Fatimə

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Stop bad orthography.svg
Bu səhifədə iş davam etməkdədir.

Müdaxilə etməyə tələsməyin!
  • Əgər məqalə yarımçıq qalmışsa, məqaləni başlayan istifadəçi ilə əlaqə yaradıb məqalənin vəziyyətini onunla müzakirə edə bilərsiniz.
  • Səhifənin tarixçəsində məqalə üzərində işləmiş istifadəçilərin siyahısını görə bilərsiniz.
Bu şablon 7 gündən çox redaktə edilməyən məqalələrdən silinə bilər.

Ən son dəyişiklik Sefer azeri (töhfələr| qeydlər) tərəfindən edilmişdir.


W21-1a.svg Bu səhifədə iş davam etməkdədir.

İstəsəniz, siz də kömək edə bilərsiniz:

  • Əgər məqalə yarımçıq qalıbsa, məqaləni yaradan istifadəçi ilə əlaqə qura bilərsiniz.
  • Səhifənin tarixçəsində məqalə üzərində işləmiş istifadəçilərin adlarını görə bilərsiniz.
  • Redaktələrinizi mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.
Bu şablon 7 gündən çox redaktə edilməyən məqalələrdən silinə bilər.

Ən son dəyişiklik Sefer azeri (töhfələr| qeydlər) tərəfindən edilmişdir.
Fatimeyi Zəhra
فاطمة الزهراء
Fatimə əz-Zəhra
Fatimah Calligraphy.png
Fatimə Zəhra sözünün ərəbcə yazılışı
İlk adı: Fatimə
Doğum tarixi: 605(605-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00), 614(614-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri: Məkkə, Ərəbistan (indiki Səudiyyə Ərəbistanı)
Vəfatı: 27 avqust 632(632-08-27)
Vəfat yeri: Mədinə, Ərəb Xilafəti (indiki Səudiyyə Ərəbistanı)
Vəfat səbəbi: sui-qəsd
Atası: Məhəmməd
Anası: Xədicə
Həyat yoldaşı: Əli
Uşaqları:

Oğlanları: Həsən, Hüseyn, Muhsin

Qızları:Zeynəb, Ümmü Gülsüm
Milliyyəti: Ərəb
Fatimah Calligraphy.png
YAŞAYIŞI
Ad və Ləqəbləri · Fədəkiyyə xütbəsi · Fədək ·
FATİMƏ QURANDA
İnsan surəsi · Kovsər surəsi · Təthir ayəsi · Mübahilə ayəsi · Nur ayəsi
YERLƏR
Fədək · Beytül Əhzan · Bəni Haşim məhəlləsi · Səqifə
İNSANLAR
AİLƏ Məhəmməd · Xədicə · Əli
ÖVLADLAR Həsən · Hüseyn · Zeynəb · Ümmü Külsüm · Möhsün
YAXINLARI Fizzə · Ümmü İmən · Əsma
BAŞQALARI Ömər bin Xəttab · Qonfoz · Müğəyrə
BAĞLI
Fatimə təsbihatı · Fatimə kitabı · Fatimə lövhəsi hədisi · Mübahilə günü · Fatimiyə günləri
Şablon: BaxMüzakirəRedaktə

Fatimeyi Zəhra və ya Fatimə əz-Zəhra (ərəb. فاطمة الزهراء‎‎) (tam adı: Fatimə Məhəmməd qızı Haşimi; d.  605/614, Məkkə, Hicaz, Ərəbistan - ö.  632, Mədinə, Hicaz, Ərəb Xilafəti) — Müsəlmanların sonuncu peyğəmbəri Məhəmmədin birinci həyat yoldaşı Xədicədən olan qızı, onun əmisi oğlu, IV Ərəb xəlifəsi, şiələrin I imamıxəlifəsi, II məsumu Əlinin həyat yoldaşı, şiələrin IIIII imamı HəsənHüseynin anası. Şiələrə görə Əhli Beytin 5 üzvündən biri. İsmaili şiələrinin sülaləsi olan və X-XII əsrlərdə Misirdə və Şimali Afrikada hakimlik edən Fatimilər sülaləsinin adı məhz Fatimə əz-Zəhra ilə bağlıdır və bu onların Fatimənin nəslindən olduğunu göstərir.

Müsəlmanlar ondan danışarkən "Məsumə", "Cənnət qadınlarının seyyidəsi, və ya "Peyğəmbər qızı" deyirlər. Türk-İslam mədəniyyətində isə adından əvvəl "Həzrəti", "Xanım", sonra isə "salamullahi aleyha" kimi deyimlərdən istifadə edilir. Yazıda Hz. Fatimə (s.ə.) formasında qısaldılan bu ifadələrlə ona qarşı sevgi və hörmət ifadə olunur.

Fatimə (Ərəbcə: فاطمة الزهراء - Fatimah) İslam Peyğəmbəri Məhəmməd və Xədicənin qızıdır. Fatimə, Əlinin həyat yoldaşı və Əhli Əbanın (Əhli Kisa) beş nəfərindən biri və "On İki İmam Şiələri" yanında On Dörd Məsumdan biridir. Şiələrin ikinci və üçüncü imamları onun uşaqlarıdır. Özü Nəcran Nəsranilərilə edilən "Mübahələ" günündə Məhəmmədin yanında olan yeganə qadındır. O, Əbu Bəkrə beyət etməmiş və onun qarşısında qərarlı bir şəkildə dayanmışdır. "Fədəkiye Xütbəsində" Fədəyin qəsbi və Əlinin xilafətini müdafiə etməsi məşhurdur. Fatimə Məhəmmədin vəfatından sonra, Cemaziyülahır ayının üçüncü günü qəməri 11-ci İldə Mədinədə dünyasını dəyişib, gecə və gizlicə dəfn edilib. Fatimə gözəl və bəliğ Ərəb qadınlarındandır. İbn Tayfur (ö. 280) Fatiməyə aid xütbələri "Bəlağatun Nisa" adlı kitabda nəql etmişdir. Fədək haqqındakı ona məxsus xütbəni Əbu Talib sülaləsi öz uşaqlarına öyrədirdilər. [1]

Nəsil, Künyələr və Ləqəblər[redaktə | əsas redaktə]

Fatimənin atası Məhəmməd anası Xüveylid b. Əsəd b. Əbdülüzza b. Kusay b. Kilabın qızı Xədicədir. [2] Fatimənin çoxlu ləqəbləri vardır: Zəhra, Siddiqə, Tahirə, Raziyə, Mərziyyə, Mübarəkə, Bətül. Bunlardan ən çox məlum olanları Zəhra bəzən adı ilə birlikdə (Fatimə Zəhra) gəlir və ya Ərəbcə tərkibi ilə (Fatimətuz Zəhra) şəklində gəlir. Öz adından belə çox istifadə edilən Zəhra, parlayan, parlaq, aydın və s. kimi mənalara gəlir. [3] Fatimənin bir neçə dənə künyəsi var. Bunlardan ən məşhurları bunlardan ibarətdir: Ümmü Əbiha, Ümmül Əimmə, Ümmül Həsən və Ümmül Hüseyn [4]

Doğumu və Şəhadəti[redaktə | əsas redaktə]

Fatimə Məkkədə Məhəmmədin evində dünyaya gəlib. Ancaq Şiə və Sünni mənbələrində dünyaya gəlişi haqqında müxtəlif fikirlər vardır. Əhli Sünnə, Fatimənin təvəllüdünü Məhəmmədin besətindən (peyğəmbərliyindən) beş il əvvəl və Kəbənin bərpa olunduğu il kimi qeyd etmişdir. [5] Amma Kuleyni, Üsuli- Kafi kitabında belə yazır: Zəhranın doğumu besətdən beş il sonra gerçekleşmişdir. [6] Yaqubu isə belə yazır: Fatimə vəfat (şəhadət) edəndə 23 yaşındaydı. [7] Dolayısıyla, doğumu Məhəmmədin besəti ilində olmalıdır. Bu fikir eyni zamanda Şeyx Tusinin, Fatimənin Əli ilə ailə quranda yaşının 13 (Hicrətdən beş ay sonra) olduğunu qeyd etdiyi fikirlə də uyuşmaqdadır. [8] Şiə və Sünni mənbələrində Fatimənin nütfəsinin necə yarandığına dair hədislər var. Deyilənlərə görə Peyğəmbər Məhəmməd Allahın əmri ilə, qırx gecə Xədicədən uzaq durmuş, ibadət və orucla keçən 40 günün ardından və Meraca çıxıb orada cənnət yeməyi yaxud meyvəsindən yedikdən sonra Xədicənin yanına gəlmiş və o şəkildə Fatimənin nuru Xədicədə qərar qılınmışdır. [9] Şiə və Sünni mənbələri, Fatimənin hicrətin 11-ci ilində dünyadan köçdüyünə ittifaq etmişlər. Ancaq ay və günü barədə ixtilaf etmişlər. Bu məsələ haqqında bəziləri Fatimənin əziz atasının vəfatından sonra 24 gün yaşadığı və bəziləri isə 8 aya qədər bu sayı uzatmışlar. Şiələr arasında məşhur görüş isə atasından 3 ay sonra dünyadan köçdüyü yönündədir. [10] Məhəmmədin 28 Səfər ayında vəfat etdiyi düşünülsə bu tarix 3 Cemaziyülaxıra uyğun gəlməkdədir. [11] Fatimənin doğum günü haqqındakı fərqli fikirlərin olması, təbii olaraq yaşadığı müddətinin nə qədər olduğunda da ixtilafların olmasına səbəb olur. Bu müddəti 18 ilə 35 arasında zikr etmişlər. Əgər doğumu Məhəmmədin besətinin 5-ci ilinin Cemaziyülaxır ayı olaraq alsaq və şəhadəti Hicrətin 11-ci ilində olsa, bu iki tarix arasındakı fasilə 18 il olacaqdır. Bu görüş Məhəmməd Baqir və Cəfər Sadiqdən nəql edilən iki mötəbər rəvayətə görədir. [12]

Uşaqlıq Dövrü[redaktə | əsas redaktə]

Fatimə atası Məhəmmədin evində və onun dini təlim və tərbiyəsi altında yetişti. [13] Uşaqlıq dövrü, İslamın yetişməyə başladığı və müşriklər tərəfindən müsəlmanlara məhdudiyyət qoyulan dövrlərə rastlamaqdadır - başdan ayağa müsəlmanlar üçün imtahan və işgəncələrin olduğu dövrdür. [14] Bu dövr, quru və yandırıcı Şibi Əbu Talib dərəsində aclıq, susuzluq və əzablarla keçən iqtisadi və sosial blokada və mühasirənin olduğu dövrdür. Bu dövrlər eyni zamanda Fatimənin əzizlərini itirdiyi dövrdür: Anası Xədicə və eyni şəkildə atası Məhəmmədin ən önəmli hamisi olan Əbu Talibin həyatlarını itirdiyi dövrdür. [15] Məhz bu dövrlərdə atası Məhəmmədi himayə etməsi və onu sakitləşdirməyinə görə atası ona "Ümmü Əbiha" (atasının anası) ləqəbini vermişdir. Bu da Onun məhəmmədin yanındakı dəyər və məqamını ortaya qoymaqdadır. [16] Müsəlmanların Məkkədən Yəsribə (Mədinətun Nəbi) hicrətləri də bu dövrlərdə baş vermişdir və sonralar bu hicrət İslam tarixinin başlanğıcı olaraq qəbul edilmişdir. [17] Məhəmməd Mədinəyə getdikdən sonra, ailəsi də oraya getdilər. Bəlazuri belə yazır: Zeyd b. Harisə və Əbu Rafi, Fatimə və Ümmü Gülsümü ora aparmaqla vəzifələndirilmişdi. [18] Ancaq İbn Hişam, Abbas b. Əbdülmüttalibin onları aparmaq üçün vəzifələndirildiyini yazmışdır. [19] Hər nə olursa olsun Zəhra və Ümmü Gülsüm, özlərini aparmaqla vəzifəli olan şəxslərlə bərabər dəvələrə minərək hərəkət ediblər, bu zaman Məhəmmədin qatı düşmənlərindən və davamlı Onu pisləyən Xuveyris b. Nuqeyz onların yanına gələrək dəvələrinə zərər verir. Dəvə qorxar və qaçar. Fatimə və Ümmü Gülsüm yerə düşürlər. İbn Hişam və başqa tarixçilər Fatimənin bu hadisədən aldığı yaranın nə olduğunu yazmayıblar, ancaq aydındır ki, Fatimə bu hadisədən yara almışdır. [20] Bu sənədlərin müqabilində yenə birinci sinif tarixçilərdən olan Yaqubu isə belə yazıb: Əli b. Əbu Talib onu Mədinəyə götürdü. [21] Şiə mənbələri Onun yazdıqlarını təsdiq etməkdədir. [22] Məsələn, Şeyx Tusi, "Əmali" kitabında Məhəmmədin Qubada gözlədiyini və əmi oğlum (yəni Əli b. Əbu Talib) və qızım gəlməyənə qədər Mədinəyə girməyəcəyəm dediyini yazmışdır. Eynilə Şeyx Tusinin yazdığına görə Fatimə ilə yanaşı, Əlinin anası Fatimə binti Əsəd və Əbdülmüttalib b. Zübeyrin (Dəbaətin nəqlinə görə Zübeyrin) qızı Fatimə də Əli ilə birlikdə hicrət etmişlərdir. [23]

Evlilik[redaktə | əsas redaktə]

Fatimənin evlənmək üçün çox elçisi vardı. Məhəmmədin səhabələrindən Ömər, Əbu Bəkr, Əbdürrəhman b. Əfv və s. kimiləri ona elçi olmuşlar, ancaq Məhəmməd qəbul etməmiş [24] və onlara cavab olaraq belə buyurmuşdur: Fatimə daha kiçikdir. Ancaq Əli, Fatiməni istəyəndə Məhəmməd qəbul etmişdir. [25] Məhəmməd Fatiməyə belə buyurmuşdur; زوّجتکِ أقدم الاُمة اسلاماً "Səni ilk Müsəlman olan adamla evləndirirəm "[26] Eyni şəkildə, Mühacirlərdən də bir qrup Fatiməyə elçi olmuş, [27] ancaq Məhəmməd belə buyurmuşdur: Fatimənin izdivac işi Allahın əlindədir. Əgər O, münasib görər və münasib bilərsə o şəkildə edəcəkdir və mən ilahi hökmü gözləməkdəyəm (انی انتظربها القضاء) . [28] Fatimənin Əli ilə evliliyi Hicrətin ikinci ilində Mədinədə [29] baş verdi. Məhəmmədin qızının mehriyyəsi 400 dirhəm və ya bir az çox və ya az idi. Əli əşyalarından birini sataraq bu pulu əldə edib. Bu əşyanın nə olduğu barədə ixtilaf vardır. Bəzi tarixçilər bunun qalxan, bəziləri qoyun dərisi yaxud yəmən köynəyi və ya dəvə olduğunu yazmışlar. Hər nə olursa olsun Əli o əşyasını sataraq Məhəmmədin yanına gəlir. Məhəmməd pulu saymadan bir qismini Bilala verir və belə deyir: "Bu pul ilə qızıma gözəl qoxu al" Geri qalan pulu Əbu Bəkrə verir, belə deyir: "Bu pulla qızımın ehtiyac duyduğu şeyləri təmin et". Əmmar Yasir və bir neçə yoldaşını da Zəhranın cehizi üçün uyğun görünən şeyləri almaq üçün Əbu Bəkrlə göndərir. Şeyx Tusi, Zəhranın cehizini bu şəkildə yazmışdır: 7 dirhəm dəyərində bir köynək, 4 dirhəm dəyərində bir hicab, Xeybər malı qara bir məxmər, xurma liflərindən düzəldilmiş bir divan, üstü xurma yarpaqları ilə hörülmüş divan, Misir kətanından məmulat, birinin içi liflə, o birinin isə yunla doldurulmuş iki döşək, içləri izhirdən (Məkkə samanı, Buraya bitkisi, bir növ incə yarpaqlı və dərman xüsusiyyəti də olan ətirli bir bitkidən) doldurulmuş Taif dərisindən dörd balış, yundan düzəldilmiş bir pərdə, Həcər istehsalı bir həsir (Həcərdə məqsəd, Bəhreyn mərkəzidir. Həmçinin Mədinə yaxınlığında yerləşən bir kəndin adıdır), bir əl dəyirmanı, mis bir paltar ləyəni, dəridən düzəldilmiş bir su qabı, taxta bir qab, süd sağmaq üçün bir kasa, su üçün böyük qab, qətranla örtülmüş mitəhrə (çaynik, dəstəmaz qabı və təmizləmədə istifadə edilən şeylər), yaşıl bir səhəng və torpaqdan düzəldilmiş bir neçə dənə saxsı qab. [30] Evliliyin üzərindən bir neçə gün keçmədi ki, Fatimənin atasından uzaq qalmağı ona ağır gəlmişdi. Çünki uzun illər boyu onun yanında qalmış və Xədicənin xatirəsini Məhəmmədə yaşadırdı. Xədicənin vəsfi haqqında belə buyurmuşdur: "Xədicənin yerini kim alacaq? İnsanlar məni inkar etdikdə o təsdiqləmiş, hamı məni tərk edəndə o Allahın dininə iman və var-dövləti ilə yardımçı olmuşdur". Buna görə də bəy və gəlinə öz evində yer verməyi qərara aldı. Xədicənin yadigarının hər zaman yanında olmasını istədi. Ancaq O, hazırda Əlinin həyat yoldaşı və onun evində qalmalı idi. Əgər öz evinə yaxın bir yerdə Onlara bir yer hazırlasa sakitləşəcəkdi, amma Mədinə Müsəlmanlarının zəhmətə düşmələri də mümkün idi. Sonda gəlin və bəyə öz evində yer verməyə qərar verdi, ancaq bu çətin bir iş idi. Çünki onun evində hazırda iki qadın (Sevda və Aişə) yaşayırdı. Səhabələrindən Harisə b. Numan bu hadisədən xəbərdar olaraq Məhəmmədin yanına gəlir və belə deyir: Mənim evlərimin hamısı sənə yaxındır. Özüm və nəyim varsa, hamısı sizindir. Allaha and olsun ki, malımı almağın mənə saxlamağından daha sevimlidir. Məhəmməd cavab olaraq belə buyurur: Allah sizi mükafatlandırsın. O gündən sonra Fatimə və Əli Harisənin evlərindən birinə köçdülər. [31]

Ailə Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Fatimə yemək və geyimdə ən aza qənaət edər və özünə çətinlik çəkdirərdi. Ev işlərini də kimsənin öhdəsinə qoymazdı, su daşımaqdan, ev süpürməyə, qarğıdalı və ya buğda üyütməkdən, uşaq baxmağa, hamısını özü edərdi. Bəzən tək əliylə dəyirmanı çəkər (buğda və ya qarğıdalı) üyüdər və digər əli ilə körpəni yatırardı. [32] İbn Səd öz sənədilə Əlidən belə nəql edir: “Zəhranı xanımım olaraq alanda döşəməmiz qoyun dərisindən idi, gecələr onun üzərində yatır, gündüzlər su daşıyan dəvəmizə onun üzərində ot verirdik və bu dəvədən başqa bir köməkçimiz yox idi.” [33] Əli Bəni Səddən bir adama belə deyir: Fatimə və öz haqqımda sənə bir hekayə danışmağımı istəyərsənmi?: “Fatimə atasının gözündə ən sevimli adam idi. O, mənim evimdə su qabı ilə o qədər çox su daşıdı ki, qabın ipi sinəsində yer tutmuşdu. O qədər çox əl dəyirmanı ilə bir şeylər üyütdü ki, əllərinin içi döyənək bağladı. Evi o qədər çox süpürdü ki örtüyü torpaq rəngini aldı.”[34] Rəvayətlərdə nəql olunana görə, Məhəmməd Fatimə və Əlinin evinə gələr, onlara sevgi göstərər və tez-tez təriflər edərdi. Bir gün Fatiməyə "yoldaşın necədi?“ deyə soruşur. Fatimə belə cavab verir: “Ən üstün həyat yoldaşıdır.” Daha sonra Əliyə Fatiməni, Fatiməyə də Əlini qoruyub himayə etməsini nəsihət edir. Əli belə buyurur: “Allaha and olsun ki, o gündən Fatimə həyatda olduğu son günə qədər onu hirsləndirəcək heç bir iş görməmişəm və heç bir şeyə onu məcbur etməmişəm. O da heç vaxt məni qəzəbləndirmədi və heç bir şeydə itaətsizlik etmədi. Həqiqətən nə vaxt ona baxsam kədər və qəmim dəf olar, gedərdi. “[35] Fatimə Əli ilə müştərək həyatında evin işlərini görür, yemək və çörək hazırlayırdı. Əli isə ev xaricindəki işləri görər, yaşayış tələblərini yerinə yetirirdi. [36]

Ataya Kömək[redaktə | əsas redaktə]

Uhud müharibəsindən sonra Zəhraya atasının müharibə əsnasında yaralandığı və bir daşın üzünə dəyib, üzünü qanlara boyadığı xəbərini verirlər. Bir qrup qadınla birlikdə qalxıb yola düşür. Yanlarına su və yemək şeyləri də alıb döyüş meydanına gedirlər. Qadınlar yaralılara su verir və yaralarını sarıyırlar. Fatimə atasının yarasını təmizləyir, [37] ancaq qan dayanmır. Qanın durması üçün bir az qamışlıq yandırır və külünü yaraya qoyur. [38] Bu döyüşdə Məhəmmədin əmisi Həmzə və 70-dən çox müsəlman şəhid olur. Bu hadisədən sonra, eynilə Vaqidinin yazdığına görə, Fatimə iki üç gündə bir özünü Uhuda çatdırır və şəhidlərin məzarlarının başında ağlayır və onlara dua edirdi. [39]

Uşaqları[redaktə | əsas redaktə]

Məhəmmədin qızı, Əliyə uşaqlar vermişdir. Həsən və Hüseyn adlı iki oğul, Zeynəb və Ümmü Gülsüm adlarında iki qız vermişdir. Tarix və siyər müəlliflərindən heç kim bu dörd övladın varlığı haqqında tərəddüd etməmişlər. Həsən Hicrətin 3-cü İlində Ramazan ayının ortasında, Hüseyn isə Hicrətin 4-cü İlində Şaban ayında dünyaya gəlmişdir. [40] Şiə təzkirə müəllifləri bir qrup Əhli Sünnə üləması Fatimənin Muhəssən (Möhsün) adlı bir oğlunun daha olduğunu yazmışlar. Hicrətin 236-cı İlində vəfat edən Qüreyş nəsil müəllifi Musəb Zübeyr Muhəssən (Möhsün) adını zikr etməmişdir. Ancaq Bəlazuri (Ölümü 279) belə yazır: Fatimə Əli üçün Həsən, Hüseyn və Muhassen (Möhsün) adlı uşaqları dünyaya gətirmişdir. Muhassen (Möhsün) kiçik yaşda ölmüşdür. [41] Həmçinin belə yazır: Möhsün dünyaya gələndə Məhəmməd Fatimədən belə soruşdu: Ona nə ad qoydun? Dedi ki: Hərb. Buyurdu ki: Onun adı Muhəssəndir. [42] Əli ibn Əhməd ibn Səid Əndulusi (384-456) Cumhurətu Ənsabul Ərəb adlı kitabında belə yazır: Muhəssən (Möhsün) kiçik yaşlarda öldü. [43] Şeyx Müfid, Əlinin Fatimədən olma uşaqları haqqında belə yazır: Həsən, Hüseyn, Zeynəbi-Kübra və künyəsi Ümmü Gülsüm [44] olan Zeynəbi-Suğra. Bu babın sonunda isə belə yazır: Şiələr deyirlər ki Fatimə atasının ölümündən sonra bir uşağını saldı. Ona hamilə olduğu zaman onun adını Möhsün qoymuşdu. [45] Təbəri isə belə yazır: "Deyirlər ki, Fatimənin Əlidən olma kiçik yaşda ölən Muhəssən adlı bir uşağı vardı". Şiə rəvayətlərində və bəzi Əhli sünnə kitablarında qeyd edildiyinə görə bu uşaq (Muhəssən) Məhəmmədin vəfatından sonra baş verən çəkişmə və xaos zamanı Fatimənin aldığı zərbə nəticəsində düşmüşdür. [46]

Əbu Bəkr və Ömərə Qəzəbi[redaktə | əsas redaktə]

Məhəmməd vəfat etdikdən sonra, gücü ələ keçirən Əbu Bəkr, onun mirasında (miras burada ümumi mənasındadır. Ümumiyyətlə miras atasından uşağına qalan şeylərə deyilir, hətta atası həyatda olsun) [47] qənaət edilmə əmrini verdi. Fatimə, mən Məhəmmədin qızıyam və hər kəsin atasından miras aldığı kimi məndə atamdan miras alıram desə də Əbu Bəkr belə dedi: "Mən Peyğəmbərdən eşitdim ki, belə buyurdu: Biz peyğəmbərlər miras qoymarıq, bizlərin geridə qoyduqları şey sədəqədir". Fatimə bu sözü eşidəndə heyrətə qapılaraq mən onun varisi olduğum halda, necə olur mənim bu rəvayətdən xəbərim olmaz, yaxud hamınızdan atama daha yaxın olan Əlinin necə olur bundan xəbəri olmaz! Fatimə bu şəkildə şiddətlə xəlifənin qarşısında dayanmış, Mühacir və Ənsar Peyğəmbərin məscidində olduğu zaman bir xütbə (Fədəkiyə xütbəsi) oxumuş və Quranda keçən miras ayələri ilə Əbu Bəkri şiddətlə məhkum edərək qınamışdır. Təkcə Şiə üləmaları yox, hətta eynilə bəzi Əhli sünnə alimlərinin yazdığına görə, Məhəmməd həyatda ikən وَاٰتِ ذَا الْقُرْبٰى حَقَّهُ (Yaxın qohuma haqqını ver.) ayəsi (İsra, 26) nazil olduqda Fədəyi Fatiməyə verdi. [48] Səhih Buxaridə rəvayət edildiyinə görə, Əbu Bəkr, Fatiməyə Məhəmmədin: "Biz peyğəmbərlər irs qoymarıq, bizlərin geridə qoyduqları sədəqədir” - dediyini deyəndə, Fatimə hirslənir və ondan üzünü çevirir və ölənə qədər ondan uzaq duraraq ondan üz çevirir. [49 Fatimənin qəzəb və narazılığı bu baxımdan əhəmiyyətlidir ki təkcə Şiələr yox, hətta Əhli sünnədə Məhəmməddən belə bir rəvayət nəql edirlər: "Fatimə mənim bir parçamdır, hər kim onu qəzəbləndirsə məni qəzəbləndirir.” [50] Buna əlavə olaraq, Fədəyi qəsb edənlər burada Fatimənin sözlərini təkzib edərək başqa bir problemlə qarşı-qarşıya qalıblar, belə ki Onun (Əbu Bəkrin) yalanlaması, Fatiməni hər cür günah və çirkinliklərdən paklayan Quranın "Təthir Ayəsi" ilə zidd olmaqda və bu vəziyyət bu şəxslər (Əbu Bəkr və Ömər) üçün problem təşkil etməkdədir

Fədək Haqqında Bir Analiz[redaktə | əsas redaktə]

Şəhid Ayətullah Sədr, "Fədək fit-Tarix" kitabında Fədək məsələsinin siyasi bir məsələ olduğunu xatırladaraq [51] belə yazır: Fədəyin Zəhra tərəfindən gündəmə gətirilməsi; İslam və Küfr, iman və nifaq cəbhələrinin təcəllisi, aşkar bəyanlar və şuranın qarşı-qarşıya gəlməsidir. [52] Şəhid Sədr, eyni kitabda Fədəyin əsası Sakifədə Əbu Bəkir, Ömər və Əbu Ubeydə Cərrah tərəfindən planlaşdırılaraq atılan zamanın hökumətinə hərtərəfli qarşı durmaq üçün böyük bir məqsəd və inqilabı əks etdiyini dilə gətirərək bunları qeyd etməkdədir: [53] Əgər Zəhra sadəcə "xurmalıq" və ya "irs" adı ilə bir parça torpaq istəyində olsaydı, qətiyyən Əlinin tərəfdar və Şiələri arasında şəhadəti əda etmək və Fədək haqqındakı dəlilini təkmil edəcək birilərini tapardı, ancaq Fatimənin məqsədi başqa bir şeydi. [54] Daha sonra: Zəhranın hakimiyyətə qarşı mübarizəsinin altı mərhələdə təzahür etdiyini vurğulamışdır: [55]

1. Əbu Bəkrə bir elçi göndərərək irsini (Fədək və başqa şeyləri) tələb etməsi, Fədəyi irs adı ilə gündəmə gətirmədən öncə xurmalıq və ianə adı ilə gündəmə gətirməsi. 2. Birbaşa müdaxilə və Əbu Bəkrə qarşı sərt danışıq. 3. Məhəmmədin vəfatından on gün sonra Məscidi-Nəbidə irad etdiyi məşhur xütbəsi. 4. Xəstə yatağında Mühacir və Ənsar qadınlarına oxuduğu qəti xütbəsi. 5. Əbu Bəkr və Ömər, özündən üzr istəmək üçün yanına gələndə onlara qarşı qısa və qəzəb dolu sözləri və onlara duyduğu qəzəb və narahatçılığın dərəcəsini elan etməsi. 6. Özünə müxalif olan adamların yola salma və dəfn proseslərinə qatılıb iştirak etmələrinə razı olmadığına dair məşhur vəsiyyəti.

Şəhid Sədr, qiyamın başladıcısının Əli deyil, Fatimənin olmasının səbəbi haqqında eyni kitabında belə yazmaqdadır: [56] " Zəhra tərəfindən qiyamın başladılmasının iki mühüm və müsbət cəhəti vardı: Birincisi hadisənin duyğusal ölçüsü, çünki Peyğəmbər qızı olduğuna görə, insanların duyğularını daha çox coşdurur və Məhəmməd dövrü xatirələrini təcəssüm edə biləcək bir gücə sahib olması. İkincisi siyasi istiqaməti, çünki əgər Əli mübarizə və qarşıdurmanın başladıcısı olsaydı, daxili müharibənin çıxması, Müsəlmanlar arasında ayrılığın baş göstərməsi və zamanın hakimiyyətinə qarşı silahlı qarşıdurmanın olduqca sərt olma ehtimalı var idi". Əlinin güc əldə etdikdən və xəlifə olduqdan sonra Fədəyi təqib etməməsinin səbəbi, Fədəyin mübarizə simvolu və gücü əhlinin əlinə vermək olduğundan, gücün əhlinə verilməsindən sonra, artıq həmin məqsəd üçün mübarizəyə ehtiyac olmamasından qaynaqlanmış ola biləcəyi mümkündür.

İbadət[redaktə | əsas redaktə]

Cəfər Sadiq öz ataları vasitəsi ilə Həsən b. Əlidən belə bir rəvayət nəql edir: Anam, Cümə gecələri səhərə qədər mehrabda ibadətə dayanır və dua etmək üçün əllərini açanda imanlı kişi və qadınlara dua edərdi, ancaq özü haqqında bir şey deməzdi. Bir gün ona dedim ki: Anacan! Niyə başqalarına etdiyin kimi özün üçün də dua etmirsən? Buyurdu ki: "Oğulum! Qonşu daha vacibdi " [57] “Təsbihat-ı Fatimə " deyə məşhurlaşan, Şiə, Sünni və digər etibarlı mənbə və sənədlərdə rəvayət edilən ona məxsus olan zikrlər hər kəsin yanında məşhurdur. Sünnə yerinə yetirməkdə özlərini zəruri bilənlər, bu zikrləri hər namazdan sonra: "Otuz dörd dəfə Allahu Əkbər, otuz üç dəfə Əlhamdulillah və otuz üç dəfə Sübhanəllah" deməkdədirlər. [58] Həmçinin Seyid İbn Tavusun "İqbal" adlı kitabında zöhr, əsr, məğrib, işa və sübh namazlarından sonra nizamlı bir şəkildə oxuduğu duaları rəvayət etmişdir. Eyni şəkildə çətinlik anlarında oxunan başqa duaları da nəql olunmuşdur. Özlərini dua və müstəhəb əməlləri yerinə yetirməyə mükəlləf bilənlərin bu dualara tanışlıqları vardır. [59] Əhli Sünnənin irəli gələnlərindən Həsən Bəsri belə deyir: Bu tayfaya Fatimədən daha abid biri gəlməmişdir, namaz və ibadətlərdə o qədər çox olardı ki ayaqları şişmişti. [60]

Xəstə Yatağındakı Çıxışları[redaktə | əsas redaktə]

Fatimə xəstə yatağındaykən bir qrup qadın onun görüşünə gələrək ona belə bir sual verdilər: Peyğəmbər qızı necəsən? Xəstəliyin necə oldu? Fatimə bu suallar qarşısında geniş bir cavab verərək belə buyurur: "Allaha and olsun ki, dünyanızı sevmədiyim, kişilərinizə küskün halda sabahı açdım. Onları sınadıqdan sonra uzağa atdım, sınadıqdan sonra onlara əsəbiləşdim. Kəskinlikdən sonra yumşalma, ciddilikdən sonra qeyri-ciddilik, (mənəvi cəhətdən) divara çırpılmaq, nizənin (və ya kanalın) çatlaması, fikirlərin pozulması, istəklərin azması necə də pisdir! Çarəsizlikdən onun (Fədək və xilafətin) yüyənini onlara taxdım və onlara yüklədim, bütün yağmaları onlara yönəltdim. Zalım qövm xeyir görməsin, nəticəsiz qalsın, mərhəmətdən uzaq olsun. Təəssüflər olsun onlara! Onu (xilafəti), risalət mərkəzindən peyğəmbərlik və hidayət təməlindən, Ruhul-Əminin (Cəbrayılın) endiyi evdən, din və dünya işlərinə alim olanın əlindən çıxarıblar. "Bilin ki, bu böyük və aydın bir ziyandır". Əlidən qisas almasının səbəbi nə idi? Allaha and olsun ki, onun qılıncının kimi tanımamasından, ölümə etina etməməsindən, düşmənləri çeynəməsindən, qılıncının zərbəsindən və Allah rizası üçün olan qəzəbindən ötrü ondan intiqam aldılar. Allaha and olsun ki, əgər yoldan çəkilsəydilər (mane olmasaydılar), Rəsulullahın Əliyə qoyduğu yüyəndən (liderlikdən) və onu qəbul etməkdən imtina etsəydilər və onu (xilafət dəvəsinin cilovunu) Əliyə buraxsaydılar, bu dəvə onları doğru yola aparardı, onları (haqqı) qəbula məcbur edərdi, xalqa yumşaq davranardı, izləyənləri yorulmazdı və heç vaxt süvarisi bezməzdi. Şübhəsiz, onları həzmi asan, şirin, iki tərəfi ağzına qədər dolu və palçığa yoluxmamış bir suya aparar və suya doymuş halda geri gətirərdi. Əli onlara, gizli və aşkarda nəsihət etdi. Xilafətə çatsaydı zənginliyə görə çox bəzənməzdi (dövlət xəzinəsindən özü üçün mal yığmazdı), susuzluğunu və aclığını təmin edəcəyi az bir miqdar istisna, dünya malından bir şey toplamazdı. O zaman kimin zahid, kimin dünyaya həris olduğu, kimin doğru danışan, kimin də yalançı olduğu ortaya çıxmış olacaqdı. "Əgər xalq inansaydı, qorxub, çəkinsəydi, həqiqətən başlarına göydən və yerdən bolluqlar (bərəkət) açardıq; Lakin onlar yalanladılar, biz də onları qazandıqları şeylərdən ötrü cəzalandıracağıq". "Bunlardan zülm etmiş olanlara da, qazanmaqda olduqları pisliklər üz verəcəkdir və onlar (Allahı) aciz buraxa biləcək deyillər". Ey, gəl də dinlə, zaman həyatda nə də qəribə şeylər göstərir. Heyrət edərsən, onların sözləridir heyrətləndirən. Ah bir bilsəm bunların hansı dayağa əsaslandıqlarını da nisbət etdiklərini və hansı səbəbə sarıldıqlarını! Övladlarımın əleyhinə kimlərin təşəbbüsdə olduğunu, qalib gəldiyini və onları məhv etdiyini bir bilsəm! "Nə də pis dost və yavər!" "Zalımlar üçün necə də pis bir dəyişmədir bu". Allaha and olsun ki, bunlar xalqın liderini və çətinliklərindəki sığınacağını bir kənara itələyib alçaq və ağılsız adamları qabağa keçirdilər. O halda "gözəl iş görmüşük deyə, zənn edənlər"-in üzləri yerə sürtülsün! "Diqqət edin, əslində onlar fəsad törədənlərin özləridir, lakin bunun şüurunda deyillər". Vay onların halına! "Görəsən, başqalarını haqqa hidayət edən mi izlənməyə daha layiqdir, yoxsa başqası tərəfindən hidayət edilmədikce haqqı tapmayan kəsmi? Bəs nə olub sizə? Necə də hökm verirsiniz"? Diqqət edin! Bunların xilafəti yeni hamilə qalıb, o halda bir az möhlət verin də necə bir meyvə verəcəyini gözləyin! Sonra ondan dolu dənəsi böyüklüyündə (süd yerinə) təzə qan və həlak edən zəhər sağın. "Məhz burada batil yolu tutanlar ziyana uğradılar". Və gələcəkdəkilər, əvvəlkilərin yaratdıqlarının aqibətini görüb biləcəklər. (Artıq muradınıza çatdınız) Dünyanızdan nikbin olun və qəlbləriniz gələcək fitnələrə hazırlıqlı olsun. İti qılınclar və zorakılığın, zülmün və azğınlığın ən pisini rəva görən təcavüzkarların gücü müjdələr olsun sizə. Əhatəedici fitnələr və dövlət xəzinəsi heç kimin rəğbət etməyəcəyi qədər mal buraxan zalımların zülmü müjdələr olsun sizə! Onlar cəmiyyətinizi (məhsulunuzu) biçəcəklər. O halda həsrət və kədər olsun sizə! Haradasınız? Həqiqətən (Allahın haqq və mərhəmət yolu) sizə itmişdir, "İstəmədiyiniz halda mı biz sizi Allahın rəhmətinə (doğru yola və siratəl müstəqimə (doğru yola hidayət olmaq)) məcbur edək?!” [62]

Torpağa Verilməsi Və Əlinin Sözləri[redaktə | əsas redaktə]

Şiə üləmaları, Peyğəmbər qızının gecə torpağa verildiyi barədə ittifaq etmişlərdir. [63] Yəqubinin yazdığına görə Fatimə gecə vaxtı dəfn edildi və Salman, Əbu Zər və bir fikrə əsasən Əmmar Yasirdən başqa kimsə dəfn zamanı hazır tapılmadı. [64] Şeyx Tusinin Əmali adlı kitabında Əlidən nəql etdiyi bir rəvayətə görə əmisi Abbas b. Əbdülmüttalib Əliyə Fatimə üçün görkəmli bir dəfn mərasimi keçirilməsini təklif edir, ancaq Əli Fatimənin dəfn işlərinin gizli olmasına dair ona vəsiyyət etdiyini deyir. [65] (Əhli Sünnə alimlərindən) İbn Səd də Fatimənin gecə dəfn edildiyinə və onu Əlinin dəfn etdiyinə dair bir rəvayət nəql etməkdədir. [66] Bəlazuri də iki rəvayətdə bunun eynisini yazmışdır. [67] Buxari isə belə yazır: "Həyat yoldaşı gecə vaxtı onu dəfn etdi və Əbu Bəkrin onun dəfnində hazır olmasına icazə vermədi ". [68] Hicri IV əsrin əvvəllərində vəfat edən və kitabını III əsrin ortalarında yazan, Şiənin böyük üləma və hədis alimlərindən olan Kuleyninin kitabı, Şiənin ən qədim sənədlərini saxlamaqdadır. Kuleyni isə bu mövzu haqqında belə yazır: "Fatimə vəfat edəndə Əli onu gizlicə dəfn etdi. Qəbri tanınmasın deyə izləri sildi. Sonra qalxıb Məhəmmədin qəbrinə döndü və dedi ki: "Məndən sənə salam olsun, ya Rəsulullah! Və indi səni ziyarət etməkdə olan, torpağa gedən, məndən ayrılan, sənin tərəfinə keçən, Allahın sənə bir an əvvəl qovuşmasını iradə etdiyi qızından. Əziz qızından ayrılmağa görə səbrim azaldı, dünya qadınlarının ağasının ayrılığından dolayı dözümüm zəiflədi. Ancaq, bir təsəllim var ki, sənin yoxluğunda sünnətin mənim üçün bir dayaqdır. Mən, sənin başını istirahatgah-ına qoydum (dəfn etdim) və sənin müqəddəs ruhun, mənim boğazımla sinəm arasından bayıra çıxdı. Səni öz əllərimlə torpağa yola saldım. Bəli, Allahın kitabında mənim üçün qəbulların ən gözəli var. Biz Allahdan gəlmişik və ona tərəf qayıdacağıq. Şübhəsiz, əmanət geri alındı, əsir tutuldu, Zəhra əlimdən çıxdı. Ya Peyğəmbər, bu mavi səma nə qədər çirkin və bu yer nə qədər toz dumandır artıq. Kədərim sonsuzdur, gecəm yuxusuzluqla keçir. Kədər həmişə qəlbimdədir. Bu vəziyyət Allahın mənim üçün də sənin olduğun diyarı iradə edəcəyi günə qədər çəkəcəkdir. “Bir kədərim var ki, ürək parçalayan və bir kədərim var ki, heyranedici. Nə tez oldu aramızda ayrılıq! Allaha şikayətlərimi bildirirəm. Qızın sənə ümmətinin necə haqqını qəsb etmə məqamında yarışdıqlarını danışacaqdır. Ondan soruş baş verənləri, vəziyyəti ondan öyrən. Onun sinəsini yandıran neçə-neçə dərdləri vardı. Amma onları deyəcək, açacak bir yol tapmadı. Amma indi deyəcək və Allah da hökmünü bildirəcək. Çünki o, hökm verənlərin ən yaxşısıdır. Sizə salam! Vida salamı. Amma nə qəzəbli, nə də sıxıntılı. Çünki əgər buradan geri dönürəmsə bu çətin vəziyyətdən ötrü deyil və əgər qalsam bu Allahın səbr edənlər üçün nəzərdə tutduğu mükafatdan yana ümidsizliyə düşdüyüm mənasına gəlməz. Vay! Vay! Səbr, daha etibarlı və daha gözəldir. Əgər, düşmənlərin hücumlarından ehtiyat etməsəydim, burada gözləyər, etiqaf edərdim. Uşağı ölmüş yaslı bir qadın kimi bu müsibətə görə əzadarlıq tutardım. Allahın nəzarəti altında, qızın gizli dəfn edildi. Haqqı tapdalandı, mirasına əl qoyuldu. Halbuki aradan çox vaxt keçmədi və sənin xatirən təzə idi. Ya Peyğəmbər, şikayətimiz Allahadır. Ya Peyğəmbər, ən gözəl təsəlli də səndəndir. Allahın salatı və razılığı sənin və onun üzərinə olsun ". [69]

Fəzilətləri[redaktə | əsas redaktə]

Əhməd b. Həmbəlin Müsnədində dəfələrlə nəql edilən rəvayətlərin hamısının mahiyyətinə görə Məhəmməd, Təthir ayəsinin إِنَّمَا یرِ یدُ اللَّـهُ لِیذْهِبَ عَنکمُ الرِّ جْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَیطَهِّرَ کمْ تَطْهِیرً (Tərcümə: Ey Əhli Beyt! Allah sizdən, sadəcə günahı aradan qaldırmaq və sizi tərtəmiz etmək istəyir.) (33-33) Nümunələri haqqında belə buyurmuşdur: Fatimə, həyat yoldaşı və iki oğlu. [70] Yenə Səhabənin Fəzilətlərində rəvayət edildiyinə görə Məhəmməd 6 ay boyunca səhər namazına getməzdən öncə Fatimənin evinin qarşısında dayanır və belə səslənirdi: Ey Əhli-beyt! Namaz! Namaz! Ey Əhli-beyt! "Allah sizdən yalnız hər cür çirk və günahı aradan qaldırmaq və sizi tərtəmiz etmək istiyir ". [71] Müxtəlif Sünni mənbələrində Məhəmməddən nəql edildiyinə görə Fatiməyə belə buyurub: Həqiqətən, Allah sənin qəzəbinlə qəzəblənir və sənin xoş olmanla razı olur. (ان الله یغضب لغضبک ویرضی لرضاک) [72] Əhli Sünnə mənbələrinin Məhəmməddən nəql etdiyinə görə Fatiməyə belə buyurub: "Ey Fatimə! Aləmlərin qadınlarının, bu ümmətin və mömin qadınların ağası olmaqdan razısan? [73] "Aləmlərin qadınlarının ağası/seyyidətun nisail-Aləmin" necə ki, Əli tərəfindən də Zəhra üçün məzarının başında deyilmişdir. [74] Fatimənin hədis alimi olması. Halbuki o, nə imamdır nə də peyğəmbər. Mühəddis: Bu yolların biri vasitəsi ilə müxtəlif əşyanın həqiqətini bilməkdir: Allahdan, elmin ilham və muqaşifə yolu ilə ona verilməsi. Və ya başqalarına gizli olan həqiqətlərin onun qəlbinə axmasıdır. [75] Həmçinin mühəddis: Mələyin səsini eşidər, amma onu görməz. [76] Fatimənin Müshəfi də Fatimə ilə mələyin söhbətlərindən qeydlərdir. O söhbətləri Əliyə deyər, o da yazardı. [77] Müshəfdə halal və haramlar yer almır, ancaq gələcək şeylərin elmləri yer almaqdadır. [78] Qurani- Kərimdə də Fatimənin fəzilətlərinə dəlalət edən ayələr var. Məsələn: Məvəddət Ayəsi (Şura, 23), Mubahilə Ayəsi (Ali İmran, 61), İta Ayəsi (İnsan, 8 və 9). Əhli sünnət və Şiə yolu ilə nəql edilən hədislərdə də Fatimənin fəzilətini ortaya qoyan hədislər gəlmişdir. Məsələn: Bida (Parça) Hədisi, Ənha Hədisi, Həssanət Hədisi, Buğz Hədisi, Ləvlakə Hədisi Həmçinin Əhli Sünnə nümayəndələrinin hər biri də Fatiməni bir şəkildə mədh etmişlərdir. [79]


Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Doğum tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Hicrətdən 17 il əvvəl 605-ci ildə[1] və ya hicrətdən 8 il əvvəl, besətin 5-c ilində, 20 cəmadiyəlaxır 614-cü ildə[2] Ərəbistanın (indiki Səudiyyə Ərəbistanı) Məkkə şəhərində anadan olmuşdur.

Uşaqlığı və gəncliyi[redaktə | əsas redaktə]

Uşaqlığı və gəncliyi Məkkədə keçmiş 622-ci ilə qədər burada yaşamışdır.[1][2]

Mədinəyə köç[redaktə | əsas redaktə]

622-ci ildə bir qrup müsəlmanla birlikdə Məkkədən Mədinəyə köçmüşdür.

Mədinə həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Mədinəyə köçdükdən sonra 623-cü ildə əmisi oğlu Əli ilə ailə həyatı qurmuş və ondan Həsən (624), Hüseyn (626) adında 2 oğlu, Zeynəb (626) və Ümmü Gülsüm adında da 2 qızı olmuşdur.

Son günləri[redaktə | əsas redaktə]

8 iyun 632-ci ildə Fatimənin atası Məhəmməd vəfat edir. Bəzi rəvayətlərə görə atası Məhəmməd hələ xəstəliyi zamanı Fatimənin ondan sonra ona qovuşacaq ilk şəxs olacağını ona vədə veribmiş. Məhəmmədin vəfatından sonra 632-ci ilin iyun ayında Əbu Bəkir Səqifə məclsində xəlifə seçildi. Lakin bəzi səhabələr o cümlədən Fatimə və onun həyat yoldaşı Əli Əbu Bəkrə beyət etmədilər. Buna səbəb Əbu Bəkrin ilahi təyinatla yox, onların iştirak etmədiyi bir seçki yolu ilə xəlifə seçilməsi idi. Məhəmmədin vəfatından sonra Fatimənin xəlifə Əbu Bəkrdən ona atasından miras qaldığını iddia etdiyi Fədək bağını istəyir və Əbu Bəkr də "peyğəmbərlər miras qoymur, onların qoyduğu sədəqədir" deyərək bu iddianı geri çevirir. Nəticədə isə gərginlik daha da artır.

Əbu Bəkrə beyət etməyənlər Əlinin evində toplanırdılar. Əbu Bəkrin xəlfəliyinin qanuniliyinin tərəfdarlarından Ömər ibn Xəttab Əbu Bəkrin də icazəsi ilə[3] Əlinin evinə bir qrup əsgərlə hücum edir.[4][5][6][7] Hücum zamanı əsgərlərdən Qonfozun qılıncının dəstəyi ilə endirdiyi zərbə nəticəsində Fatimə ağır yaralanır. Biraz sonra H.Q. 11-ci ilin Cəmadiyəlaxır ayının 3-də (M. 27 avqust 632[1][8]) aldığı zərbədən evində vəfat edir.[9][10] Vəsiyyətinə əsasən öz yaxınları tərəfindən gecə ikən[11] Mədinədə atası Məhəmmədin məzarı ilə minbəri arasında (Hal-hazırda Məscidul-Nəbinin daxilində qalan ərazidə) dəfn olunmuşdur.[12]

Şəxsi həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Adı və ləqəbləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Ümmü Əbiha
  • Bətül
  • Siddiqə
  • Mübarəkə
  • Tahirə
  • Zəkiyyə
  • Raziyyə
  • Mərziyyə
  • Muhaddəsə
  • Zəhra
  • Əşrəfətul-Nisa
  • Meymunə
  • Ümmül-Əimme
  • Əl-Məvziya
  • Əl-Kübra
  • Səyyidətul Nisail Muminat
  • Əfdalul Nisail Əhlül Cənnəti
  • Bizzatuz Tahirə
  • Ümmü Həsən
  • Ümmü Hüseyn
  • Ümmü Muhsin

Soyu[redaktə | əsas redaktə]

İsmayıl peyğəmbərin nəslindən, Ədnanilər qövmündən, Qüreyş qəbiləsinin Bəni Haşim tayfasına, Bəni Əbdülmütəllib ailəsinə mənsubdur. Rəvayət edilən soy silsiləsi bu şəkildədir: Fatimə, Məhəmməd, Abdullah, Əbdülmütəllib (Şeybə), Haşim, Əbülmanaf (Muğirə), Qusayy, Kilab, Mürrə, Kab, Lüey, Qalib, Fixr, Malik, Nadr, Kinanə, Xüzeymə, Müdrikə (Amir), İlyas, Mudar, Nizar, Maad, Ədnan[13]

Bundan başqa Fatimənin atası Məhəmməd, öz soyunun İbrahimdən gəldiyini iddia etmişdir.[14]

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Babası[redaktə | əsas redaktə]

  • Abdullah

Atası[redaktə | əsas redaktə]

Anası[redaktə | əsas redaktə]

Əmiləri[redaktə | əsas redaktə]

yoxdur

Bibiləri[redaktə | əsas redaktə]

yoxdur

Dayıları[redaktə | əsas redaktə]

Xalaları[redaktə | əsas redaktə]

Qardaşları[redaktə | əsas redaktə]

  • Qasım ibn Məhəmməd
  • Abdullah ibn Məhəmməd
  • İbrahim ibn Məhəmməd

Bacıları[redaktə | əsas redaktə]

  • Zeynəb binti Məhəmməd
  • Ruqiyyə binti Məhəmməd
  • Ümmü Gülsüm binti Məhəmməd

Həyat yoldaşı[redaktə | əsas redaktə]

Oğlanları[redaktə | əsas redaktə]

Qızları[redaktə | əsas redaktə]

Haqqında nəql olunan kəlamlar[redaktə | əsas redaktə]

"Xanım Fatimeyi Zəhranın (ə) namazda Allah–taalanın qorxusundan nəfəsi çətin gedib-gələrdi."[15]

Allahın Peyğəmbəri(s):«Qızım ona görə Fatimə adlanıb ki, Allah-taala onu və onu sevənləri oddan (Cəhənnəmdən) uzaq edib.»[16]

İmam Sadiq (ə):«Fatimənin Allah yanında doqquz adı var: Fatimə, Siddiqə, Mübarəkə, Tahirə, Zəkiyyə, Rəziyyə, Mərziyyə, Mühəddisə, Zəhra.»[17]

Umarə:«İmam Sadiqdən (ə) soruşdum ki: Fatiməni nə üçün «Zəhra» (parlaq) adlandırıblar?» Buyurdu:«Çünki o mehrabda dayananda onun nuru səma əhlinə, ulduzların yerdə olanlar üçün saçması kimi saçırdı.»[18]

Allahın Peyğəmbəri(s):«Fatimə mənim bədənimin bir parçasıdır. Onu sevindirən məni sevindirib və onu qəmləndirən məni qəmləndirib. Fatimə mənim üçün ən əziz şəxsdir.»[19]

Allahın Peyğəmbəri(s):«Həqiqətən Fatimə mənim bədənimin bir parçasıdır. O mənim gözümün nuru və qəlbimin meyvəsidir. Onu qəmləndirən məni də qəmləndirir və onu şad edən məni də şad edir. O mənim Əhli-Beytimdən mənə qovuşan ilk şəxsdir.»[20]

Allahın Peyğəmbəri(s):«Qızım Fatimə dünya xanımlarının xanımıdır.»[21]

Allahın Peyğəmbəri(s):«Fatimə Cənnət xanımlarının xanımıdır[22]

Allahın Peyğəmbəri(s):«Qızım Fatimə dünyanın – yaradılışın əvvəlindən sonuna kimi – bütün qadınlarının xanımıdır.»[23]

Allahın Peyğəmbəri(s) Fatimə əleyhəs-səlama buyurub:«Allah sənin qəzəbinlə qəzəblənir və sənin sevincinlə şad olur.»[24]

İmam Əli (ə) Fatimə əleyhəs-səlamı torpağa tapşırarkən buyurmuşdur:«Salam olsun sənə ey Allahın Peyğəmbəri! Mənim tərəfimdən və kənarında uyuyan və sənə (başqalarından) daha tez çatan qızından! Ey Allahın Peyğəmbəri, qızının kədərləndirici ayrılığından səbrim tükəndi və güc və taqətimi əldən verdim. Amma sənin böyük kədər yaradan ayrılığın və səni itirmənin böyük müsibəti belə bir vaxtda mənim təsəlli amilimdir. Çünki başının mənim sinəmdə olduğu, mənim qucağımda can verdiyin və öz əlimlə başını qəbrinin daşı üzərinə qoyduğum anları heç vaxt unutmaram. Biz hamımız Allah tərəfindənik və Ona tərəf qayıdacağıq. Budur (mənə tapşırdığın əmanət) geri qaytarıldı və girov alındı. Amma bundan sonra, Allah mənim üçün sənin olduğun diyarı seçincəyə qədər, mənim (sizin ayrılığınız üçün olan) qəm-kədərim daimi olacaq, gecələrim oyaqlıqla keçəcək. Tezliklə qızın səni ümmətinin və bir-birləri ilə əlbir olanların ona olan zülmlərindən və haqqını qəsb etmələrindən xəbərdar edəcək. Bütün baş verənləri ondan soruş və vəziyyət barəsindəki xəbərlərin hamısını ondan xəbər al. Bu zülmlər baş verərkən sənin getməyindən elə də çox zaman keçməmişdi və xatirələrin itməmişdi. Salam olsun sizə, bezikmək deyil vida salamı! Buna görə də əgər sizin yanınızdan getsəm, bu, bezikmək və məhəbbətin olmaması demək deyil.Əgər qalsam, bu, Allahın səbr edənlərə vəd etdikləri barəsində pis gümanda olmağımdan deyil.»[25]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 Encyclopaedia Britannica Fāṭimah
  2. 2,0 2,1 Təbəri, “Dəlailul-Əimmə”, səh. 45-46, Hz. Fatimə s.ə’ın vəfat və dəfni haqqındakı xəbərlər babı
  3. Ulvan ibn Davud əl-Becəli, Humeyd ibn Əbdürrəhman-Saleh ibn Keysan-Humeyd b. Əbdürrəhman ibn Avf isnadı ilə atası Əbdürrəhman ibn Avfdan belə rəvayət edir: Vəfat etdiyi xəstəliyində ziyarət üçün Həzrəti Əbu Bəkrin hüzuruna gedib salam verdim... Əbu Bəkr belə dedi: Mən isə, dünyada etdiyim üç şeyə kaş ki etməsəydim, etmədiyim üç şeyi də kaş ki etsəydim, üç şeyə də nə ola bunları Peyğəmbərə soraydım deyə kədərlənirəm. Kaş ki etməyəydim dediyim üç şey: 1) Kaş ki Fatimənin evinə hücum etməsəydim !...

  4. “...Ömər Fatimənin evinə tərəf yollandı və onun evinə yetişəndə dedi: - Ey peyğəmbərin qızı and olsun Allaha sənin atandan başqa heç kəs bizə əziz deyil və atandan sonra heç kəs bizə sənin qədər əziz deyil. Lakin and olsun Allaha bu məhəbbət heç vaxt başına yığdığın adamlara görə evi yandırmaq əmrini verməkdə mənə mane ola bilməz”

    • İbn Əbu Şeybə, “əl-Musənnəf”, c. 7, Məğazi kitabı, Ma caə fi xilafət Əbi Bəkr, səh. 432, hədis 37045, Beyrut
  5. «....Sonra Əbu Bəkr Öməri Əlinin evinə yığışanların ardınca göndərdi. Onlar evdən çıxmaqdan imtina etdilər. Bu zaman ömər əmr etdi ki, odun gətirsinlər və Əlinin evinə yığışanlara dedi:- And olsun o kəsə ki, ömərin canı onun əlindədir! Gərək evdən çıxasınız. Əgər evdən çıxmasanız evi içindəkiləri ilə yandıracağam. Orada olanlardan biri Ömərə dedi: - Bilirsən ki, Fatimə də evdədir? Ömər dedi: - Hətta Fatimə də evdə olsa belə yandıracağam....»

    • İbn Quteybə, “əl-İmamətu vəs-Siyasət”, c. 1, səh. 12, Qahirə
  6. “Əbu Bəkr Əlidən beyət almaq üçün onun ardınca adam göndərdi, amma Əli beyət etmədi. Bu vaxt Ömər əlində məşəl Əlinin evinə tərəf yollandı. Fatimə qapının arxasından Ömərə dedi:- Ey Xəttabın oğlu nə xəbərdir, mən səni evimin qapısını odlayan görürəm? Ömər dedi:- Bəli! Məni inkar etmək sənin atanın dinindən ağırdır”

    • Bəlazuri, “Ənsabul-Əşraf”, c. 1, səh. 576, Səqifə əhvalatı, hədis 1184, Qahirə
  7. «Təlhə, Zubeyr və mühacirlərdən bir dəstə Əlinin evində cəm olduqları bir vaxt Ömər ibn Xəttab ora gəlib dedi:-And olsun Allaha əgər beyət etmək üçün çölə çıxmasanız evi sizin üstünüzə yandıracağam»

    • Təbəri, “Tarixi Təbəri”, c. 2, səh. 443, Beyrut
  8. “Fatimeyi-Zəhra Allah rəsulundan sonra 6 ay yaşadı. Dünyadan köçəndə həyat yoldaşı Əli onu gecə ikən dəfn etdi və Əbu Bəkrə xəbər etmədi.”

  9. Mənə Əbul Hüseyn Məhəmməd b. Harun b. Musa ət-Təlakburi rəvayət etdi, dedi ki: Mənə atam rəvayət etdi, dedi ki: mənə Əbu Əli Məhəmməd b. Hümmam b. Süheyl r.ə. rəvayət etdi, dedi ki: Əhməd b. Məhəmməd b. Bərqi Əhməd b. Məhəmməd əl-Əşari əl-Qummi’dən, o Əbdürrəhman b. Əbu Nəcran’dan, o Abdullah b. Sinan’dan, o ibni Musqan’dan, o Əbu Bəsir’dən, o da Əbu Abdullah Cəfər b. Məhəmməd (imam Sadiq ə.s.) ’dan rəvayət etdi, dedi ki: “Hz. Fatimə s.ə. besətin beşinci ilinin Cəmadiyul-Axır ayının iyirmisində dünyaya gəldi. Mübarək ömrünün ilk səkkiz ilini Məkkə’də on ilini isə Mədinə’də keçirmişdir. Atasının vəfatından 75 gün sonra hicrətinin 11-ci ilinin Cəmadiyul-Axir ayının üçündə vəfat etmişdir.Vəfat səbəbi Ömər’in əmri ilə Qunfuz’un qılıncının dəstəyilə (tutacağı ilə) yumruqlayaraq vurmasıdır. Bu zərbədən sonra Hz. Fatimə s.ə. Muhsin’(ə hamiləykən onu) saldı, çox şiddətli bir xəstəliyə düçar oldu. Özünə əziyyət edənlərdən heç bir kimsənin hüzuruna girməsinə icazə vermədi. 2 adam (Əbu Bəkir və Ömər) Möminlərin Əmiri (imam Əli ə.s.) ’dən özləri üçün (Hz. Fatimə s.ə.’ın) şəfaət etmələrini istədilər. Möminlərin Əmiri (imam Əli ə.s.) isəyi söyləyəndən sonar Hz. Fatimə s.ə. müsbət cavab verdi. O iki adam Hz. Fatimə s.ə.’ın hüzuruna daxil olan zaman belə dedilər: “Ey Rəsulullah s.ə.ə.’in qızı! Necəsən ?” Hz. Fatimə s.ə. dedi ki: “Allah-u Təala’ya həmd olsun. Sizlər Nəbi s.ə.ə.’in “Fatimə məndən bir parçadır, ona əziyyət edən heç şübhəsiz mənə əziyyət etmiş olar. Mənə əziyyət edən isə Allah-u Təala’ya əziyyət edər.” buyurduğunu eşitmədinizmi?” dedilər ki: “Bəli eşitdik.” Hz. Fatimə s.ə. dedi ki: “Allah’a and olsun ki, ikiniz də mənə əziyyət etdiniz”. Hz. Fatimə s.ə. onlara qarşı əsəbi ikən, o ikisi hüzurundan çıxdılar.”

    Və Məhəmməd b. Cərir ət-Təbəri əl-İmami mötəbər isnad ilə ilə Əbu Bəsir’dən, o da Əbu Abdullah (imam Cəfər əs-Sadiq ə.s.)’dan rəvayət etmişdir.

    Təbəri’nin “Dəlailul-Əimmə” kitabında mötəbər isnad ilə əs-Sadiq ə.s.’dan rəvayət edilmişdir.


    Və rəvayətin sənədi səhihdir.

  10. … Əli b. Cəfər qardaşı Əbul Həsəndən (İmam Musa Kazım (ə)) belə rəvayət etmişdir: “Fatimə (s.a.) , siddiqə və şəhiddir. Nəbilərin qızları, heyz qanını görməzlər.”

    Səhih

    Bu hədisin sənədi səhihdir.

    Səhihdir.

    Səhih

    Kazım (ə)-dan mötəbər isnad ilə rəvayət etmişdir.

    Səhihdir.

  11. * İbni Əbu Şeybə, "əl-Müsənnəf", c. 5, səh. 224, Cənazələr kitabı, Ölünü gecə dəfn etmək haqqında, hədis 11948 və 11949, "Ocak Yayınları"
    • İbni Əbu Şeybə, "əl-Müsənnəf", c. 14, səh. 325, hədis 35011, "Ocak Yayınları"
  12. * Himyəri, “Qurbul İsnad”, səh. 367, hədis 1314
  13. İbn-i Hişam, "Sirə", c. 1, səh. 1-3
    • İbn Sad, "Təbaqat", c. 1, səh. 55-56
    • Belazuri, "Ənsabul-Əşraf, c. 1, səh. 12
    • Təbəri, "Tarix", c. 2, səh. 172-180
    • Salih Suruç, "Kâinatın Efendisi Peygamberimizin Hayatı", Nesil Yayınları, səh. 40, 2013, ISBN: 978-975-269-894-9
  14. Məhəmməd ibn Mehran və Məhəmməd ibn Əbdürrahman birlikdə mənə Vəlid’dən rəvayət etdilər. İbni Mehran dedi ki: mənə Vəlid ibn Müslim rəvayət etdi, dedi ki: Əvzai mənə Əbu Əmr Şəddad’dan rəvayət etdi ki, o Vasilə ibn Əsqa’nın belə dediyini eşidib: Rəsulullah s.ə.ə. ’ın belə dediyini eşitdim: “Allah Kinanə’yi İsmayıl oğullarından seçdi, Qureyş’i Kinanə’dən seçdi, Qureyş’dən Bəni Haşim’i seçdi, Bəni Haşim’dən də məni seçdi.

    Mənə Məhəmməd ibn Hümmam xəbər verdi, dedi ki: mənə atam Abdullah ibn Cəfər əl-Himyəri rəvayət etdi, dedilər ki: bizə Əhməd ibn Xəllal danışdı, dedi ki: mənə Məhəmməd ibn Əbu Umeyr danışdı, dedi ki: Səid ibn Qəzvan mənə Əbu Bəsirdən, o Əbu Abdullah (imam Cəfər əs-Sadiq ə.s) ‘dan, o da atalarından ə.s. belə rəvayət etdi: Rəsulullah s.ə.ə. dedi ki: “Uca Allah hər şeyin içindən bir şey seçdi. Yer üzündə Məkkəni seçib üstün qıldı. Məkkədə Məscid-ül Həramı seçdi. Məsciddə isə Kəbə‘nin olduğu yeri seçdi. Heyvanlardan dişi olanı seçdi, dordayaqlılardan isə qoçu seçdi. Günlərdən Cümə‘ni seçdi. Aylardan isə Ramazan ayını seçdi. Gecələrdən isə Qədir gecəsini seçdi, insanlardan da Bəni Haşim‘i seçdi. Bəni Haşimdən isə mənimlə Əlini seçdi. Mən və Əli‘dən Həsən ilə Hüseyn‘i seçdi. Və bunları, Hüseyn‘in övladlarından olan imamlarla on ikiyə tamamladı. Onların sonuncusu Qaim (İmam Mehdi ə.s.) ‘dır.

  15. Əllamə Məclisi, "Biharul Ənvar", c. 70, səh. 400, hədis 72
  16. Şeyx Tusi, "Əmali", səh. 300
  17. Şeyx Səduq, "Əmali", səh. 474, hədis 18
  18. Məani əl-Əxbar, səh. 64, hədis 15
  19. Əllamə Məclisi, "Biharul Ənvar", c. 43, səh. 23, hədis 17
  20. Şeyx Səduq, "Əmali", səh. 394, hədis 18
  21. Əllamə Məclisi, "Biharul Ənvar", c. 43, səh. 22, hədis 13
  22. Əhməd ibn Hənbəl, "Müsnəd", c. 3, səh. 80
  23. "Nurus Səqəleyn", c. 1, səh. 338, hədis 135
  24. "Kənzul Ummal", hədis 37725
  25. Seyyid Rəzi, Nəhcül Bəlağə, xütbə 202 (ərəb.)

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]