Türk kinosu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Türk kinosu
Turkey film clapperboard.svg
Ekran sayı2,093 (2012)[1]
Əsas distribyutorlarUnited International Pictures 34.8%
Warner Bros. 21.9%
Tiglon 18.9%[2]
İstehsal olunan bədii filmlər (2012)[3]
Cəm61
Buraxılış sayı (2012)
Cəm43,935,763
 • Adambaşına düşən0.6 (2012)[4]
Milli filmlər20,487,220 (47.0%)
Ümumi gəliri (2012)[1]
Cəm234 milyon $
Milli filmlər109 milyon $ (46.6%)

Türk kinosu və ya Yeşilçam Türk filmləri incəsənəti və sənayesinə aiddir.Bu, Türk mədəniyyətinin mühüm tərkib hissəsidir və son illər ərzində çiçəklənmişdir.Son vaxtlar Ərəb dünyasında və nadir hallarda, Birləşmiş Ştatlarda maraqla qarşılanır.Osmanlı imperiyasında nümayiş etdirilən ilk film Lümyer qardaşlarının çəkdiyi La-Sota vağzalına qatarın gəlməsi filmi idi.Türkiyə istehsalı olan ilk film rejissoru Fuat Uzkınay olan və çəkilişi 1914-cü ildə tamamlanmış Ayastеfanоsdakı rus abidəsinin yıхılmаsı adlı sənədli filmdir.Türkiyədə ilk səsli film 1931-ci ildə nümayiş etdirilmişdir.

Türk Kinosunun dövrləri[redaktə | əsas redaktə]

Türkiyədə göstərilən ilk kinoteatr filmi olan La-Sota vağzalına qatarın gəlməsi filminin afişası
Milli kinoteatr(1910) və Hilal (solda),Xalq Teatrı (sağda)[5]
İlk türk filmi Ayastеfanоsdakı rus abidəsinin yıхılmаsı,İlk Türk Kinematoqrafçısı Fuad Uzkınay tərəfindən 14 Noyabr 1914-cü ildə İstanbulda çəkilmişdir

1896-1913[redaktə | əsas redaktə]

Osmanlının kinoteatrla tanışlığı ilk dəfə 1895-ci ildə baş vermişdir.Lümyer qardaşların çəkdiyi La-Sota vağzalına qatarın gəlməsi filminin, 29 Dekabr 1895-ci ildə, Parisdəki ilk nümayişindən təxminən bir il sonra, bir alman yəhudisi olan Ziqmund Uenberq tərəfindən, İstanbulda Qalatasarayda bir barda göstərilməsi ilə Türk cəmiyyəti kinoteatrla tanış olmuşdur.

1910-1930[redaktə | əsas redaktə]

Türkiyədə xalqa açıq ilk kinoteatr 19 Mart 1910-cu ildə, İstanbulda Şahzadəbaşında[tr] "Milli Kino" adı altında fəaliyyətə başlamışdır.O zaman İstanbul liseyində film nümayişləri keçirən komanda maddi imkan taparaq ikinci Türk kinoteatrını Əli Əfəndi Filmlərini açmışdır.Türkiyədə kinoteatrın təşəkkülü I Dünya Müharibəsi dövründə baş vermişdir.Alman ordularının, filmləri bir təbliğat amili kimi və əsgərlərin təhsili üçün istifadə etdiyini görən, dövrün Osmanlı İmperiyası Ali Baş Komandan Vəkili və Hərbi Naziri vəzifələrini davam etdirən Ənvər Paşa, kino faktının əhəmiyyəti hiss etmiş və 1915-ci ildə Mərkəzi Ordu Kinoteatr Dairəsini (MOSD) quraraq, Türk kinoteatrının təşəkkülünün əsasını qoymuşdur.MOSD-nin yaradılması və sonrakı dövrdə istehsal olunan hekayəli filmlər kino tarixi üçün o illərin ən mühüm inkişafı idi.[6] Həmin dövrdə Fuad Uzkınayın çəkdiyi Ayastеfanоsdakı rus abidəsinin yıхılmаsı adlı sənədli film Türk kinosunun ilk əsəri olaraq 14 Noyabr 1914-cü ildə ekrana girmişdir.150 metrlik sənədli film olaraq çəkilən filmin günümüzə heç bir surəti gəlib çatmamışdır.[7]

1916-cı ildə Müdafiə Milliyə Cəmiyyətidə[tr] alınan qərarla kino fəaliyyətinə başlanılmış, Almaniyadan gətirdiyi alətlərlə film çəkilişlərinə başlayan cəmiyyət, müharibədən görüntülərin də yer aldığı filmlər hazırlamışdır.

İlk mövzulu Türk filminin, hər ikisi də 1917-ci ildə Müdafiə Milliyə Cəmiyyəti tərəfindən çekilen, 3 Pəncəvə ya Casus adlı filmlər olduğu barədə mübahisələr var.Əslində Türk kinosunda ilk süjetli film sınağı Leblebici Horhor Ağa olmasına baxmayaraq film aktyorların birinin ölməsi səbəbi ilə tamamlanmamışdır.İkinci film isə Hümmət Ağanın İzdivacı olmasına baxmayaraq, filmin aktyorları Çanaqqala müharibəsində iştirak etdiklərindən çəkilişlər ancaq 1918-ci ildə tamamlanmışdır.[8]

1919-cu ildə çəkilmiş və rejissoru Əhməd Fehim olan Dayə adlı film senzuraya məruz qalan ilk Türk filmidir.Türk kinosunda ilk komediya filmi seriyasına isə 1917-ci ildə başlanmışdır.Rejissorluğunu Hüseyn Şadı Karagözoğlunun etdiyi Bican Əfəndi İqtisadçı adlı 1917-ci ildə çəkilmiş Türk komediya filmi böyük maraq görüncə,1921-ci ildə Bican Əfəndi Məktəb müəllimi və elə həmin ildə Bican Əfəndinin yuxusu adlı komediya filmləri çəkilmişdir.

1931-1960[redaktə | əsas redaktə]

Bu dövrdə Türk Kinoteatrlarının ilk səsli filmi, Türkiyə, Misir və Yunanıstanın birlikdə istehsalə olan İstanbul Küçələrində filmi çəkilmişdir.Bundan başqa ilk qısametrajlı film də bu dövrdə çəkilmişdir.1931-1950 illəri arasındakı ən mühüm hadisə Türk Kinosu Cəmiyyəti tərəfindən təşkil olunan müsabiqə olmuşdur.Yarışda Şakir Sırıqlının Unudulan Sirr filmi "ən gözəl film" seçilmişdir.1949-cu ildə çəkilən Fəryad filmi ilk Türk qorxu filmi, 1953-cü ildə çəkilən Xalçaçı Qız filmi isə çəkilən ilk rəngli Türk filmi olmuştur.

1961-1970[redaktə | əsas redaktə]

Türk kinosu tarixindəki 2-ci müsabiqə bu dövrdə İstanbul Yerli Film Müsabiqəsi adı altında keçirilmişdir. Həmçinin qapalı kinoteatrların yaradılması və rəngli filmlərin çəkilməsi ilə Türk kino tarixində böyük bir mərhələ başlanmışdır. İstehsal olunan film sayının 789-a çatdığı bu illərdə, baş verən bütün bu proseslərin işığında, 1963-cü il istehsalı olan Susuz Yaz filmi beynəlxalq festivallarda mwkafat alan ilk Türk filmi olmuşdur.

1971-1980[redaktə | əsas redaktə]

Bu dövrün göstəricilərə baxdıqda, ağ-qara filmlərin rəngli filmlərin arxasında qaldığı görsənir.Bundan başqa, bu illərdə cizgi filmləri ilə bağlı işlər görülmüş və yarışlar keçirilmiş, xarici film festivallarında uğurlar və beynəlxalq sahədə mükafatlar əldə edilmişdir.

  • Prades Film Şənliyində alınan xüsusi mükafat.
  • Nantın Film Şənliyində jüri xüsusi mükafatı.
  • Haaqa Film Şənliyində alınan mükafat.
  • Beynəlxalq Milan Film Sərgisində Ömər Qovurun çəkdiyi Yusif və Kənan filminin aldığı böyük mükafat.

1981-1990[redaktə | əsas redaktə]

Bu dövrdə ağ-qara filmlər tarixə qarışmışdır. Xarici romanlar və abidələr Türkcəyə tərcümə olunaraq filmə çevrilmişdir.Həmçinin Toronto Kino Fondu və Ottava Səfirliyinin dəstəyi ilə Türkiyədə ilk kütləvi film nümayişi keçirilmiş və beləliklə Türk kinosu qloballaşma mövzusunda ilk addımını atmışdır.

Önəmli şəxslər[redaktə | əsas redaktə]

Rejissorlar[redaktə | əsas redaktə]

Aktyorlar[redaktə | əsas redaktə]

Ssenaristlər[redaktə | əsas redaktə]

Önəmli filmlər[redaktə | əsas redaktə]

Klassik filmlər[redaktə | əsas redaktə]

Müasir filmləri[redaktə | əsas redaktə]

Kult filmləri[redaktə | əsas redaktə]

İqtisadi cəhətdən uğurlu filmləri[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 "Market Study - Turkey". German Films.
  2. "Table 6: Share of Top 3 distributors (Excel)". UNESCO Institute for Statistics.
  3. "Box-Office". General Directorate of Cinema.
  4. "Annual Report 2012/2013". Union Internationale des Cinémas.
  5. www.hayal-et.org/i.php/site/building/direkleraras
  6. www.kameraarkasi.org/sinema/makaleler/ordununrolu.html
  7. http://www.sondevir.com/?aType=haber&ArticleID=35209 sondevir. 12 Kasım 2011. Erişim tarihi: 25 Aralık 2012.
  8. "İlk Türk filmi 97 yıl önce vizyona girdi" odatv. 06.11.2010. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2013

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Türk kinosu ilə əlaqəli mediafayllar var.