Optik lif

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Tam daxili əksətmə əmsalı və lifin apertur bucağı.png

Optik liflər — dielektrik dalğa ötürəni olub kvars şüşədən hazırlanırlar. İşıqötürən içliyə daxil olan işıq əksetmə prinsipinə əsasən yayılır. Bu effekt işıq şüasının sınma əmsalı böyük olan mühitdən n1, sınma əmsalı kiçik olan mühitə n2 keçən zaman iki mühitin sərhədində yaranır. n1/n2 mühitin sərhədinə düşən işıq şüası işıqötürənin içliyində az itkilərlə yayılacaqdır. Optik liflərə işıq adətən yan qatlardan daxil olur. αm bucağından kiçik bucaq altında lifə daxil olan işıq lifin bütün uzunluğu boyunca yayılır.

Üstünlükləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Geniş tezlik zolağı (1014 Hs) və zəif sönmə (0,1-0,2 dB/km);
  • Kvars şüşə elektromaqnit sahəsinə həssas olmadığı üçün onu gərginlik güc kabelləri ilə yanaşı aparmaq olar;
  • Yanma təhlükəsi demək olar ki, yoxdur;
  • Optik liflər düşmən tərəfindən qulaq asılmağa imkan vermir;
  • Lifli optik rabitə xətləri kiçik həcmə və çəkiyə malikdirlər.
  • Optik liflərin hazırlanması üçün kremniumdan istifadə olunur ki, onun da ehtiyatları yerdə tükənməzdir.

Optik liflərin işıqötürən içliklərin diametrinə görə növləri[redaktə | əsas redaktə]

  1. Çoxmodlu (multi mode)
  1. Təkmodlu (single mode)
Çoxmodlu və Təkmodlu optik liflər



Çoxmodlu növlər isə özlüyündə iki yerə bölünürlər:

1. Pilləvari

2. Qradiyent profilli

Pilləvari profilli olan çoxmodlu optik liflər

Sınma bucağı pilləvari profilli olan çoxmodlu optik liflər[redaktə | əsas redaktə]

Pilləvari optik liflərdə modlar müxtəlif optik yola malik olur və optik lif boyunca müxtəlif vaxtda yayılırlar. Mod-dedikdə işıqötürənin başlığına xarici mənbənin şüaları düşdükdə işıqötürən lifdə yaranan elektromaqnit işıq dalğası başa düşülür. Pilləvari optik liflərin tətbiq sahəsi qısadır (1 km).

Qradiyent profilli olan çoxmodlu optik liflər

Sınma bucağı Qradiyent profilli olan çoxmodlu optik liflər[redaktə | əsas redaktə]

Qradiyent profilli liflərdə sınma əmsalı mərkəzdən içliyin kənarlarına qədər səlis olaraq dəyişir.



Standart profilli olan təkmodlu optik liflər

Sınma bucağı Standart profilli olan təkmodlu optik liflər[redaktə | əsas redaktə]

Standart təkmodlu optik lifdə içliyin diametri 9mkm, kənarların diametri isə 125mkm olur. Bu optik lifdə təkcə bir mod olur və yayılır. Burada modlararası dispersiya olmur, bu da siqnalları 50km-ə qədər 10 Qbit/s sürəti ilə regenerasiya olmadan ötürməyə imkan verir.


Lifli optikanın tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Dənizçilər Morze kodu vasitəsilə informasiyanın ötürülməsi üçün siqnal lampaları tətbiq edirdilər. Dənizdə qurulmuş mayaklar isə əsrlər boyu dənizçiləri təhlükədən xəbərdar etmişlər. XVIII əsrdə ilk dəfə olaraq Klaud Çapp Fransada optik teleqrafı yaratmışdır. Parisdən Ril şəhərinə qədər 230 km məsafədə hündür yerdə yerləşən siqnalçılar zəncirvari qaydada düzülərək informasiyanı 15 dəqiqə ərzində işıq vasitəsi ilə ötürmüşlər. Təsvirlərin ötürülməsi üçün təyin olunmuş liflər 50-ci illərdə yaradılmışdır. Bu liflər tibbdə insanın daxili orqanını müşahidə etmək üçün tətbiq edilmişdir. 1957-ci ildə intensiv işıq mənbəyi kimi lazerdən istifadə edilmişdir. Lazer ilə informasiyanın ötürülməsi radiodalğalar ilə ötürmədən 10000 dəfə böyük imkanlara malikdir. Amma onların yayılmasına duman, yağış və s. təsir göstərə bilir. Bu çatışmamazlıqlar lifli optikanın yaradılması ilə aradan götürülmüşdür. Optik liflər əsasında ilk dəfə 1977-ci ildə telefon sistemləri yaradılmağa başlanılmışdır. Lifli optikadan hal-hazırda kompüter texnologiyasında geniş istifadə olunur.