Əbdüssəlam Axundzadə

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Infobox-realisateur.png
Əbdüssəlam Axundzadə
Axundzadə Əbdüssəlam Axund Vəliməmməd oğlu[1]
Fotoqrafiya
Qafqaz müsəlmanlarının V şeyxülislamı
1895 — 1907
Sələfi Mirzə Həsən Tahirzadə
Xələfi Məhəmməd Mövlazadə

Doğum tarixi
1843(1843-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri Salyan
Vəfat tarixi
18 noyabr 1907(1907-11-18)
Vəfat yeri Tiflis

Axund Əbdüssəlam AxundzadəQafqaz müsəlmanlarının V Şeyxülislamı; müəllim, yazıçı.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Əbdüssəlam Axundzadə 1843-cü ildə Salyanda doğulub.[2] İlk təhsilini atasından alıb, az müddətdə fars və ərəb dillərində yazıb oxumağı öyrənib. 1861-1868-ci illərdə Tiflisə gedərək Qafqaz Müsəlmanları Ruhani İdarəsi tərəfindən bu şəhərdə açılmış dini mədrəsədə ərəb və fars dillərində elm tədris edib. Gürcüstanın Qori Seminariyasında 1879-cu ildə seminariyanın müsəlman şöbəsinin açılışında Şirvanlı Seyid Əzim Şirvaniyə müəllimlik vəzifəsi uğrunda müsabiqədə qalib gəlmişdi.[3]

Şeyxülislamlığı[redaktə | əsas redaktə]

1895-ci ildən 1907-ci ilə kimi Qafqaz (Zaqafqaziya) müsəlmanlarının şeyxülislamı vəzifəsini icra edib. O, dini ədəbiyyatın yayılmasına çox kömək edib, eyni zamanda dinə və şəriətə dair bir sıra kitablar yazaraq nəşr etdirib. Onun üç cildlik "Tarixi-müqəddəs-ənbiya","Risaleyi-Zübtədül əhkam" kitablarında müsəlmanların dini tələblərə uyğun olan itaətkar həyat tərzi təbliğ edilir. Müsəlman birliyinə aid rəvayətlər və s. yazıları da mövcuddur. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin vəsaiti hesabına şeyxülislam Əbdüssəlam Axundzadə "Tarixi-müqəddəs" kitabını nəşr etdirmişdir. Çar höküməti onu 1907-ci il noyabrın 18-də Qafqaz (Zaqafqaziya) Şiə Ruhani İdarəsinin sədri seçərək, ona şeyxülislam və mülki müşavir rütbəsi verib. O, dəfələrlə çar ordenlərinə layiq görülüb.

Ölümü[redaktə | əsas redaktə]

Şeyxülislam Axund Əbdüssəlam Axundzadə 1907-ci ildə vəfat edib. Fəxri Valehoğluya görə Şeyxülislam və qızı 1905-ci il erməni müsəlman davasının fəsadlarının təsiri nəticəsində həlak olmuşdur.[4]

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Cəhalət dərdinin dərmanı və tədavi üsulunun şərhi və bəyani.- S.Peterburq, 1889.- 16 s.- 17 sm.- Ərəb qrafikasında.
  • "Qəvaede Müxtəsəre Farsi bəraye mübtədayan" (Tiflis,1890).
  • Risaleyi-zübdətül-əhkam Tiflis: (Tiflis,1898/1315) - 74 s
  • “Miftahil lisani farsi”
  • “Sərfi müxtəsər”
  • “Xətti təlq və tətbiq” 
  • “Moizə və nəsihətlər” (1903-cü ildə çap olunub) 
  • “Ümdətül-əhkam”
  • “Kitab-müəllifi ətfal” (1897-ci ildə çap olunub)
  • “Müqəddəs peyğəmbərlərin tarixi” (1892-ci ildə yazılıb və 1893, 1901 və 1903-cü illərdə Bakıda təkrar çap olunub)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. [1]
  2. Faiq Vəlioğlu - Əbdüssəlam Axundzadə
  3. Nazim Nəsrəddinov - Naxçıvanın Əshai Kəhfi - Olaylar.- 2013.- 26 dekabr.- S.13.
  4. Valehoğlu, Fəxri - Tiflis quberniyasında azərbaycanlılara qarşı 1905-ci il kütləvi qırğınları, AMEA Tarix İnstitutu, 2013