Kiprin dövlət quruluşu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Kipr Respublikası
Κυπριακή Δημοκρατία (yun.)
Kıbrıs Cumhuriyeti (türk.)
Kipr Respublikası
Kipr Respublikası bayrağı
Bayrağı
Himn: Υμνος είς την Ελευθερίαν
İmnos eis tin Eleuterian
Azadlıq Himni
Kipr Respublikası xəritədə yeri
Paytaxt
və ən böyük şəhər
Nikosiya (Λευκωσία, Lefkoşa)
Rəsmi dillər Yunantürk * (de-yure)
Etnik qruplar Yunanlar(77%), türklər(18%), digər
Hökumət Prezident respublikası
• Prezident
Nikos Anastasiadis
• Parlament sədri
Yiannakis Omirou
Yaranması
• Sürix və London razılaşmaları
11 fevral 1959
• Müstəqilliyin elanı
16 avqust 1960
• Aİ-yə qəbul
1 may 2004
Sahəsi
• Ümumi
9,251 km2 (3,572 sq mi) (167-ci)
Əhali
• Təxmini  (2015)
1 160 min (Şimali Kipr ilə) (157-ci yer)
• Sıxlıq
125/km2 (323.7/sq mi) (85-ci)
ÜDM (AQP) 2008 təxmini
• Ümumi
$22 721 milyon (107-ci)
• Adambaşına
$29 853 (29-cu)
ÜDM (nominal) 2008 təxmini
• Ümumi
$24 922 milyon (86-cı)
• Adambaşına
$32 745 (26-cı)
İİİ (2009)  0.914
çox yüksək · 32-ci
Valyuta Avro (€) (EUR)
Saat qurşağı ŞAV (UTC+2)
• Yay (DST)
ŞAYV (UTC+3)
Telefon kodu 357
İnternet domeni .cy .nc.tr

Kiprin dövlət quruluşu - 1960-cı ildə qəbul edilmiş Konstitusiyaya əsasən hüquqi-siyasi, inzibati, iqtisadi və ictimai münasibətlər sistemi.

Dövlət quruluşu[redaktə | əsas redaktə]

Kipr Respublikası əhdud hakimiyyətli prezident idarəetmə üsuluna malik respublikadır. Milli bayram günü olan müstəqillik günü (1960) 16 avqustda qeyd olunur. Ölkə Konstitusiyası 16 avqust 1960-cı ildən qüvvədədir.

(1983-cü ildə Kipr adasının Türk icmasının məskunlaşdığı şimal hissəsində yaradılmış Şimali Kipr Türk Respublikası beynəlxalq aləmdə Türkiyədən başqa heç bir dövlət tərəfindən tanınmayan dövlət qurumudur. Şimali Kipr Türk Respublikası 1974-cü ildə yunan millətçilərinin qiyamından sonra Türkiyə tərəfindən adadakı türk icmasının təhlükəsizliyini qorumaq məqsədilə həyata keçirilən hərbi müdaxilə nəticəsində türk ordusunun nəzarətinə keçən torpaqlarda yaradılmışdır.

Adanın üçdə bir hissəsinə nəzarət edən Şimali Kipr Türk Respublikasısı dünya dövlətləri münaqişənin hüquqi həllinə qədər rəsmən tanımaq istəməsələr də, onlardan bir çoxu Şimali Kipr Türk Respublikası ilə qeyri-rəsmi iqtisadi və mədəni əlaqələr saxlayırlar).

İnzibati bölgüsü[redaktə | əsas redaktə]

33 bələdiyyəni (icma) birləşdirən Nikosiya (Şimali Kipr Türk Respublikasının bir hissəsi), Kireneya (Şimali Kipr Türk Respublikasının böyük hissəsi), Larnaka (Şimali Kipr Türk Respublikasının bir hissəsi), Limasol, Pafos və Famaqusta (Şimali Kipr Türk Respublikasının tam hissəsi) rayonlarına (eparxiya) bölünür [1] .

Dövlət başçısı[redaktə | əsas redaktə]

Ümumxalq səsverməsi yolu ilə, 5 il müddətinə seçilən Prezident dövlət və hökumət başçısıdır. Prezident icra hakimiyyətini Nazirlər Şurasının vasitəsi ilə həyata keçirir. Dövlət başçısının səlahiyyəti dövlət siyasətinin mühüm məsələləri ilə bağlı vitse-prezidentə (münaqişə ilə əlaqədar olaraq vakant yerdir) veto hüququ verməklə məhdudlaşır.

Üzvləri (nazirlər) Nümayəndələr Palatasında seçilən Kipr Hökuməti İcra hakimiyyəti ilə yanaşı, Parlamentlə birlikdə qanunvericilik hakimiyyətini də həyata keçirir.

Qanunverici hakimiyyət[redaktə | əsas redaktə]

Bir palatalı Nümayəndələr Palatasıdır. Parlamentin 59 üzvündən 56-sı proporsional nümayəndəlik sistemi üzrə partiya siyahıları ilə, etnik azlıqları təmsil edən digər üç nəfər isə müşahidəçi üzv qismində 5 il müddətinə seçilir. Ölkədəki siyasi situasiya ilə əlaqədar olaraq Türk icması üçün nəzərdə tutulmuş 24 yer 1964-cü ildən açıq qalır.

Qanunların hazırlanması və qəbulu, illik dövlət büdcəsinin müzakirəsi və təsdiqi, beynəlxalq müqavilə və sazişlərin ratifikasiyası, Nazirlər Şurasının fəaliyyətinə ümumi nəzarət və Konstitusiya ilə nəzərdə tutulmuş digər mühüm funksiyalar bilavasitə Nümayəndələr Palatasının səlahiyyətlərinə aiddir.

Məhkəmə hakimiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Ölkədə məhkəmə hakimiyyəti, ən yüksək apelyasiya instansiyası sayılan Ali Məhkəmə, həmçinin hərbi, əmək, ailə, nəzarət və s. məsələlər üzrə ixtisaslaşmış dairə məhkəmələri tərəfindən həyata keçirilir.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Statistical Service of the Republic of Cyprus(MS Excel), 2001 Population Census
  • Preliminary Results of the Census of Population, 2011 Preliminary Results of the Census of Population, 2011
  • Anastasiou, Harry (2008). Broken Olive Branch: Nationalism Ethnic Conflict and the Quest for Peace in Cyprus. Syracuse University Press. ISBN 0-8156-3196-0.
  • Brewin, Christopher (2000). European Union and Cyprus. Eothen Press. ISBN 0-906719-24-0.
  • Dods, Clement (ed.) (1999). Cyprus: The Need for New Perspectives. The Eothen Press. ISBN 0-906719-23-2.
  • Durrell, Lawrence (1957). Bitter Lemons. Faber and Faber. ISBN 0-571-20155-5.
  • Faustmann, Hubert and Nicos Peristianis (2006). Britain and Cyprus: Colonialism and Post-Colonialism, 1878–2006. Bibliopolis. ISBN 978-3-933925-36-7.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://europa.eu/abc/maps/members/cyprus_en.htm |title=EUROPA – The EU at a glance – Maps – Cyprus |work=Europa (web portal) |accessdate=27 March 2009