Oskar mükafatı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Oskar mükafatı
Oskar mükafatı statuetkası .jpg
Yaranma tarixi 1929-cu il mayın 16-da
Sonuncu qalib 2013
Sayt http://www.oscars.org/

Oskar mükafatı (Amerika kinoakademiyası mükafatı) - Amerika və dünya dünya kinematoqrafiyasının ən yüksək və nüfuzlu mükafatı.

Yaranma tarixi[redaktə]

Kinematoqrafiya Sənət və Elm Akademiyasının bu mükafatı (ingiliscə, Academy Awards, XX əsrin 40-cı illərindən «Oskar», ingiliscə, "Oscar") ilk dəfə 16 may 1929-cu ildə Hollivudun «Roosevelt» otelində təqdim olunmuşdur. İlk vaxtlar təqdimetmə mərasimləri radio vasitəsilə yayımlansa da, 1953-cü ildən televiziya ilə də göstərilməyə başlayır. 1976-cı ilə qədər «Oskar»ın təqdimatının canlı yayımı NBC telekanalına məxsus olsa da, sonradan bunu ABC icra etməyə başlayır. 70 il ərzində təqdimetmə mərasimi martın sonunda, aprelin əvvəllərində keçirilsə də 2004-cü ildən fevralın sonu, martın əvvəllərində keçirilir. Oskar mükafatının təqdimetmə mərasimi hər il ABŞ dövlətinə 700 milyon dollar gəlir gətirir.

"Oskar" mükafatının görünüşü haqqında[redaktə]

Oskar mükafatı hazırki görünüşdə ilk dəfə 1939-cu ildə təqdim olunmuşdur. Oskar heykəlciyi heykəltaraş Cors Stenli tərəfindən yaradılmış, onun dizayn görünüşü isə MGM kinokompaniyasının quruluşçu rəssamı Sedrik Gibson tərəfindən işlənilmişdir. Mükafatın «Oskar» adlandırılmasını Akademiyanın kitabxanaçısı (sonralar direktoru) Marqarit Herriklə əlaqələndirirlər. 27 il ardıcıl olaraq Çikaqonun dəmirəritmə zavodu Los-Ancelosdan cəngavər heykəlinin postamentini bobin plyonkası formasında hazırlamaq sifarişini alır. Heykəlin hündürlüyü 34 sm, podiumun diametri 13 sm, çəkisi isə 3,8 kq-dır. Əridilmiş qalayla qurğuşun xüsusi qəlibə tökülür. Sonra cilalama prosesi aparılır. Fiqurun ən cəlbedici yeri gözləridir. Belə ki, əgər şırımlar lazım olduğundan dərin olarsa, «Oskar» cilalandığı zaman sına bilər. Sınan heykəllər yenidən əridilməyə qaytarılır. Cilalanan heykəllərə qalvanik örtüklər çəkilir. Bundan sonra ardıcıl olaraq üzərinə mis, nikelgümüş, son mərhələdə isə heykəlin üzərinə 24 qram qızıl örtük çəkilir.

İkinci dünya müharibəsində əlvan metallar qıt olduğundan «Oskar»lar gibsdən hazırlanırdı. Çikaqonun dəmirəritmə zavodu 27 il müddətində Los-Ancelosdən mühüm sifariş alır. Zavod kinolentə dolanmış qranit üzərinə bərkidilmiş əlisilahlı cəngavər düzəltməli idi.

Səsvermə qaydaları haqqında[redaktə]

ABŞ Kino Akademiyasının təxminən 6000 üzvü var. Onlardan səsvermə hüququna isə yalnız 15 heyət malik olur. Bunun böyük hissəsini aktyor heyəti təşkil edir. (1311 nəfər- bu da iştirakçıların 22%-ni təşkil edir). Hər bir heyət öz kateqoriyasına səs verərək ən yaxşı aktyor və ya aktrisaya səs verir. Akademiyanın bütün üzvləri yalnız bir kateqoriyada, o da "Ən yaxşı film üçün" səs verirlər. Mükafata laiq təqdim olunan işlər(qısametrajlı filmlər istisna olmaqla) 40 dəqiqədən az olmamalı və aşağıdakı formada çəkilməlidir. Burada "Ən yaxşı sənədli film", «Xarici dildə ən yaxşı film», "Ən yaxşı qrim", "Ən yaxşı qısametrajlı film", "Ən yaxşı səs montajı" və "Ən xüsusi effekt" nominasiyalarında namizəd və qalibləri seçmək üçün Akademiyadan kənar xüsusi səsvermə dəstəsi hazırlanır. "Ən yaxşı film"ə görə başqa mükafatları rejissor və prodüser aldığı halda, "Ən yaxşı film"ə görə Oskarı yalnız prodüserlər alırlar. Ən çox «Oskar» mükafatını «Həvva barədə hər şey» və «Titanik» filmləri almışdır. Hər iki film 14 dəfə «Oskar»a layiq görülmüşdür. Hazırda namizədlərə verilən səslər «Price Waterhouse Coopers» şirkətinin auditoriya mütəxəssisləri tərəfindən hesablanır. Şirkətin iki əsas eksperti və onların 4 köməkçisi Amerika Kino Akademiyasının üzvlərindən 6000-ə yaxın bülleteni nəzərdən keçirirlər. Üç gün davam edən hesablama tam məxfi şəraitdə aparılır. Mükafat təqdim olunana qədər namizədlərin adı yalnız «Price Waterhouse Coopers» ekspertlərinə məlum olur. Hətta köməkçilər yekun hesablamaya qədər ekspertlərin yanına buraxılmır.

Hər kateqoriyanın qalibləri müəyyən edildikdən sonra sənətçinin ad və soyadı səhnədə çap olunan xüsusi kağıza yazılaraq zərfin içinə qoyulur. «Price Waterhouse Coopers» şirkətinin əməkdaşları bu zərfdən iki dəst hazırlayaraq xüsusi çantalara qoyurlar. Mükafat təqdim olunduğu zaman hər iki çanta müxtəlif marşrut və müxtəlif zamanlarda mərasimin keçirildiyi yerə gətirilir və tam məxfi olaraq saxlanılır.

Qaliblər haqqında[redaktə]

Ən çox «Oskar» alan sənətçi Ketrin Hepbörn (dörd dəfə "Ən yaxşı aktrisa" nominasiyasına görə) olmuşdur. Rejissorlardan isə bu rekord göstərici Con Forda məxsusdur (4 dəfə). «Oskar» tarixində yalnız aktyorlar Tom Henks və Spenser Treysi iki il ardıcıl mükafata layiq görülüblər. Tom Henks 1993-cü ildə «Filadelfiya», 1994-cü ildə «Forrest Qamp» filimlərinə görə, Spenser Treysi isə 1937-ci ildə «Cəsur kapitanlar» və 1938-ci ildə «Cavan oğlanlar şəhəri» filmlərinə görə «Oskar» mükafatı almışdı. Məşhur gülüş ustası, kinoaktyor Bob Houp 18 dəfə «Oskar» mükafatının təqdimetmə mərasimini apararaq rekord göstərmişdir.

Bu vaxta qədər ən çox «Oskar» mükafatına «Uolt Disney» şirkəti layiq görülmüşdür. İlk «Oskar»ını 1932-ci ildə Mikki Mouse cizgi filminə görə almışdır. Bundan sonra şirkət, demək olar ki, hər il mükafata layiq görülür. Bu vaxta qədər şirkət 59 dəfə mükafata namizəd olsa da, 26 dəfə ona sahib ola bilmişdir. 1950-ci ildən «Oskar» mükafatına layiq görülən aktyor və ya aktrisa onu auksionda bir milyondan ucuz qiymətə sata bilməz. «Ben Qur» (1959), «Titanik» (1997) və "Üzüklər hökmdarı: Kralın qayıdışı"(2003) filimlərinin hər biri «Oskar» mükafatına 11 dəfə layiq görülmüşdür. Namizəd göstərildiyi bütün nominasiyalar üzrə qalib olan yeganə film Üzüklər hökmdarı: Kralın qayıdışı"(2003) olmuşdur. "Oskar" mükafatına layiq görülən ən məşhur ailə rejissor Con Xyüstonun ailəsidir. O, "Syerra Madre" filminə öz atası Uolteri çəkmiş və Uolter əh yaxşı aktyor kimi "Oskar" mükafatına layiq görülmüşdür. Sonralar o, "Pritsi ailəsinin şərəfi" filmiə qızı Anjelika Xyüstonu çəkmiş və Anjelika da ən yaxşı ikinci plan qadın roluna görə bu yüksək mükafata layiq görülmüşdür, rejissorun özü də Amerika kinoakademiyasının bu yüksək mükafatının laureatıdır.

Bu vaxta qədər yalnız üç film beş nominasiyada «Oskar»a layiq görülərək «Oskarın böyük beşliyi»nə düşmüşdür. Bu, «Bu bir dəfə axşamçağı baş verdi»(1934), «Ququ quşunun yuvasının üzərindən uçuş» (1975) və «Quzuların sükutu» (1991) filimləridir.

İndiki nominasiyaları[redaktə]

Mənbə[redaktə]

  • Леви All About Oscar: The History and Politics of the Academy Awards. — The Continuum International Publishing Group, 2003.

Xarici istinadlar[redaktə]