Sirik
| Sirik | |
|---|---|
| 39°28′30″ şm. e. 46°52′20″ ş. u.HGYO | |
| Ölkə | |
| İqtisadi rayon | Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu |
| Rayon | Cəbrayıl rayonu |
| Tarixi və coğrafiyası | |
| Mərkəzin hündürlüyü | 1.208 m |
| Əhalisi | |
| Əhalisi |
|
  Sirik | |
Sirik — Azərbaycan Respublikasının[1][2][3] Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun[4] Cəbrayıl rayonunun Sirik kənd inzibati ərazi dairəsində kənd, Sirik kənd inzibati ərazi dairəsinin mərkəzi[1][2][3].
Toponimikası
[redaktə | vikimətni redaktə et]Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğətinə görə, bu oykonimin sirak tayfasının adı ilə bağlılığı güman edilir. Kəndin adı 1917-ci ildə Sirikli kimi qeydə alınmışdı. Sirik türk dillərində "çubuq" mənasını daşıyır. Bu oykonim "çubuqlu" mənasındadır. XX-ci əsrdə Quba rayonunda Çubuxlu qışlaq, Qusar rayonunda Çubuxlu, Ermənistan ərazisində iki Çubuxlu və bir Çubuqçu kəndləri olmuşdu.[5]
Coğrafiyası
[redaktə | vikimətni redaktə et]Kənd Qarabağ silsiləsinin ətəyində[5], təqribən 1224 m hündürlükdə[6], rayon mərkəzindən[7] — Cəbrayıl şəhərindən[1][2][3][8] 40 km şimal-qərbdə[7], Hovuslu kəndindən 13 km məsafədə yerləşir[9].
Tarixi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Sovet dövründən qabaq
[redaktə | vikimətni redaktə et]1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisinin statistik məlumatlar məcmuəsinə əsasən, Yelizavetpol quberniyasının Cəbrayıl qəzasının III sahəsinin Maşanlı kənd cəmiyyətinin tərkibində Sirikli (i.ə.rus orf. Сириклу — Siriklu) kəndi qeyd olunurdu[10].
1911-ci ildə dərc olunmuş 1912-ci il üçün Qafqaz təqviminə görə, Yelizavetpol quberniyasının Qaryagin qəzasının tərkibində Sirik (i.ə.rus orf. Сирикъ) kəndi var idi[11].
18 dekabr 1918-ci ildə erməni-daşnak silahlı dəstəsi Sirik kəndinə hücum edərək kəndi yandırmış, əhalinin əmlakını talan etmiş və dağıtmışdı[12]. 27 fevral 2019-cu ildə Sirik kəndinə yenidən hücum olunmuş, yenə də kəndin bir hissəsi yandırılmışdı. Sirik kəndinə 11 kişi, 10 qadın, 14 uşaq qətlə yetirilmiş və 2 kişi yaralanmışdı.[13][14]
Sovet dövründə
[redaktə | vikimətni redaktə et]1921-ci ilin Azərbaycan kənd təsərrüfatı siyahıyaalınmasına görə, Qaryagin qəzasının Cəbrayıl cəmiyyətinin tərkibində Sirikli adında kənd var idi[15].
A. S. Ş. C. Xalq Təsərrüfat Uçotu İdarəsi (Az. XTUİ) tərəfindən 1933-cü ildə dərc edilmiş "ASŞC inzibati bölünüşü"nə əsasən, 1 yanvar 1933-cü il tarixinə görə, Sirik məskun yeri Cəbrayıl rayonunun Əhmədli kənd şurasının tərkibində idi[16].
1961-ci il üçün, Sirik kəndi Azərbaycan SSR-nin Cəbrayıl rayonunun Sirik kənd Sovetinin mərkəzi idi[17].
Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 4 yanvar 1963-cü il tarixli fərmanı ilə Cəbrayıl rayolu ləğv olunmuş, ərazisi isə Füzuli rayonunun tərkibinə verilmişdi[18]. 1 oktyabr 1963-cü il üçün Sirik kəndi Azərbaycan SSR-nin Füzuli rayonunun Havuslu kənd Sovetinin tərkibində idi[9].
17 iyun 1964-cü ildə Cəbrayıl rayonu yenidən təşkil olunmuşdu[19].
Həm 1968-ci ilü üçün[20], həm 1977-ci il üçün, Sirik kəndi Azərbaycan SSR-nin Cəbrayıl rayonunun Sirik kənd Sovetinin mərkəzi idi[8].
Sovet dövründə kənddə səkkizillik məktəb, kitabxana, klub və tibb mərkəzi mövcud idi[21].
Qarabağ münaqişəsi dövründə
[redaktə | vikimətni redaktə et]Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə[22] Cəbrayıl rayonunun əraziləri 23 avqust 1993-cü ildə Ermənistan silahlı birləşmələri tərəfindən işğal edilmişdi[22][23]. Rayonun Sirik kəndi də 1993-cü ildə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdu[24][25].
İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı[26][27], 22 oktyabr 2020-ci il tarixində[28][29], Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Sirik kəndinin işğaldan Azərbaycan Ordusu tərəfindən azad edildiyini elan etmişdi[29][30].
Müasir dövrdə
[redaktə | vikimətni redaktə et]25 may 2021-ci ildə Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi Sirik kəndindən videogörüntülər paylaşmışdı[31].
Əhalisi
[redaktə | vikimətni redaktə et]1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisinin statistik məlumatlar məcmuəsinə əsasən, Yelizavetpol quberniyasının Cəbrayıl qəzasının III sahəsinin Maşanlı kənd cəmiyyətinin tərkibində Sirikli (i.ə.rus orf. Сириклу — Siriklu) kəndində 43 tüstü var idi və burada 252 azərbaycanlı (mənbədə "tatarlar" kimi göstərilmiş), dini baxımdan sünni olan kəndlilər yaşayırdı.[10]
1911-ci ildə dərc olunmuş 1912-ci il üçün Qafqaz təqviminə görə, Yelizavetpol quberniyasının Qaryagin qəzasının tərkibində Sirik (i.ə.rus orf. Сирикъ) kəndində 100 nəfər yaşayırdı, onların əksəriyyəti azərbaycanlılar idi və təqvimdə "tatarlar" kimi göstərilmişdir.[11]
1921-ci ilin Azərbaycan kənd təsərrüfatı siyahıyaalınmasına görə, Qaryagin qəzasının Cəbrayıl cəmiyyətinin Sirikli kəndində 86 təsərrüfat var idi və 370 nəfər yaşayırdı, kəndin əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılar idi və siyahıyaalınmada "Azərbaycan türkləri" kimi göstərilmişdi[15][32].
A. S. Ş. C. Xalq Təsərrüfat Uçotu İdarəsi (Az. XTUİ) tərəfindən 1933-cü ildə dərc edilmiş "ASŞC inzibati bölünüşü"nə əsasən, 1 yanvar 1933-cü il tarixinə görə, Cəbrayıl rayonunun Əhmədli kənd şurasına daxil olan Sirik məskun yerində 70 təsərrüfat və 430 sakin var idi. Kənd şurasının bütün əhalisi azərbaycanlılardan (mənbədə "türklər" kimi göstərilmiş) ibarət idi.[16]
Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasına görə, 1983-cü ildə kənddə 512 nəfər yaşayırdı. Kənd əhalisi heyvandarlıq, taxılçılıq və üzümçülüklə məşğul olurdu.[7]
Abidələr
[redaktə | vikimətni redaktə et]Sirik kəndində arxeoloji abidələrdən Orta əsrlərə aid qədim qəbiristan və qala var[7].
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- 1 2 3 "İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024". Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi (az.). 2024. 11 may 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 aprel 2026.
- 1 2 3 İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024 (PDF). BAKI: AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ. Təsnifat T.Y.Budaqovun rəhbərliyi ilə Y.X.Yusifov, V.H.Məmmədəlizadə, L.H.Salamzadə və F.E.Qocayev tərəfindən işlənib hazırlanmışdır. 2024. Səhifələr 41-42.
- 1 2 3 "İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024". Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası (az.). 2024. 9 yanvar 2026 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ "Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI". Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası. 7 iyul 2021-ci il. 2025-10-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2026-06-03.
- 1 2 Sirik // AZƏRBAYCAN TOPONİMLƏRİNİN ENSİKLOPEDİK LÜĞƏTİ. İKİNCİ CİLD. BAKI: ŞƏRQ-QƏRB. Redaktor: Rübabə Əliyeva. Tərtibçilər: Rübabə Əliyeva, Qara Məşədiyev, Roza Eyvazova, Gülşən Axundova, Şəms Qocayeva. Rəyçilər: İsmayıl Məmmədov, Fikrət Xalıqov. 2007. Səhifə 191. ISBN 978-9952-34-156-0.
- ↑ "Google Earth". earth.google.com. İstifadə tarixi: 3 iyun 2026.
- 1 2 3 4 СИРИК // АЗӘРБАЈҸАН СОВЕТ ЕНСИКЛОПЕДИЈАСЫ. VIII ҸИЛД. БАКЫ: АЗӘРБАЈҸАН СОВЕТ ЕНСИКЛОПЕДИЈАСЫНЫН БАШ РЕДАКСИЈАСЫ. БАШ РЕДАКТОР: Ҹ.Б.ГУЛИЕВ. 1984. Səhifə 457.
- 1 2 АЗӘРБАЈҸАН ССР. ИНЗИБАТИ-ӘРАЗИ БӨҜҮСҮ. 1977-ҹи ил ЈАНВАРЫН 1-нә ОЛАН ВӘЗИЈЈӘТӘ ҜӨРӘ ТӘРТИБ ЕДИЛМИШДИР (ДӨРДҮНҸҮ НӘШРИ). Бакы: АЗӘРНӘШР. Тәртиб едәнләр: Ч. Һ. Ибраһимов вә С. А. Мелников. Редаксија һејәти: А. М. Исајев, Б. Ә. Будагов, Г. Ә. Гејбуллајев. 1979. Səhifə 87.
- 1 2 Физулинский район // АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ ССР. АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНОЕ ДЕЛЕНИЕ НА 1 ОКТЯБРЯ 1963 ГОДА (ИЗДАНИЕ ВТОРОЕ). Баку: Азернешр. Редактор И. Калантаров. Художественный редактор М. Кулиев. Технический редактор С. Миркишиева. Корректоры Н. Фидлер, С. Петросова. 1964. Səhifələr: 105—108.
- 1 2 СВОДЪ СТАТИСТИЧЕСКИХЪ ДАННЫХЪ О НАСЕЛЕНИIИ ЗАКАВКАЗСКАГО КРАЯ, ИЗВЛЕЧЕННЫХЪ ИЗЪ ПОСЕМЕЙНЫХЪ СПИСКОВЪ 1886 Г. Тифлисъ: ИЗДАНЪ По распоряженiю Главноначальствующаго гражданскою частiю на Кавказѣ, ЗАКАВКАЗСКИМЪ СТИТИСТИЧЕСКИМЪ КОМИТЕТОМЪ. Типография И. Мартиросiанца, Орбел., ул., д. № 1, 2. 1893. Страницы электронного документа: 236-237.
- 1 2 Кавказскiй календарь НА 1912 ГОДЪ (LXVII г.). ТИФЛИСЪ: Типографія Канцелярiи Намѣстника Е. И. В. на Кавказѣ, казенный домъ. 1911. Səhifələr: 118, 203.
- ↑ "Müdafiə Nazirliyi Cəbrayıl rayonunun Sirik kəndinin videogörüntülərini yayıb VİDEO". AZƏRTAC (az.). 25.05.2021. İstifadə tarixi: 2026-06-04.
- ↑ "Qarabağda qırğınlar". genocide.preslib.az (az.). 19 iyun 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 iyun 2026.
- ↑ "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə yaradılmış Fövqəladə Təhqiqat Komissiyasının üzvü N. Mixaylovun məruzəsi". genocide.preslib.az (az.). İstifadə tarixi: 4 iyun 2026.
- 1 2 Азербайджанская сельскохозяйственная перепись 1921 года. 1/6. Баку: Азербайджанское центральное статистическое управление. 1922. Səhifələr: 22-41.
- 1 2 Административное деление АССР. Баку: Издание АзУНХУ. Ответственный редактор ЛЕВИК Л. А. Техредактор АЛЬТШУЛЕР С. Е. Корректура: КУЛИЕВ А. и ЛУКОМНИК Г. 1933. Səhifə 24.
- ↑ АЗӘРБАЈҸАН ССР. ИНЗИБАТИ-ӘРАЗИ БӨЛҜҮСҮ. (1961-ҹи ил јанварын 1-нәдәк олан вәзијјәтә әсасән тәртиб едилмишдир). Бакы: Азәрнәшр. 1961. Səhifələr 136—138.
- ↑ ПЕРЕЧЕНЬ упраздненных районов* // АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ ССР. АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНОЕ ДЕЛЕНИЕ НА 1 ОКТЯБРЯ 1963 ГОДА (ИЗДАНИЕ ВТОРОЕ). Баку: Азернешр. Редактор И. Калантаров. Художественный редактор М. Кулиев. Технический редактор С. Миркишиева. Корректоры Н. Фидлер, С. Петросова. 1964. Səhifə 254.
- ↑ Тәртиб едәнләр: Мелников С. А. вә Мирзәјевә А. Һ. МУХТАР РЕСПУБЛИКА, ВИЛӘЈӘТ ВӘ РАЈОНЛАРЫН, РЕСПУБЛИКА ТАБЕЛИЈИНДӘ ОЛАН ШӘҺӘРЛӘРИН ТӘШКИЛ ОЛУНМА ТАРИХИ // АЗӘРБАЈҸАН ССР. ИНЗИБАТИ-ӘРАЗИ БӨЛҜҮСҮ. 1968-ҹи ил ИЈУЛУН 10-дәк ОЛАН ВӘЗИЈЈӘТӘ ҜӨРӘ ТӘРТИБ ЕДИЛМИШДИР (ҮЧҮНҸҮ НӘШРИ). Бакы: АЗӘРНӘШР. Редактор: Исајев А. М. Бәдии редактору: В. Сејтин. Техники редактору: С. Миркишијева. Корректорлары: Е. Гулам гызы, Б. Мәшодијева. 1968. Səhifələr: 6—9.
- ↑ Тәртиб едәнләр: Мелников С. А. вә Мирзәјевә А. Һ. Ҹәбрајыл рајону // АЗӘРБАЈҸАН ССР. ИНЗИБАТИ-ӘРАЗИ БӨЛҜҮСҮ. 1968-ҹи ил ИЈУЛУН 10-дәк ОЛАН ВӘЗИЈЈӘТӘ ҜӨРӘ ТӘРТИБ ЕДИЛМИШДИР (ҮЧҮНҸҮ НӘШРИ). Бакы: АЗӘРНӘШР. Редактор: Исајев А. М. Бәдии редактору: В. Сејтин. Техники редактору: С. Миркишијева. Корректорлары: Е. Гулам гызы, Б. Мәшодијева. 1968. Səhifə 87.
- ↑ СИРИК // АЗӘРБАЈҸАН СОВЕТ ЕНСИКЛОПЕДИЈАСЫ. VIII ҸИЛД. БАКЫ: АЗӘРБАЈҸАН СОВЕТ ЕНСИКЛОПЕДИЈАСЫНЫН БАШ РЕДАКСИЈАСЫ. БАШ РЕДАКТОР: Ҹ.Б.ГУЛИЕВ. 1984. 457.
- 1 2 Fuad CƏFƏROV "Azərbaycan Ordusu". ""Ordumuz, Silahlı Qüvvələrimiz böyük peşəkarlıq, qəhrəmanlıq göstərmişdir və işğalçıları Cəbrayıl şəhərindən qovmuşdur"". AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MÜDAFİƏ NAZİRLİYİ (az.). 4 oktyabr 2025. İstifadə tarixi: 21 noyabr 2025.
- ↑ "День города Джебраил". АЗЕРТАДЖ (rus). 4 oktyabr 2025. İstifadə tarixi: 21 noyabr 2025.
- ↑ "Müdafiə Nazirliyi Cəbrayıl rayonunun Sirik kəndinin videogörüntülərini yayıb". AZƏRTAC. 25 may 2021. 25 may 2021 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ "Müdafiə Nazirliyi Cəbrayıl rayonunun Sirik kəndinin videogörüntülərini yayıb VİDEO". "AZƏRBAYCAN" qəzeti (az.). 25 may 2021. 26 dekabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 dekabr 2023.
- ↑ "Vətən müharibəsinin xronikası: 22 oktyabr". AZƏRTAC (az.). 22.10.2021. 2023-04-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2026-06-04.
- ↑ "İKİNCİ QARABAĞ MÜHARİBƏSİ–VƏTƏN MÜHARİBƏSİ". Yeni Tərtər Qəzeti. İstifadə tarixi: 2 iyun 2026.
- ↑ "Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan Ordusu Füzuli rayonunun 3, Cəbrayıl rayonunun 4 kəndini işğaldan azad edib". AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MÜDAFİƏ NAZİRLİYİ (az.). 22 OKTYABR 2020. İstifadə tarixi: 2023-12-26.
- 1 2 "Füzuli və Cəbrayılın daha bir neçə kəndi işğaldan azad edilib - FOTO". oxu.az (az.). 22 oktyabr 2020. 26 dekabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 dekabr 2023.
- ↑ Rəşad Vaqifoğlu. "İşğaldan azad edilən ərazilərimiz". REPORT İNFORMASİYA AGENTLİYİ (az.). 7 noyabr 2020. 26 dekabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 dekabr 2023.
- ↑ "Cəbrayıl rayonunun Sirik kəndindən videogörüntülər - VİDEO". AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MÜDAFİƏ NAZİRLİYİ (az.). 25 MAY 2021. 2026-06-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2026-06-04.
- ↑ Азербайджанская сельскохозяйственная перепись 1921 года. 1/1. Баку: Азербайджанское центральное статистическое управление. 1922. Условное обозначение.
