Ağa Qəhrəman Mirsiyab oğlunun karvansarayı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Emojione1 1F3DB.svg
Ağa Qəhrəman Mirsiyab oğlunun karvansarayı
ÖlkəFlag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
ŞəhərShusha2001.png Şuşa
YerləşirM.F.Axundov küçəsi, 31
AidiyyatıŞuşa Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu
Tikilmə tarixiXIX əsrin 80-ci illəri
ÜslubuArran memarlıq məktəbi
Vəziyyətixarabalıqları qalıb
UNESCO Ehtiyyat Siyahısı
Tipi Mədəni
Kriteriya i,iv,v,vi
Təyin edilib 2001
İstinad nöm. 1574
Dövlət Azərbaycan
Region Avropa
İstinad nöm. 353
Kateqoriya Qala
Əhəmiyyəti Ölkə əhəmiyyətli
Ağa Qəhrəman Mirsiyab karvansarayı — yerləşdiyi ərazi Şuşa rayonu
Ağa Qəhrəman Mirsiyab karvansarayı
Ağa Qəhrəman Mirsiyab karvansarayı
Commons-logo.svg Ağa Qəhrəman Mirsiyab oğlunun karvansarayı Commonsda

Ağa Qəhrəman Mirsiyab oğlunun karvansarayı və ya Məscidli karvansarayŞuşa şəhərinin M.F.Axundov küçəsi, 31 ünvanında yerləşən karvansaray.[1][2] Karvansaray Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən ölkə əhəmiyyətli tarix-mədəniyyət abidəsi kimi qeydiyyata alınmışdır.

Karvansaray XIX əsrin 80-ci illərində məşhur şuşalı tacir Ağa Qəhrəman Mirsiyab oğlunun vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. Sıdırım qayanın kənarında yerləşən karvansarayın əsas fasadı Şuşanın mərkəzi ticarət küçəsi olan Rasta bazar küçəsinə açılır. Binanın ikinci mərtəbəsində tacirlər üçün nəzərdə tutulmuş 25 otaq, birinci mərtəbəsində ticarət kontorları və 30-a yaxın mağaza yerləşirdi. SSRİ dövründə karvansaray Kolxoz bazarı kimi istifadə edilmişdir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Karvansarayın əsas fasadında inşaat kitabəsi

Karvansaray XIX əsrin 80-ci illərində məşhur şuşalı tacir Ağa Qəhrəman Mirsiyab oğlunun vəsaiti hesabına inşa edilmişdir.[3] Şuşanın tarixi və mədəniyyət abidələrinə həsr edilmiş əsərində Firudin Şuşinski yazır:

" XIX əsrin sonlarında Şuşada on karvansara fəaliyyət göstərirdi. Onların arasında Hacı Abbasın, Qatırçı Muradın, Mirsiyab oğlunun karvansaraları, o cümlədən, Şeytan bazarXanlıq Muxtar karvansaraları seçilirdilər. Lakin, şəhərin ən yaxşı karvansarası Mirsiyab oğlu Məşədi Şükürün karvansarası idi. Bu əzəmətli bina XIX əsrin 80-ci illərində inşa edilmişdi. Binanın memarlıq ansamblı istər-istəməz diqqət çəkir.
"

Şəhər Meydanının qərb hissəsində inşa edilmiş Mirsiyab oğlu karvansarayı həm də məscidli karvansaray kimi tanınırdı.[5] Karvansarayda bir neçə ticarət kontoru, otuza yaxın böyük və kiçik mağaza yerləşirdi. Bunlardan əlavə karvansarayda bərbər, çəkməçi, dərzi, papaqçı və sair emalatxanalar da fəliyyət göstərirdi.[6] Mirsiyab oğlu karvansarayına Qarabağın hər tərəfindən, o cümlədən digər Qafqaz ölkələrindən, İranRusiyadan mallar gətirilirdi.[6]

Abidə 1992-ci il may ayının 8-dən etibarən Ermənistan Respublikasının Hərbi Qüvvələrinin işğalı altındadır.[7][8]

Memarlıq xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Karvansarayın planı

Sıdırım qayanın kənarında yerləşən karvansarayın əsas fasadı Şuşanın mərkəzi ticarət küçəsi olan Rasta bazar küçəsinə açılır. Karvansaradan bəhs edən Qarabağ tarixçisi Baharlı “Qarabağ hadisələri” adlı xronikasında binanın Şuşanın memarlıq simasının əsas xüsusiyyətlərini özündə əks etdirdiyini göstərir.[9]

Ağa Qəhrəman Mirsiyab oğlu karvansarayı özünəməxsus memarlıq xüsusiyyətləri və planlaşdırması ilə fərqlənən iki mərtəbəli böyük binadır.[3] Binanın ikinci mərtəbəsində tacirlər üçün nəzərdə tutulmuş 25 otaq, birinci mərtəbəsində ticarət kontorları və 30-a yaxın mağaza yerləşirdi.[3]

Məscid[redaktə | əsas redaktə]

İkinci mərtəbədə binanın künc tərəfində tacirlər və qonaqlar üçün məscid də inşa edilmişdi.[3] Məscidin üç nefli ibadət zalı bir çox Şuşa məscidləri kimi Şuşa memarlığı üçün xarakterik olan səkkiz guşəli sütunlar üzərində dayanan oxvari tağ-tavanla örtülmüşdü. İbadət zalı 8.36x9.22 metr ölçüyə malikdir.[3]

Məscidin divarları zövqlə işlənmiş nəfis qabartmalarla bəzədilib. Mehrabın yeddi guşəli oxvari nişi də incə qabartmalarla bəzədimişdir. E. Avalov qeyd edir ki, Karvansaray daxilində məscid yerləşməsi oxşar tipli binaların inşa praktikasında yeganə hal olmaqla, bütün İslam memarlığında analoqa malik deyildir.[3]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "The list of the monuments (the city of Shusha)". Arxivləşdirilib: [1] saytından 6 July 2011 tarixində. https://web.archive.org/web/20110706130836/http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128. İstifadə tarixi: 9 August 2010.
  2. (2007) War Against Azerbaijan - Targeting Cultural Heritage. ISBN 978-9952-8091-4-5.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Авалов 1977, s. 63
  4. Шушинский, Фирудин (1968). Шуша, 29.
  5. Гулиев 2013, s. 63
  6. 6,0 6,1 Гулиев 2013, s. 64
  7. "Shusha State Historical & Architectural Reserve". Arxivləşdirilib: [2] saytından 4 October 2010 tarixində. https://web.archive.org/web/20101004182205/http://www.karabakhfoundation.org/regions/shusha. İstifadə tarixi: 8 August 2010.
  8. "Каравансарай Ага Гахраман Мирсаиб оглы". http://www.mct.gov.az/?/ru/abide/view/1569/&PHPSESSID=6a712830085d16fc605fcbdd9c492f9d. İstifadə tarixi: 7 August 2010.
  9. Ахундов, Назим (1989). Хроника Карабаха (на азерб.яз.), 171.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]