Münəvvər Rzayeva

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox artiste.png
Münəvvər Rzayeva
Münəvvər Məcid qızı Rzayeva
Fotoqrafiya
Doğum tarixi
6 iyun 1929(1929-06-06)
Doğum yeri Şuşa, Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic.svg Azərbaycan SSR
Vəfat tarixi 6 iyun 2004 (75 yaşında)
Vəfat yeri Bakı, Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Milliyyəti Azərbaycanlı
Fəaliyyəti rəssam
MükafatlarıƏməkdar rəssam

Rzayeva Münəvvər Məcid qızı (d.1929 - ö.2004) — Azərbaycanın görkəmli heykəltaraşı və ilk monumentalçı qadın heykəltəraşı.Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı (1997).

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Əslən Şuşalı olan Münəvvər Rzayeva 6 iyun 1929-cu ildə Şuşada anadan olmuşdur.Şuşada tanınmış xalça ustası Məcid kişinin ailəsində böyüyüb. 1950-ci ildə Əzim Əzimzadə adına rəssamlıq məktəbini,1956-cı ildə isə V.İ.Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının heykəltəraşlıq fakültəsini bitirmişdir (N.V.Tomskinin sinfi).Münəvvər Rzayeva həyatı boyu yüzə qədər müxtəlif səpkili sənət əsəri yaratmış, onlar paytaxtda, ölkənin digər şəhərləri və rayon mərkəzlərində "məskunlaşmış".1943-cü ildən müxtəlif sərgilərin iştirakçısı olub.1953-cü ildən Rəssamlıq İttifaqının üzvü olub. Mədəniyyət Nazirliyinin Dövlət Komissiyasının üzvü, AMEA Nizami adına Ədəbiyyat muzeyində bərpaçı rəssam kimi fəaliyyət göstərmiş və bir neçə heykəlləri bərpa etmişdir.

Onun əsərləri R.Mustafayev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət muzeyində, AMEA Nizami adına Ədəbiyyat muzeyində, Ordubadi muzeyində, Siyəzən mədəniyyət evində, Bədii Fondda saxlanılır.

M. Rzayeva özünəməxsus dəst-xəttə malik heykəltaraşdır.O, əsasən psixoloji portret ustası idi; yaratdığı obrazların daxili aləmini, psixoloji durumunu, dünyaduyumunu əks etdirmək üçün heykəlin gözlərini xüsusi incəlik və dolğunluqla işləyirdi. Bu, onun yaradıcılıq üslubunun əsas cəhəti idi. İstedadı, zəngin təxəyyülü, yüksək professionallığı və texniki ustalığı sayəsində qranit, mərmər, bürünc, ağac və s. materiallardan istifadə edərək yaratdığı heykəllərdə bədii ideyanın orijinallığı diqqəti cəlb edir. Əsasən sənət adamlarının (şair və yazıçıların) heykəlləri, o cümlədən dövlət xadimlərinin və əmək qəhrəmanlarının heykəlləri, büstləri, barelyef və başqa bu kimi əsərlərinin hər biri nadir sənət nümunələri kimi qiymətləndirilmişdir.Yaradıcılığında ədiblərə xüsusi məhəbbətlə yanaşmışdır. Hüseyn Cavid, Sergey Yesenin, Nəriman Nərimanov, Mikayıl Müşfiq, Nazim Hikmətin büstləri onun yaradıcı ömründə ayrıca yer tutur.

M.Rzayeva - Mikayıl Müşviq abidəsi

Monumental əsərləri ilə seçilən Münəvvər Rzayevanın bəzi əsələri aşağdakılardı:

  • <<Bakı>>
  • 1969-cu ildə Bakıda Sevil Qazıyeva.
  • 1970-ci ildə Bakıda Mikayıl Müşfiq.
  • 1977-ci ildə Mərdəkanda Sergey Yeseni
  • 1986-cı ildə Bakıda Ayna Sultanova.
  • 1976-cı ildə Bakıda Mehdixan Vəkilovun heykəli (2-ci Fəxri Xiyabanda)
  • 1973-cü il Əlibala Şirinovun heykəli (2-ci Fəxri xiyabanda, 197.)
  • Nizami adına Ədəbiyyat muzeyində Bəhmənyarın (mərmər) heykəli və s.
  • Nəsiminin (ağac) heykəli

<<Bölgələr>>

  • 1966-cı ildə İmişlidə Səməd Vurğun.
  • 1972-ci ildə Zaqatalada Sevil Qazıyeva.
  • 1973-cü ildə Qubada Sabirin büstü.
  • 1977-ci ildə Mərdəkanda Sergey Yeseni.
  • 1983-cü ildə Gəncədə Məhsəti Gəncəvi.
  • 1989-cu ildə Xızı rayonunun Sayadlı kəndində Mikayıl Müşfiq.
  • 1998-ci ildə Gəncədə Nigar Rəfibəyli,
  • 1990-cı ildə Qazaxda Şahnabat Nəsirova .
  • 1998-ci il Qusar Heydər Əliyevin tunc barelyefi("Heydər Zirvəsi"ndə)


M. Rzayeva - Məhzəti Gəncəvi heykəli


Münəvvər Rzayevanın ən son əsəri Azərbaycanın Qusar rayonunda yerləşən dağın 3763 m. hündürlüyündəki "Heydər Zirvəsi"nə bərkidilən Azərbaycanın ümumilli lideri Heydər Əliyevin tunc barelyefi (uz. 82 sm., eni 59 sm., çəkisi 42 kq.) olmuşdur. Barelyef 1998-ci ildə mayın 10-da Heydər Əliyevin 75 illik yubileyi münasibətilə alpinistlər dəstəsi tərəfindən fəth edilmiş ən uca dağ zirvəsinə bərkidilmişdir.

M.Rzayeva - Ayna Sultanova büstü

Münəvvər Rzayeva 2004-cü il iyun ayının 6-da - doğum günündə dünyasını dəyişmişdi.Onu qiyabi olaraq çoxları tanıyırdı. Bəziləri özünü görməsələr də, Münəvvər xanımı onun yaradıcı əllərindən doğmuş, ədəbiləşmiş heykəllərində görürlər. Neçə vaxtdan bəri Bakı, Gəncə, Zaqatala, Quba və digər şəhərlərin küçə və meydanlarını bəzəyən dəyərli şəxsiyyətlərin heykəl və büstlərini öz incə duyumu ilə yaratmışdı bu incə zövqlü sənətkar.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]