Kordova əmirliyi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
isp. Emirato de Córdoba
ərəb. إمارة قرطبة ‎‎
Kordova əmirliyi
15 may 756–16 yanvar 929
Kordova əmirliyi bayrağı
Kordova əmirliyinin ərazisi
Kordova əmirliyinin ərazisi
StatusuƏmirlik
PaytaxtıKordova
Rəsmi dilləriƏrəb dili
mosarab
Dini
İslam
İdarəetmə formasıMonarxiya
SülaləƏməvilər
Əmir 
Tarixi 
• Yaranması
15 may 756
• Süqutu
16 yanvar 929
Ərazisi
• Ümumi
Pireney yarımadasının şimali-qərb hissəsi istisna olmaqla digər əraziləri
Əhalisi
• Təxmini
ərəblər, bərbərlər, Pireney xalqları
Sələfi
Xələfi
Əməvilər xilafəti
Kordova xilafəti

Kordova əmirliyi (isp. Emirato de Córdoba
ərəb. إمارة قرطبة ‎‎) — Orta əsrlərdə İspaniyada İslam dövləti (756-929). Əsası Əməvilərin sülaləsindən olan 756-cı ildə Əmir titulunu qəbul edən I Əbdürrəhman tərəfindən qoyulmuşdur.[1]

Tarixi[redaktə | mənbəni redaktə et]

711-718-ci illərdə müsəlmanlar sürətli bir şəkildə Pireney yarımadasını fəth etdikdən sonra burda Əməvilər xilafətinin tərkibində vilayət yaradıldı. Kordova şəhəri, "vali" və ya "əmir" titulu daşıyan hökmdarların iqamətgahına çevrildi. İlk dövrlər İspan əmiri xəlifəyə birbaşa tabe olan Afrika valisi tərəfindən təyin edilirdi.

Bütün Pireney müsəlmanları şəhərlərdə yaşayan ərəblərə, kənddə yaşayan bərbərlərə və qoşunlarda üstünlük təşkil edən suriyalılara bölünürdü. Bu xalqlar I Əbdürrəhmanın yarımadaya gəlişinə qədər hakimiyyət uğrunda öz aralarında mübarizə aparırdılar.

Əmirliyin yaranması[redaktə | mənbəni redaktə et]

750-ci ildə Abbasilər Əməviləri devirdikdən sonra sülalənin bütün üzvləri qətl edildi. Sülalənin sağ qalan yeganə nümayəndəsi əvvəlcə Misirə, daha sonra Məğribə qaçdı. Ancaq onun bu torpaqlarda möhkəmlənmək cəhdləri uğursuz oldu. 755-ci ilin sonunda Əbdürrəhman Pireney sahillərinə çıxdı, Kordovanı tutdu və özünü əmir elan etdi.[2]. İlk dövrlər Pireneydə Abbasi hökmranlığını rəsmi olaraq tanıdı, ancaq 765-ci il münaqişəsindən sonra məscidlərdə cümə xütbələrində Abbasilərin xatırlanması qadağan edildi. Hakimiyyətinin çox hissəsini xristianlarla mübarizəyə sərf etmişdi. I Əbdürrəhman müxtəlif müstəqil kimik əmirlikləri öz dövlətinə birləşdirdi.[3]. Üstəlik o, 896-cı ildə Korsika adasını da fəth etməyə müvəffəq oldu.[4].

Bununla belə, müstəqil əmirliyin əsl yaradıcısı, vəzirlərin səlahiyyətlərini asanlaşdıran və müsəlman torpaqlarında xristianların sayını əhəmiyyətli dərəcədə azaldaraq yarımadanın çox sürətli bir şəkildə İslamlaşmasına nail olan II Əbdürrəhman idi.

Ərəblər və bərbərlər arasında hakimiyyət uğrunda mübarizə müstəqil əmirlik qurulduqdan sonra da səngimədi. Bu daxili çəkişmələr xristian krallıqlarına geniş imkanlar açdı və sonradan rekonkistanın yayılmasına münbit şərait yaratdı.

912-ci ildə III Əbdürrəhmanın taxta çıxması dövründə əmirliyin siyasi tənəzzülü aşkar idi. III Əbdürrəhman üsyanlara son verdi, xristian torpaqlarına yürüşlər etdi. Əmirliyin siyasi birliyini bərpa edən III Əbdürrəhman, Qahirə də yerləşmiş Fatimilər xilafətini qurmuş rəqib İslam sülaləsi Fatimilərin işğalı təhlükəsi ilə qarşılaşdı. Çünki Fatimilər xəlifə titulunu daşıyırdılar və bütün keçmiş Ərəb xilafəti ərazilərinə iddia edirlər. Bu səbəbdən 929-cu ildə III Əbdürrəhan özünü xəlifə elan etdi.[3]. Beləliklə 929-cu ildə Kordova xilafəti yarandı.[5].

Əmirlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Jayyusi, Salma Khadra; Marín, Manuela (1994). The Political History of Al-Andalus // The Legacy of Muslim Spain (ingilis). BRILL. 19. ISBN 978-90-04-09599-1.
  2. Hughes, 1968. səh. 108
  3. 1 2 Barton, 2004. səh. 37
  4. Stanton, 2015. səh. 111
  5. Barton, 2004. səh. 38

Ədəbiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Али-заде А. А. (2004) [е]. Хроника мусульманских государств I-VII вв. Хиджры (2-е, испр. и доп 5000 nüs.). М.: Умма. 233–236. ISBN 5-94824-111-4.
  • Рыжов К. (2004). Все монархи мира. Мусульманский Восток VII-XV вв (3000 nüs.). М.: Вече. 330–333. ISBN 5-94538-301-5.

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]