Qlobal istiləşmə

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Qlobal istiləşmə — XX və XXI əsrlərdə qurunun və dünya okeanının atmosferinin orta illik dərəcəsinin tədricən yüksəlməsi.

İqlim Dəyişmələri üzrə Dövlətlərarası Ekpertlər Qrupunun (İDDEQ) 2007-ci ildəki məruzəsinə görə iqlim sisteminin istiləşməsi inkar olunmaz faktdır. Bunu havaokeanların artan temperaturaları üzərində müşahidələrdən, qar və buzlaqların əriməsinin artmasından, okenların orta səviyyəsinin qalxmasından görmək olar. Temperatur dəyişməsinin yüzillik trendi (1906-2005-ci illər) 0,76-ya bərabərdir. 1856-2005-ci illər dövründəki istiləşmə trendi 1906-2005 yüz illikdəkindən iki dəfə çoxdur. Temperaturun artması bütün en dairələrində müşahaidə olunur, ancaq, o yüksək en dairələrində daha böyükdür. Quru reqionlar okeana nisbətən daha sürətlə qızır. Dəniz səviyyəsinin qalxması istiləşmə ilə uyğunlaşır. İstilik genişlənməsi və buzlaqların əriməsindən 1961-ci ildən dənizin qlobal səviyyəsi ildə 1,8; 1993-cü ildən isə 3,1 mm qalxmışdır. [1]

Səbəbləri[redaktə | əsas redaktə]

Beləliklə qlobal istiləşmə ideyasının tərəfdarları, yəni əsasən İqlim Dəyişmələri üzrə Dövlətlərarası Ekpertlər Qrupu (İDDEQ), atmosferdə karbon və metan qazlarının getdikcə artması nəticəsində istixana effektinin yaranmasını israr edirlər. Qeid edək ki, İstixana effektinin ideyası ilk dəfə 1827-ci ildə Fransa fiziki Josef Furye tərəfindən verilmişdir. Belə ki, bu ideyaya görə müəyyən qazlarla zəngin atmosferin üst qatı yer səthindən istilik şüalanmasına şəffaf olmur, onları troposferdə saxlayır və nəticədə bu qatın temperaturu qalxır.Yerin istilik balansına təsrir dərəcəsinə görə əsas istilik qazları aşağıdakılardır: su buxarı, karbon qazı, metan və ozon. Beləliklə qlobal, İDDEQ və istiləşmə tərəfdarları yuxarıda sadalanan kataklizmaların hamısının səbəbini atmosferdə istixana yaradan qazların, xüsusən karbon qazının, miqdarının antropogen fəaliyyət nəticəsində artmasında görürlər. İDDEQ-nun hesabatında qeyd olunur ki, atmosferdə istixana qazlarının və aerozolun konsentrasiyasının dəyişməsi, yer kürəsinin bəzi regionlarında yeni torpaqların intensiv şəkildə mənimsənilməsi iqlim sistemində istilik radiasiyasına, onun udulması və səpələnməsinə təsir göstərir. Və bu da, öz növbəsində qlobal radiasiya balansını dəyişdirir (müsbət və ya mənfi).[2]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. Fiziki coğrafiya. Bakı, 2014, 528 səh.136
  2. Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. Fiziki coğrafiya. Bakı, 2014, 528 səh.137
Instrumental Temperature Record.svg

Vikianbarda Qlobal istiləşmə ilə əlaqəli mediafayllar var.