Ev atı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Ev atı
Ev atı, Equus ferus caballus
Ev atı (Equus ferus caballus)
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Yarımaləm: Eumetazoylar
Bölmə: İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə: Sonağızlılar
Tip: Xordalılar
Yarımtip: Onurğalılar
İnfratip: Ağızçənəlilər
Sinifüstü: Dördayaqlılar
Sinif: Məməlilər
Yarımsinif: Vəhşi heyvanlar
İnfrasinif: Plasentalılar
Dəstə: Təkdırnaqlılar
Fəsilə: Atlar
Cins: At
Növ: Vəhşi at
Yarımnöv: Ev atı
Latınca adı
Equus ferus caballus Linnaeus, 1758
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
MBMM   9796

Ev atı, əhli at (lat. Equus ferus caballus) - təkdırnaqlılar dəstəsinin atlar fəsiləsinin atlar cinsinin vəhşi at növündən heyvan. Bədən quruluşu EşşəkÇöl eşşəyinə çox yaxındır.

Ümumi məlumat[redaktə]

İngiltərə nin Exeter Universiteti nin arxeoloqları Qazaxıstanın şimalında dünyanın ən qədim at ferması sayıla bilən qəsəbə aşkar ediblər.

Qədim Botay mədəniyyəti ilə əlaqələndirilən həmin qəsəbədə at sümükləri və madyan südü izləri daşıyan qab-qacaq tapılıb ki, bu da alimləri belə düşünməyə vadar edir ki, insanlar atı indiyədək hesab olunandan daha qədim dövrlərdə əhliləşdirməyə başlayıb.

Belə ki, alimlərə görə, Qazaxıstanda tunc dövründən də qabaq - bizim eradan 3500 il əvvəl insanlar at sürüblərmiş.

Müqayisə üçün qeyd edək ki, Avropada atın 1500 il bundan əvvəl əhliləşdirilməyə başlanıb. Atlar bəşəriyyət tarixində nəqliyyat vasitəsi kimi, kənd təsərrüfatında, eləcə də müharibələr zamanı mühüm rol oynayıb.

Arxeoloqlar atların əhilləşdirilməsi prosesinin qədim Orta Asiyadan başlandığını çoxdan güman edirdilər, lakin indiyə qədər onların buna dair kifayət qədər dəlilləri yox idi.[1]

At nəqliyyat vasitəsi kimi[redaktə]

Min illiklər boyu öz dövrunun ən surətli və ən rahat minik nəqliyyatı vasitəsi at olmuşdur. Bəzi tədqiqatçılar atdan nəqliyyatda istifadə edilməsini e.ə. IV minilliyin axırlarına, yuk və qoşqu heyvanı kimi istifadə olunmasını isə e.ə. III minilliyin sonu - II minilliyin əvvəllərinə aid edirlər.

Atın əhilləşdirildiyi ən qədim bölgələrdən biri də Cənubi Qafqaz olmuşdur. Azərbaycanda atdan minik vasitəsi kimi istifadə edilməsini e.ə.II, xususilə I minilliyə aid edilən arxeoloji qazıntılar: at sumukləri, qoşqu ləvazimatları və at bəzkləri də təsdiq edir. Eramızın ilk əsrlərində Azərbaycanda atı, əsaəsən minik vasitəsi kimi saxladıqlarından, məhz bu vaxtdan atcılıq daha guclu inkişafa başlamışdır.

İlk sinifli cəmiyyət yarandıqdan sonar atdan hərbi məqsədlər ucun istifadə olunmuşdur. AşşurUrartu mixi yazılarında bu haqda məlumatlara rast gəlinir.

İnkişaf etmiş orta əsrlərdən başlayaraq kənd təsərrufatı, sənətkarlıq və ticarətin inkişafı Azərbaycanda minik və yuk nəqliyyatına ehtiyacı daha da artırmışdı. Rusiya, İran, Hindistan, Türkiyə, İtaliya və başqa olkələrə neft, duz, ipək ixracı genişlənmişdi.

Ən vacib karvan yolları Azərbaycandan kecdiyinə gorə buraya coxlu tacirlər gəlirdilər. XVII əsrdə Azərbaycanda olan ingilis taciri Antoni Cenkinson qeyd edirdi ki, təkcə osmanlılar hər dəfə buradan 400-500 at yuku ipək aparırdılar. Holland dənizcisi Yan Streys yazırdı ki, Dərbəndlə Şamaxı arasında hərəkət edən karvanın tərkibində 1800 at, xeyli dəvə, ulaq və başqa yuk heyvanları var idi.

X IX-XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda atdan istifadə edilməsi daha da mutəşşəkil olmuşdur. Bu dovrdə Azərbaycanda Qarabağ atı, Qazax atı, Şirvan atıQuba Yorğası məşhur idi.

48 sinonim adı var[2]

Mənbə[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]