və ya düzə ayrılır: Şirvan, Qarabağ, Mil, MuğanSalyan düzləri.

Kür-Araz ovalığına Cənubi Qafqazın Şərqində Kür və Araz çaylarının aşağı axarları arasında qalan ərazilər Böyük və Kiçik Qafqaz dağlarına qədər uzanan düzlər daxildir. Ovalıq şimalda Bozdağ, qərbdə Kiçik Qafqaz dağlarının ətəkləri, cənub-şərqdə Talış dağları və Lənkəran ovalığı, şərqdə isə Xəzər dənizi ilə əhatə olunmuşdur.Ovalığın uzunluğu qərbdən-şərqə 25 km metrə, ən geniş yerdə 150 km-dir. Sahəsi 22.5 min km² -dir.[1]

Kür-Araz  ovalığının iqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Kür-Araz ovalığının iqlimi qışı mülayim yayı isti quru keçən yarımsəhra quru çöldür. Buradakı landşaftların morfogenetik və struktur-funksional xüsusiyyətləri əsasən bir-birindən kəskin fərqlənən tropik və mülayim enliklərin hava kütlələrinin təsiri ilə formalaşır. Cənubdan Azərbaycan ərazisinə daxil olan isti, quru, nisbətən tozlu və şaffaf tropik hava axınları Kür-Araz ovalığının yarımsəhra landşaftlarının aerokütləsinin əasını təşkil edir. Lakin qeyd olunan landşaftların səth örtüyünün təsiri ilə onların aerokütləsi qısa zamanda tranformasiyaya məruz qalaraq yerli geofiziki xüsusiyyətləri özündə əks etdirir. Tropik hava axınları yarımsəhra və quru çöl landşaftlarının mövsümi strukturunun formalaşmasında, eyni zaman da yay fəslində landşaftların funksional xüsusiyyətlərinin əsas təyinedicisidir .

Yarımsəhra və quru çöl landşaftlarının əmələ gəlməsi 100 -dən yuxarı fəal temperatur cəminin yüksək olması, isti dövrün uzunluğu, mümkün buxarlanma kəmiyyətinin (1100-1400 mm) orta illik atmosfer yağıntıları miqdarından (300-350 mm) 3-4 dəfə çox olması ilə sıx bağlıdır. İqlimin qeyd olunan elementləri ovalığın geniş səthi boyunca zəif dəyişdiyi üçün landşsft daxili differensiasiyada əsas rola malik deyildir. Buna görə də landşaft daxili differensiasiyaları izləmək xeyli çətinləşir. Hətta yarımsəhra və quru çöllərin sərhədləri aydın təzahür etmir.

Kür-Araz ovalığında, xüsusilə onun mərkəz hissəsində radiasiya balansının illik miqdarı Orta Asiya səhralarına nisbətən 7-8 kkal/sm2 çoxdur. Məsələn: Kürdəmirdə radiasiya balansının illik miqdarı 47,1 kkal/sm2 təşkil edirsə Aşqabadda 40,4 kkal/sm2 -dir. Ümumilikdə Kür-Araz ovalığında illik radiasiya balansı 40-50 kkal/sm2, Orta Asiyada 40-45 kkal/sm2 təşkil edir. Ərazidə mümkün buxarlanmanın miqdarı 1000-1200 mm arasında yağıntının miqdarı isə 300-400 m arasında dəyişir. Yağıntı ilə mümkün buxarlanma arasındakı fərq landşaftın genetik xüsusiyyətləri üçün vacib elementdir.[2]

Kur-Araz steppes.jpg

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. müəllif Məzahir Təhməzov,Ensiklopedik məlumatlar, toponimlər fotoşəkillər, xəritələr Bakı-2011
  2. Azərbaycan Respublikasının fiziki coğrafiyası, I cild, Bakı 2016, 529 s.