"Nemezis əməliyyatı" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

Jump to navigation Jump to search
Düzəlişin təsviri yoxdur.
'''"Nemezis" Əməliyyatı''' — [[Daşnaksütyun]] partiyasının keçirdiyi terror aksiyası. Aksiyanın məqsədi qondarma [[Erməni Soyqırımı iddiası|erməni soyqırımını]] və guya [[Bakı]]da [[1918]]-ci ildə erməni əhalisinin qətlini təşkil etmiş şəxslərdən qisas alınması idi. Qətlə yetirilən şəxslərin arasında, həm [[Osmanlı imperiyası]]nın, həm də [[Azərbaycan Demokratik Respublikası]]nın keçmiş rəhbərləri var idi. Əməliyyatın adı, qədim yunan intiqam ilahəsi "Nemezidanın" adından götürülmuşdür.
== Əməliyyatın təşkili ==
Əməliyyatın keçirilməsi erməni ictimai-siyasi xadimi olan [[Şaan Natali|Şaan Natalinin]] təşəbbüsü ilə [[1919]]–cu ilin oktyabrında, [[İrəvan]]da keçirilən Daşnaksütyun partiyasının IX qurultayında qərara alınmışdır.
 
Qondarma soyqırıma guya aidiyyatı olan insanların 650 nəfərlik bir siyahı tutulur, onların içərisindən 41 nəfər, "əsas günahkarlar" elan edilir. Əməliyyata rəhpərlik üçün xususi orqan yaradılır, bütün əməliyyat üçün o orqan məsul idi (orqanın rəhpərirəhbəri [[Ermənistan Respublikası]]nın [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-dakı elçisi [[Armen Qaro]] idi) bununla yanaşı xüsusi fond da yaradılır (fondun rəhpəri – Şaan Satçaklyan). Operativ rəhpərlik və əməliyyatın maddi dəstəyi ilə [[Şaan Natali]] və ''Qriqor Merdjanov'' məşğul idi.
 
Operativ rəhpərlik və əməliyyatın maddi dəstəyi ilə [[Şaan Natali]] və ''Qriqor Merdjanov'' məşğul idi.
İnformasiyanın yığılmasında özünü türk tələbə kimi qələmə verən ''Qraç Papazyan'' aktiv iştrak edirdi, o mühacirətdə yaşayan "gənc türklərlə" yaxın əlaqələr qura bilmişdi. Qətlin törədilməsi üçün, 3–5 nəfərdən ibarət qrup yaradılırdı, bu qrup qətlə yetiriləcək şəxsi izləməklə məşğul olurdu, sonra qrupdan bir nəfər qətli törədirdi, əyərəgər öldürmək istədikləri şəxsi cangüdənlər qoruyurdusa onda qətlə iki-üç nəfər gedirdi. Əməliyyatın iki əsas təşkilati mərkəzləri var idi. Bunlar "Çakatamart" ([[İstanbul]]) və "Droşak" ([[Boston]]) qəzetlərinin redaksiyaları idi.
Əməliyyatın iki əsas təşkilati mərkəzləri var idi bunlar "Çakatamart" ([[İstanbul]]) və "Droşak" ([[Boston]]) qazetlərinin redaksiyaları idi.
 
== Əməliyyatın gedişatında törədilmiş əsas cinayətlər ==
[[Şəkil: Talaat.jpg|thumb|150px|Tələt paşa]]
* [[19 iyun]] [[1920]]–ci il [[Tiflis]], Azərbaycan Demokratik Respublikasının keçmiş baş naziri [[Fətəli xan Xoyski]] qətlə yetirilir, keçmiş ədliyyə naziri [[Xəlil bəy Xasməmmədov]] isə yaralanır. Qətli erməni terrorçu Aram Yerkaryan törədmişdirtörətmişdir, onunla birgə digər erməni Misak KirakosyandaKirakosyan da olmuşdur, aksiya nəticəsində Kirakosyan yaralanmışdır.
* [[19 iyul]] [[1920]]–ci il Tiflis, Azərbaycan parlamentinin keçmiş sədr müavini [[Həsən bəy Ağayev]] qətlə yetirilir.
* [[15 mart]] [[1921]]-ci il [[Berlin]], Osmanlı imperiyasının keçmiş daxili işlər naziri və sədr-əzəm olmuş Tələt paşaPaşa qətlə yetirilir. Tələt paşanınPaşanın adı terrorçuların qara siyahısında birinci gəlirdi. Tələt paşanınPaşanın qatili Soqomon Teyleryan Berlin məhkəməsi tərəfindən bəraət almış və azadlığa buraxılmışdı.
* [[5 dekabr]] [[1921]]–ci il [[Roma]], atla qəzintigəzinti zamanı Osmanlı imperiyasının keçmiş sədr-əzəmi Səid Hilmi paşaPaşa qətlə yetirilmişdir. Qətli törədən Arşavir Şirakyanı həbs etmək mümkün olmur, və o, İstanbula qayıdır. Bu qətlin təşkilatçıları arasında Ermənistanın Romadakı keçmiş səfiri Mikael Vartanyan və daha bir nəfər olur.
* [[17 aprel]] [[1922]]–ci il Berlin, ailəvi qəzintigəzinti zamanı, keçmiş [[Trabzon]] valisi CəmalCamal Əzim və "Təşkilati Məxsusə"nin yaradıcısı Bahəddin Şakir qətlə yetirilir, həmçinin Şakirin cangüdəni də qətlə yetirilir. Qətli Arşavir Şirakyan və Aram Yerkanyan törədir.
* [[19 iyul]] [[1921]]–ci il İstanbul, Azərbaycanın keçmiş daxili işlər naziri [[Behbud xan Cavanşir]] qətlə yetirilir. Qatil Misak Torlakyanın işinə Britaniya hərbi tribunalı baxır, tribunal onu qətli törədməkdə gunahkargünahkar bilir, lakin əlavə edir ki, Torlakyan qətli törədərkən "affekt" vəziyyətində olduğundan törətdiyi cinayətə görə məsuliyyət daşıya bilməz, onu [[Yunanıstan]]a deportasiya edirlər. Qətlin digər iştrakçıları Edvard Fundukyan və Arutun Arutunyans idi.
* [[25 iyul]] [[1922]]–ci il Tiflis, Osmanlı imperiyasının keçmiş hərbi dəniz qüvvələri naziri Camal paşa qətlə yetirilir. Qətli Petros Ter-Poqosyan və Artaşes Qevorqyan törədir, qətlin hazırlanmasında həmçinin Zare Melik-Şaxnazaryan və Stepan Tsaqikyan iştrak etmişdilər.
 
== Satqınlıqda günahlandırılan ermənlərinermənilərin qətli ==
 
[[1920]]–ci ildə İstanbulda terrorçuların türklərlə əməkdaşlıqda günahlandırdığı bir neçə ermənini qətlə yetirirlər. Mkrtıç Arutunyan, A. Şirakyanın sözlərinə görə o, "sadist və türk qizligizli polisininn siyasi şöbəsinin üzüüzvü idi" [[Soqomon Teyliryan]] tərəfindən qətlə yetirilmişdir.
 
Vahe İsxan (Yesayan) [[1915]]-ci ildə deportasiya olunacaq erməni cinayətkarların siyahısının tərtibində iştrak etmişdir. Arşavir Şirakyan tərəfindən qətlə yetirilmişdir.
1.386

edits

Naviqasiya menyusu