Əlqas Mirzə

Vikipediya, azad ensiklopediya
(Əlqas mirzə Səfəvi səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Əbül Qazi Sultan Əlqas Mirzə
القاس میرزا
Elkas Mirza.jpg Əlqas Mirzə Sultan Süleyman Qanuninin hüzurunda
bayraqAstrabad bəylərbəyliyibayraq
1532/33 — 1538
bayraqŞirvan bəylərbəyliyinin II hakimibayraq
1538 — 1547
Sələfi Hüseyn bəy Şamlı
Xələfi Abdulla xan Ustaclı
bayraqDərbənd bəylərbəyliyi
1546 — 1547
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 15 mart 1516(1516-03-15)
Doğum yeri Qarabağ
Vəfat tarixi 9 aprel 1550(1550-04-09)
Vəfat yeri Qəhqəhə qalası
Sülalə Səfəvilər
Atası Şah İsmayıl Xətai
Anası Şah Sultan
Həyat yoldaşı Xədicə Sultan
Uşağı

Sultan Əhməd Mirzə

Sultan Fərrux Mirzə
Hərbi xidmət
Rütbəsi General

Əlqas Mirzə (15 mart 1516(1516-03-15), Qarabağ9 aprel 1550(1550-04-09), Qəhqəhə qalası) — Səfəvi şahzadəsi, Şirvan vilayətinin bəylərbəyi.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

15 mart 1516-cı ildə Şah İsmayılınTaclı Bəyim Sultanın ilk oğlu olaraq həyata göz açmışdır.Məhinbanu Sultanın,I Pərixan Sultanın, Bəhram MirzəninSam Mirzənin doğma I Təhmasibin və digərlərinin isə ögey qardaşıdır

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

İlk dəfə 1528-ci ildə, 12 yaşında Özbəklərə qarşı iştirak etdiyi Cəm döyüşündə fərqlənmişdir.[1] 1532-ci ildə Bədr xan Ustaclının qəyyumluğu altında Astarabad hakimliyini almışdı. 1534-1535-ci illər ərzində Səfəvi ordusunun bir sərkərdəsi kimi Osmanlıya qarşı müdafiəsində başçılıq etmişdir.

Şirvanşahlar dövlətinin zəifliyindən istifadə edən I Təhmasib Şirvan vilayətini işğal etmək məqsədilə 1538-ci ilin yayında göndərdiyi 20 minlik ordunun başçısı idi. Şirvan alınaraq Səfəvilərin əyalətinə çevrilmiş, 6 ay sonra isə Əlqas Mirzə Şirvana bəylərbəyi təyin edilmişdi.

1546-cı ildə I Təhmasib öz əyanlarından Bəyoğlu Ustaclının Xanbəyim xanımla evlənməsinə razılıq verdiyi üçün qardaşına qarşı qiyam qaldırır və öz adından Dərbənddə sikkə kəsdirməyə başlayır.[2] 1547-ci ildə Təhmasibin Dərbəndi tutmasından sonra o 40-50 nəfər rəiyyət ilə Krıma, oradan da İstanbula qaçdı.

Bir başqa keçmiş Səfəvi sərkərdəsi olan Üləma paşa Təkəli Osmanlıda Ərzurum bəylərbəyliyinə təyin olunmuşdu. Sultan Süleyman Qanuninin əmri ilə Əlqas Mirzə də ona qoşulmuş və 27 iyul 1548-ci ildə Təbrizi ələ keçirmişdilər. 5 noyabr 1548-ci ildə Əlqas Mirzə ona verilmiş ordu ilə Həmədanı ələ keçirdi. Şəhərdə qardaşı Bəhram Mirzə Səfəvinin ailəsini əsir aldı. 19 yanvar 1549 qardaşı Bəhram Mirzə tərəfindən məğlub edilərək geri çəkilməli oldu. 1 oktyabr 1549-cu ildə qardaşı Bəhrama təslim olan Əlqas, oğulları ilə birlikdə Qəhqəhə qalasında həbs edildi. 9 aprel 1550-ci ildə Hüseyn bəy Ustaclı tərəfindən qala divarlarından yerə atılaraq öldürüldü. Hüseyn bəy Bəyoğlu Ustaclının oğlu idi, beləliklə həm də atasının intiqamını almışdı.

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Əlqas Mirzə Xədicəsultan xanım ilə evli idi. Xədicəsultan xanım 1559-cu ildə vəfat etmişdir. Övladları:

  1. Sultan Əhməd Mirzə - 1568-ci ilin yanvarında Qəhqəhə qalasında öldürülmüşdür.
  2. Sultan Fərrux Mirzə - 1568-ci ilin yanvarında Qəhqəhə qalasında öldürülmüşdür.

Mirası[redaktə | əsas redaktə]

Əlqas Mirzənin şahnaməçisi Fəthullah Arif Çələbi Osmanlı sarayında yaşamış və Osmanlı imperiyasına rəsmi dövlət tarixçiliyi ənənəsini gətirmişdir. Əlqasın saray şairi olan Əflatun Şirvani daha sonra onu bu vəzifədə əvəz etmişdir.[3]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. M. B. Dickson, Shāh Ṭahmāsb and the Ūzbeks (The Duel for Khurāsān with ʿUbayd Khān: 930-946/1524-1540), Princeton University, 1958
  2. Qazi Əhməd Qumi, Xülasət ət-Təvarix, 145a-b
  3. Necib Âsım, “Osmanlı Tarih-nüvisleri ve Müverrihleri”, Tarih-i Osmânî Encümeni Mecmuası (TOEM), İstanbul

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]