Vestminster abbatlığı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
W21-1a.svg Bu səhifədə iş davam etməkdədir.

Müdaxilə etməyə tələsməyin!

  • Əgər məqalə yarımçıq qalıbsa, məqaləni yaradan istifadəçi ilə əlaqə qura bilərsiniz.
  • Səhifənin tarixçəsində məqalə üzərində işləmiş istifadəçilərin adlarını görə bilərsiniz.
  • Redaktələrinizi mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.
Bu şablon 7 gündən çox redaktə edilməyən məqalələrdən silinə bilər.

Bu məqalə sonuncu dəfə Sefer azeri tərəfindən redaktə olundu. 0 saniyə əvvəl. (Yenilə)

Koordinatlar: 51°29′58″ şm. e. 0°07′39″ q. u. / 51.49944° şm. e. 0.12750° q. u. / 51.49944; -0.12750

Vestminster abbatlığı
Westminster Abbey
The Collegiate Church of St Peter, Westminster
Westminster Abbey, Westminster.jpg
Ölkə Flag of the United Kingdom.svg Böyük Britaniya
Şəhər London
Sifarişçi Benedikt
Mömin Eduard
Əsas tarixlər 960 - əsası qoyulub
1517 - yenidənqurma
XVII əsr - qüllələr inşa edilib
Tikilmə tarixi X əsr[1] - 1745
Üslubu qotika
Sahəsi 3,000 m2 (32,000 ft2)[2]
Zəngləri 10
Qüllələri 2
Vəziyyəti Fəaliyyətdə olan kollegial kilsə, XI əsrdən ingilis monarxlarının tacqoyma mərasimlərinin keçirildiyi yer
Rəsmi sayt westminster-abbey.org
Rəsmi adı: Palace of Westminster and Westminster Abbey including Saint Margaret’s Church
Tipi Mədəni
Kriteriya i, ii, vi
Təyin edilib 1987
İstinad nöm. 426
Dövlət Böyük Britaniya
Region Avropa
İngiltərənin qeydiyyata alınmış abidələri
Rəsmi adı: Westminster Abbey (The Collegiate Church of St Peter)
Təyin edilib 24 fevral 1958
İstinad nöm. 1291494
Vestminister abbatlığı
Locator Dot2.gif
Vestminister abbatlığı
Commons-logo.svg Vestminster abbatlığı Wikimedia Commonsdа

Vestminster abbatlığı (ing. Westminster Abbey) - rəsmi olaraq Vestministerdə Müqəddəs Pyotr Kollegial kilsəsi (ing. Collegiate Church of St Peter at Westminster), Londonun Vestminster şəhəri ərazisində, Vestminster sarayının qərbində yerləşən böyük qotik kilsədir. Böyük Britaniyanın ən mühüm və tanınmış dini məbədlərindən biri olan Vestminister abbatlığı İngiltərə, daha sonra isə Böyük Britaniya monarxlarının ənənəvi tacqoyma və dəfn yeridir. 1540-1556-cı illər arasında abbatlıq kafedral statusuna malik olmuşdur. 1560-cı ildən kilsə həm abbatlıq, həm də kafedral statusundan məhrum edilərək Anqlikan kilsəsininKral xası” statusu daşımağa başlamışdır. Kilsə binası özü isə abbatlıq formasına malikdir.

İlk dəfə Silkard tərəfindən 1080-cı ildə qeyd edilən tarixi ənənəyə görə, kilsənin əsası indiki ərazidə (o zaman Torni adası adlandırılırdı) VII əsrdə, Mellitin London yepiskopu olduğu dövrdə qoyulmuşdur. Hazırkı kilsənin inşasına 1245-ci ildə kral III Henrinin tapşırığı ilə başlanılmışdır.[3]

1066-cı ildə Harold QodvinsonI Fateh Uilyamın tacqoymasından sonra İngiltərəBritaniya monarxlarının tacqoyması daima bu kilsədə keçirilmişdir.[3][4] 1100-cü ildən bu vaxta kimi kilsədə 16 kral toyu keçirilmişdir. Onlardan ikisi hakimiyyətdə olan monarxların (I HenriIII Riçard) toyu olsa da, 1919-cu ilə kimi 500 il ərzində kilsədə toy olmamışdır. [5]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Abbatlıq haqqında ilk məlumatlar bir qədər sonrakı ənənəni əks etdirir və bu məlumatlarda qeyd edilir ki, Oldriç adlı balıqçı Temza çayında balıq tutarkən kilsənin yerləşdiyi yerin yaxınlığında Müqəddəs Pyotru görüb. O zamanlar bu, abbatlığın Temzadan balıq tutan balıqçılardan hədiyyə alması üçün nəzərdə tutulmuşdu. Müasir dövrdə Fishmonger's Company hər il abbatlığa balıq bəxşiş edir. Tarixi əsası olan məlumatlara əsasən isə 960 və ya 970-ci illərdə Kral Edqarın göstərişi ilə Dunstan kilsənin yerləşdiyi ərazidə Müqəddəs Benedikt ordeninin əsasını qoymuşdur.

Kral Mömin Eduardın tikinti işləri[redaktə | əsas redaktə]

Müqəddəs Pyotr abbatlığı Mömin Eduardın dəfni zamanı, Bayo qobeleni üzərində təsvir.

Özünü kral dəfn kilsəsi ilə təmin etmək məqsədi güdən İngiltərə kralı Mömin Eduard 1042-1052-ci illər arasında Müqəddəs Pyotr abbatlığının yenidən qurulmasına başladı. Bu kilsə, İngiltərədə Roman memarlığı üslubunda inşa edilmiş ilk kilsə idi. Təxminən 1090-cı illərdə kilsənin inşası hələ tamamlanmasa da, Mömin Eduardın ölümündən bir həftə əvvəl 28 dekabr 1065-ci ildə kilsəyə xeyir-dua verilmiş, 5 yanvar 1066-cı ildə isə Mömin Eduard vəfat etmişdir.[6] Ölümündən bir həftə sonra kral bu kilsədə dəfn edilmişdir. Doqquz il sonra onun həyat yoldaşı Edit də yanında dəfn edilmişdir.[7] Onun varisi II Haroldun tacqoyma mərasimi də ehtimal ki, kilsədə keçirilmişdir, lakin kilsədə sənədləşdirilmiş ilk tacqoyma mərasimi həmin il I Fateh Uilyam tərəfindən keçirilmişdir.[8]

Mömin Eduardın sifarişi ilə inşa edilmiş kilsənin dövrümüzə çatmış yeganə təsviri Bayo qobeleni üzərində saxlanmışdır və birada kilsə Vestminster sarayına bitişik təsvir edilmişdir. Monastır yataqxanasının aşağı hissələrinin bəzi bölmələri, cənub transeptinin genişləndirmələri Normand dövrü Böyük məktəbinin qalıqlarıdır, qapı isə Sakson abbatlığından qalmışdır. Dunstan tərəfindən əsası qoyulmuş on monax sayı bəxşişlərin çoxluğuna görə on səkkizə qədər artırılmış[9], həmçinin monastır əşyaları və fəaliyyətinə nəzarət edən çoxsaylı qardaşlar da burada yaşamışlar.

Müasir kilsənin tikintisi[redaktə | əsas redaktə]

Müasir kilsənin tikintisinə Kral III Henrinin[10] sifarişi ilə 1245-ci ildə başlanmış və kral bu kilsəni özü üçün dəfn məkanı kimi seçmişdir.[11]

Krallara məxsus Vestminster sarayına çox yaxın yaşayan abbot və monaxlar Normand istilasından yüz il sonra, XII əsrdə kral sarayına böyük nüfuz qazanmışdılar. Tez-tez kral xdsmətində çalışan abbotlar, zamanlar Lordlar Palatasında da hüquqi yerlərini tuta bilmişdilər.[12]

X əsrin ortaların Kluniak hərəkatının təsiri ilədini rəhbərliyin təsirindən azad olmuş Müqəddəs Benedikt ordeninin üzvləri cəmiyyətin ictimai həyatında, xüsusilə də yüksək rütbə üzvləri arasında xüsusi hörmət qazanmağa başladılar. Lakin, yüksək sosial mövqe və kral ailəsi ilə əlaqələr abbot və monaxların həyat tərzinə təsir etmədi; Müqəddəs Benedikt ordeninin Vestminster sarayına yaxın üzvləri də digər üzvlər kimi sadə həyat sürməyə davam edirdilər. Abbot iki-üç min arası sakini olan Vestminster şəhərinin mülkədarı olaraq qalırdı: böyük istehlakçı və işverən olan monastır şəhər iqtisadiyyatının yaxşılaşdırılmasında mühüm rol oynamışdır.[13] Temzanın qərb sahilində abbatlıq çoxlu mağaza və yaşayış yerləri inşa etdirmişdi.

Vestminster abbatlığı Normand krallarının tacqoyma mərasiminin keçirildiyi yer olmuşdur. III Henriyə kimi abbatlıqda heç kim dəfn olunmamışdır, lakin Henri Mömin Eduarda hörmət əlaməti olaraq kilsəni anqlo-fransız qotik üslubunda yenidən inşa etdirmiş və öz məzarının da İngiltərənin ən hündür qotik nefi altında olmasını istəmişdir. Mömin Eduardın məzarı sonradan kilsənin kanonlaşdırılmasında mühüm rol oynamışdır. İnşaat işləri 1245-1517-ci illər arasında davam etdirimiş və II Riçardın hakimiyyəti zamanında memar Henri Yevele tərəfindən tamamlanmışdır. III Henri həm də yüksək altar qarşısında unikal Kozmati trotuarının inşasını maliyyələşdirmişdir (Trotuar təmizləmə və konservasiya işləri zamanı bərpa edilmiş və 21 may 2010-cu ildə yenidən həsrlə açılmışdır).[14]

VII Henri abbatlıq binasına perpendikulyar stildə inşa edilmiş kapella binası əlavə etdirmişdir. 1503-cü ildə inşa edilmiş kapella Müqəddəs Bakirə Məryəmə həsr edilmişdir (lakin, daha çox VII Henri kapellası kimi tanınır). İnşaat zamanı inşa edilmiş daşlar Fransanın Kan şəhərindən (Kan daşı), Portlend adasından (Portlend daşı) və Fransanın Luar vadisi ərazisindən (Tüffe qumdaşı) gətirilmişdir.

XVI-XVII əsrlərin inşaat işləri[redaktə | əsas redaktə]

1535-ci ildə Tüdor sekulyarizasiyası zamanı illik £2400–2800 gəlirə malik olan (2015-ci il ekvivalenti £1,320,000-£1,540,000 arası) Vestminster abbatlığı bu göstəriciləri ilə yalnız Qlastonberi abbatlığından geri qalırdı.

1540-1550: 10 illik kafedral dövrü[redaktə | əsas redaktə]

1539-cu ildə VIII Henri kilsələr üzərində birbaşa kral idarəsini ləğv etdi, 1540-cı ildə Vestminster abbatlığı kafedral statusu almış və Vestminster arxiyepiskopluğu yaradılmışdır. Abbatlığa kafedral statusu verən VIII Henri bu yolla onu dağılma və qarətdən xilas etmiş, həmin dövrdə əksər İngiltərə abbatlıqları isə dağıdılmışdır.

1550-ci ildən sonra: çətin vaxtlar[redaktə | əsas redaktə]

1550-ci ildə Vestminster arxiyepiskopluğu ləğv edildi, lakin abbatlıq 1556-cı ilə kimi London yepiskopluğunun ikinci kafedralı kimi fəaliyyət göstərdi.[15][16][17] Həmin dövrdən “Pavelə ödəniş üçün Pyotru qarət et” ifadəsi anlamını itirməyə başlayır və Müqəddəs Pyotr üçün ödənilən xərclər artıq Müqəddəs Pavel kafedralının xəzinəsinə yönləndirilmədi.

Katolik I Mariyanın hakimiyyəti dövründə Müqəddəs Benedikt ordeni üzvlərinə abbatlıqda restavrasiya işləri aparmağa icazə verilsə də, I Elizabet 1560-cı ildə onlara qadağa qoymuşdur. 1560-cı ildə I Elizabet Vestminster abbatlığını “Kral xası” olaraq bərpa etdi – Anqlikan kilsəsinin yeparxiya arxiyereyinə deyil birbaşa dövlət başçısına tabe olan kilsəsi – və Müqəddə Pyotr Kollegial kilsəsi adlandırıldı (bu, kafedral kilsə olmayıb dekanın başçılıq etdiyi və kanonlarla idarə olunan kilsədir). I Mariyanın dövründə xidmət etmiş son abbot I Elizabet tərəfindən ilk dekan təyin edildi.

1640-cı illərin üsyanları zamanı kilsə puritan ikonaklastlarının hucumuna məruz qalsa da, İngiltərə respublikası dövründə onun dövlət ilə sıx əlaqələri bərpa edilmişdir. 1658-ci ildə Oliver Kromvel abbatlıqda dəfn edilsə də, 1661-cı ildə ekskumasiya edilərək ölümündən sonra Tayberndə asılmışdır.

Qərb qüllələrinin inşası və sonrakı dövr[redaktə | əsas redaktə]

Kanaletto - Vestminster abbatlığı Bet cəngavərlərinin keçidi zamanı, 1749

Abbatlığın qərb fasadında yerləşən iki qüllə 1722-1745-ci illər arasında memar Nikolas Hoksmur tərəfindən Portlend daşından inşa edilmiş və neoqotika memarlıq cərəyanının ən erkən nümunələrindən biri hesab edilir. Abbatlığın divarlarının üzlənməsi və döşəməsinin işlənməsi üçün Purbek mərməri istifadə edilmiş, lakin müxtəlif məzar daşları fərqli mərmərlərdən hazırlanmışdır. XIX əsrdə abbatlıqda Ser Corc Gilbert Skottun rəhbərliyi ilə bərpa və yenidənqurma işləri aparılmşdır.

XX əsrin ortalarında Ser Edvin Laçens tərəfindən qərb frontu üçün narteks (portiko və ya giriş zalı) layihəsi hazırlansa da, tikinti işlərinə başlanılmamışdır. Binanın qüllələrin inşasından əvvəlki görünüşünü əks etdirən görüntülər çox az olsa da, abbatlığın rəsmi saytında qeyd edilir ki, Yevelenin inşasından sonra yalnız aşağı hissələr və nefin örtüyü tamamlanmışdı.

XIX əsrə kimi Vestminster Oksford və Kembricdən sonra İngiltərənin üçüncü ən böyük təhsil mərkəzi olmuşdur. Məhz Burada Kral Yakob Bibliyasının Əhdi-Ətiq hissəsinin üçdə biri və Əhdi-Cədid hissəsinin ikinci yarısı tərcümə edilmişdir. Yeni İngilis Bibliyası da XX əsrdə burada hazırlanmışdır. Blitz əməliyyatı zamanı 15 noyabr 1940-cı ildə Vestminster abbatlığı da qismən zədələnmişdir. 10/11 may 1941-ci ildə Londonun bombalanması zamanı abbatlığın damı dağıdılmışdır.

Bütün bombalar nəzarətçilər tərəfindən söndürülsə də taxta dirəklər və gips elementlər arasına düşən bombalardan biri şimal transeptində yanğına səbəb olmuşdur. Tez bir zamanda yayılmağa başlayan yanğın kilsə avadanlıqlarına da ciddi zədə vurmuşdur. Damdan tökülən alovlu parçalara baxmayaraq mümkün qədər çox tarixi mübül və digər əşyalar xilas edilmişdir. Nəhayət ki, dam tamamilə çökmüş və alov söndürülmüşdür.

1990-cı illərdə Rusiya rəssamı Sergey Fyodrov tərəfindən işlənmiş iki ikona abbatlıqda asılmışdır.[18] 6 sentyabr 1997-ci ildə Şahzadə Diananın dəfn mərasimi abbatlıqda baş tutmuşdur. 17 sentyabr 2010-cu ildə Roma Papası XVI Benedikt abbatlığa gəlmiş ilk papa olmuşdur.[19]

Tacqoymalar[redaktə | əsas redaktə]

Metyu Duborq - Kral IV Georqun tacqoyması,
19 iyul 1821
Con Martin - Kraliça Viktoriyanın tacqoyması, 28 iyun 1838

Monarx evlilikləri[redaktə | əsas redaktə]

Dəfnlər[redaktə | əsas redaktə]

Memarlıq xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Nef[redaktə | əsas redaktə]

Altar[redaktə | əsas redaktə]

Şairlər küncü[redaktə | əsas redaktə]

VII Henri kapellası[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: VII Henri kapellası

Kapitul binası[redaktə | əsas redaktə]

Daxili həyət və kluatra[redaktə | əsas redaktə]

Kollec bağı[redaktə | əsas redaktə]

Müqəddəs Marqarita kilsəsi[redaktə | əsas redaktə]

İnkişaf planı[redaktə | əsas redaktə]

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Dekan və kapitul[redaktə | əsas redaktə]

Məktəb[redaktə | əsas redaktə]

Orqan[redaktə | əsas redaktə]

Zənglər[redaktə | əsas redaktə]

Muzey[redaktə | əsas redaktə]

Sərgilər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Newcomb, Rexford (1997). "Abbey". In Johnston, Bernard. Collier's Encyclopedia. I A to Ameland (First ed.). New York, NY: P.F. Collier. pp. 8–11.
  2. "Dimensions of Westminster Abbey". westminster-abbey.org. http://www.westminster-abbey.org/__data/assets/pdf_file/0009/86076/ABBEY-Dimensions-for-web-.pdf.Dimensions of Westminster Abbey
  3. 3,0 3,1 "History". Dean and Chapter of Westminster Abbey. http://www.westminster-abbey.org/our-history. İstifadə tarixi: 13 fevral 2016.
  4. "Coronations". Dean and Chapter of Westminster Abbey. http://www.westminster-abbey.org/our-history/royals/coronations.
  5. "Royal Weddings at Westminster Abbey". Westminster Abbey. http://www.westminster-abbey.org/our-history/royals/weddings. İstifadə tarixi: 13 fevral 2016.
  6. Eric Fernie, in Mortimer ed., Edward the Confessor, pp. 139–143
  7. Pauline Stafford, 'Edith, Edward's Wife and Queen', in Mortimer ed., Edward the Confessor, p. 137
  8. "William I (the Conqueror)". Westminster-abbey.org. 2016. http://westminster-abbey.org/our-history/royals/william-the-conqueror. İstifadə tarixi: 14 fevral 2017.
  9. Harvey 1993, p. 2
  10. History – Westminster Abbey. Yoxlanılıb: 16 fevral 2017
  11. "Henry III". Westminster-abbey.org. 2016. http://www.westminster-abbey.org/our-history/royals/henry-iii. İstifadə tarixi: 16 fevral 2017.
  12. Harvey 1993
  13. Harvey 1993, p. 6 ff.
  14. "Cosmati pavement". Westminster Abbey. http://www.westminster-abbey.org/our-history/art/cosmati-pavement. İstifadə tarixi: 16 fevral 2017.
  15. "Abbey History". Westminster-abbey.org. http://www.westminster-abbey.org/our-history/abbey-history. İstifadə tarixi: 20 fevral 2017.
  16. Duffy, Eamon & Loades, David (eds.) The Church of Mary Tudor. pp. 79–82. Yoxlanılıb: 20 fevral 2017
  17. Acts of the Dean and Chapter of Westminster, 1543–1609: Part One, xviii–xx. 20 fevral 2017 tarixində istifadə olunub.
  18. "John Windsor'S Guide To Collecting Contemporary Art: Sergei Fyodorov At". The Independent (UK). 10 November 1998. http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/the-independent-collector-john-windsors-guide-to-collecting-contemporary-art-sergei-fyodorov-1183976.html. İstifadə tarixi: 20 fevral 2017.
  19. Schjonberg, Mary Frances (17 September 2010). "Benedict becomes first pope to visit Lambeth, Westminster Abbey". Episcopal Life Online. http://www.episcopalchurch.org/81808_124609_ENG_HTM.htm. İstifadə tarixi: 20 fevral 2017.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]