Rüstəm Mustafayev

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Rüstəm Mustafayev
Fotoqrafiya
Doğum tarixi 25 fevral 1910(1910-02-25)
Doğum yeri Bakı, Bakı quberniyası, Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi 19 iyul 1940 (30 yaşında)
Vəfat yeri Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ
Vətəndaşlığı Flag of Russia.svg Rusiya İmperiyası
Flag of Azerbaijan 1918.svg AXC
Flag of the Soviet Union.svg SSRİ
Fəaliyyəti Rəssamlıq
Üslub Teatr-dekorasiya sənəti
Mükafatları "Şərəf Nişanı" ordeni

Rüstəm Mamməd oğlu Mustafayev (25 fevral 191019 iyul 1940) — rəssam, Azərbaycanda realist teatr-dekorasiya sənətinin yaradıcılarından biri.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Rüstəm Mustafayev 1926-cı ildə Bakı Ali Rəssamlıq Məktəbini bitirmişdi. 1928-ci ildə Moskvada müəyyən təcrübə keçdikdən sonra Bakıya qayıtmış, bir müddət Bakı Azad Tənqid-Təbliğ Teatrında (sonrakı adı Türk İşçi Kəndli Teatrı) tamaşalara səhnə tərtibatı vermişdir. O, sadəcə illüstrasiya çəkməklə kifayətlənməmiş, bütün səhnələrin qurulmasında fəal iştirak etməklə rejissor və müəlliflərə kömək etmişdir.

Repressiyanın hökm sürdüyü ağır illərdə Rüstəm Mustafayev Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında baş rəssam işləmişdir. Mirzə Cəlilin, Cəfər Cabbarlının, Hüseyn Cavidin, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin əsərlərinə verdiyi tərtibatlar Azərbaycan teatr-dekorasiya sənətinin orijinal, qiymətli nümunələri sayılmışdır. Rüstəm Mustafayevlə yaxından dostluq etmiş həmkarı Qəzənfər Xalıqov qələmə aldığı xatirələrində yazırdı: "Rüstəmin yaradıcılığı müasirlərindən bir də onunla fərqlənirdi ki, o, teatr tərtibi sənətinin nailiyyətlərini milli ənənələrimizlə zənginləşdirməyə qabil sənətkar idi. O vaxt çox gənc olmasına baxmayaraq, indi də yaşayıb-yaradan bəzi rəssamlarımızın yaradıcılığının formalaşmasında danılmaz əməyi olmuşdur. Mən deyərdim ki, onun ölümü nəinki dostları, eyni zamanda, bütün Azərbaycan xalqı, incəsənətimiz üçün əvəzsiz itki idi". Əslində, tam yaradıcılıq dövrünü yaşamadan dünyasını dəyişmiş Rüstəm Mustafayev dərin biliyə malik, incə zövqlü, orijinal düşüncəli bir sənətkar olub. Rüstəmin tamaşalara verdiyi tərtibat o qədər diqqət çəkir ki, onu Azərbaycan Opera və Balet Teatrında da işləməyə dəvət edirlər. "Şah İsmayıl", "Leyli və Məcnun", "Aşıq Qərib", "Koroğlu" kimi operalara verdiyi tərtibat böyük bəstəkarımız Üzeyir Hacıbəyov tərəfindən yüksək qiymətləndirilir. O, bu rəssamla işləməkdən xüsusi zövq alırdı. Təsəvvür edin ki, 1937-1938-ci illərdə "Koroğlu" kimi bir operanın rəssamı olmaq şərəfi yalnız Rüstəm Mustafayevə qismət olmuşdur.

Rüstəm Mustafayevin yaradıcılığı çoxşaxəli idi. O, bir tərəfdən teatr tamaşalarına bədii tərtibat verirdisə, digər tərəfdən də miniatür sənətimizi, milli memarlığımızı dərindən öyrənərək müxtəlif sərgilərin tərtibatı ilə məşğul olur, elmi tədqiqatlar aparır, qrafika sahəsində bir sıra müvəffəqiyyətlər qazanırdı. O, neçə-neçə plakat və kitabların da bədii tərtibatı üzərində işləmişdir. Səməd Vurğun, Süleyman Rüstəm, Rəsul Rza və başqa şairlərin o dövrdə çıxan kitablarının bədii tərtibatı Rüstəmin ilk qrafika işlərindən sayılırdı. 1939-cu ildə çap edilmiş Azərbaycan aşıqlarının şeirlərindən ibarət "Aşığın səsi" kitabının da bədii tərtibatı Rüstəm Mustafayevə məxsusdur. O, milli ornamentlərimizin dərin bilicisi idi və yaradıcılığında da bundan bacarıqla istifadə edirdi. Rüstəm Mustafayev həm də istedadlı kitab qrafikaçısı olmuşdur. Həmkarları onu son dərəcə prinsipial və tələbkar bir rəssam kimi xatırlayırlar.

O dövrdə Moskvada müxtəlif sərgilər keçirilirdi. Azərbaycana məxsus bölümün tərtibatçısı da məhz Rüstəm Mustafayev olardı. Onun son işlərindən biri 1940-cı ildə Nizami muzeyinin qurulması ilə bağlı idi. O, bu muzeyin bədii tərtibatının müəlliflərindən biri olmuşdur. 1937-ci ildən 1940-cı ilə kimi, yəni ömrünün sonuna qədər Azərbaycan abidələrini mühafizə edən Mərkəzi Dövlət İdarəsinin direktoru vəzifəsində çalışan Rüstəm Mustafayev Nizami dövrü abidələrinin və Şəki Xan sarayının elmi bərpası sahəsində mühüm xidmətləri olmuşdur. O, müxtəlif mükafatlara, fəxri fərmanlara, eləcə də "Şərəf nişanı" ordeninə layiq görülmüşdür. Dünyasını dəyişəndən üç il sonra Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyinə bu unudulmaz rəssamın adı verilmişdir.